# Uttar Pradesh

|  |
| --- |
| Uttar Pradesh उत्तर प्रदेश اتر پردیش |
|  **Dielsteat fan Yndia** |
|  |
| De Taj Mahal yn Agra, it meast ferneamde symboal fan UP. |
| **Symboalen** |
|  |
| **Algemien** |
| Lân | Yndia |
| Haadstêd | Lucknow |
| Grutste stêd | Kanpur |
| Distrikten | 75 |
| **Befolking** |
| Ynwennertal | 199.812.341 (2011) |
| Talen | Hindy (offisjeel), Urdu |
| **Geografy** |
| Oerflak | 243.286 km² |
| Heechste punt | 60 – 957 m |
| **Oar** |
| Stifting | 24 jannewaris 1950 |
| Tiidsône | IST (UTC+5:30) |
| **Offisjele webside** |
| up.gov.in |
| **Kaart** |
|  |
| Lokaasje fan Uttar Pradesh yn Yndia |

**Uttar Pradesh** is in dielsteat yn it noarden fan Yndia. De namme betsjut letterlik "Noardlike Provinsje". Mei hast 200 miljoen ynwenners (neffens de folkstelling fan 2011) is it de meast folkrike subnasjonale ienheid yn 'e wrâld. De steat foarmet it politike en kulturele hert fan 'e saneamde "Hindy-gurdle" en spilet in wichtige rol yn de Yndiaaske polityk.

## Geografy

Uttar Pradesh leit foar it grutste part yn 'e fruchtbere flakte fan 'e Ganges en de Yamuna. It lânskip is oer it algemien hiel flak.

De steat wurdt yn it noarden begrinzge troch Nepal en de steat Uttarakhand. Yn it westen leit Haryana en it federaal territoarium Delhi. Yn it suden leit Madhya Pradesh en yn it easten Bihar.

Yn it hege noarden fan 'e steat, tsjin de grins mei Uttarakhand en Nepal oan, lizze de Shivalik-heuvels, dy't it begjin fan 'e Himalaya foarmje. De heuvels binne 300 oant 600 meter heech, mar guon útrinders sitte dêr noch boppe. Foardat Uttarakhand yn 2000 in eigen steat waard, leine de echt hege piken fan 'e Himalaya ek yn Uttar Pradesh.

Lânbou yn Uttar Pradesh.
It grutste part fan 'e steat is flakte dy't hiel stadich ôfrint fan it noardwesten nei it súdeasten. Yn it westen by Delhi en Saharanpur leit de grûn op sa'n 275 meter boppe seenivo, wylst yn it easten by Varanasi en de grins mei Bihar dat sakke is nei mar 60 oant 80 meter.

Yn it suden begjint it Vindhya-berchtme en dêr leit in plato mei heuvelrêgen en djippe dellingen.

Troch de steat streamt de Ganges. Oare wichtige rivieren binne de Yamuna, de Gomti en de Ghaghara. Dy rivieren soargje foar de oanfier fan slibôfsettings dy't fan 'e grûn ien fan 'e fruchtberste fan 'e wrâld meitsje.

## Skiednis

Kleaster en Dhamek stûpa, Sarnath, dêr't Gautama Boeda foar it earst preke.
Yn 'e 6e en iere 5e iuw f.Kr. libbe en wurke Gautama Boeda foar in grut part fan syn libben yn it gebiet dat no Uttar Pradesh is. By Sarnath, net fier fan Varanasi, hold er nei syn ferljochting syn earste preek.

Yn 'e 3e iuw f.Kr. liet keizer Ashoka yn 'e hiele regio monuminten en stiennen pylders oprjochtsje om it boedisme te fersprieden. It ferneamde liuwekapiteel fan Ashoka yn Sarnath is tsjintwurdich it nasjonale embleem fan de Republyk Yndia.

Uttar Pradesh wie yn 'e Aldheid in wichtich part fan wat bekend stie as de Madhyadesha (it “middenlân”) fan Noard-Yndia. Dizze regio hie in grutte kulturele en politike betsjutting en wie it machtssintrum fan ûnder oaren it Maurya-ryk en it Gupta-ryk.

Muorren fan it Agra Fort.
Sûnt de 16e iuw waard de regio in kearngebiet fan it Mogolryk. De keizers ferhûzen harren haadstêden tusken Delhi en Agra. Ut dy perioade stamme de meast ferneamde bouwurken fan 'e steat, lykas de Taj Mahal en it Agra Fort.

Yn de Britske tiid kaam de regio stadichoan ûnder Britsk bewâld. Sûnt 1902 stie it bekend as de United Provinces of Agra and Oudh, letter koartwei de United Provinces. Uttar Pradesh wie ek it toaniel fan 'e Yndiaaske Opstân fan 1857 (ek wol de Sepoy-opstân neamd), dy't yn Meerut begûn.

Nei de ûnôfhinklikens fan Yndia yn 1947 bleau de namme earst noch United Provinces, mar yn 1950 waard de steat omneamd ta Uttar Pradesh.
Yn 1991 kaam de Bharatiya Janata-partij (BJP) oan de macht yn de dielsteat, al wiksele de macht dêrnei geregeld tusken ferskate partijen. In wichtich spearpunt fan 'e BJP is de Hindutva-ideology, dy't de hindoeïstyske identiteit fan Yndia sintraal stelt. Dit spitste him ta op de stêd Ayodhya, dêr't de 16e-iuwske Babrimoskee stie. In soad hindoes leauden dat de moskee boud wie op it berteplak fan de god Rama. Op 6 desimber 1992 kaam it ta in útbarsting doe't in grutte mannichte de moskee bestoarme en ôfbruts. Dat ynsidint hie grutte gefolgen en late ta religieuze ûnrêst yn hiel Yndia; dêrnei spile religy in noch gruttere rol yn 'e polityk en de ferkiezings.

In oare wichtige ûntwikkeling wie de opkomst fan de Bahujan Samaj Party (BSP). Yn 1995 skreau de steat skiednis doe't Mayawati de earste Dalit-froulike chief minister (regearingslieder) waard. De Dalits (foarhinne bekend as de “ûnoanreitsberren”) foarmje in grutte groep dy't histoarysk faak eftersteld en ûnderdrukt waard.

Yn 2000 waard it bercheftige noarden fan de steat ôfsplitst om de nije dielsteat Uttarakhand te foarmjen.

## Befolking

Minskemassa's yn Kumbh Mela.
Mei hast 200 miljoen ynwenners yn 2011 is Uttar Pradesh de meast folkrike subnasjonale ienheid yn 'e wrâld. Foar 2026 wurdt it ynwennertal rûsd op likernôch 241 oant 245 miljoen. De befolkingstichtens is mei mear as 800 ynwenners de kante kilometer tige heech. De steat hat in tige jonge befolking en de groei bliuwt oanhâldend heech, wat in grutte druk leit op de lânbougrûn en de ynfrastruktuer.

Religy yn Uttar Pradesh| Religy | % (2001) | % (2011) | Ferskil | Karakteristyk |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Hindoeïsme | 80,61% | 79,73% | -0,88% | De grutste groep; konsintrearre om hillige stêden. |
| Islam | 18,50% | 19,26% | +0,76% | Benammen yn 'e stêden en it westen fan 'e steat. |
| Sikhisme | 0,41% | 0,32% | -0,09% | Fral yn 'e grensgebieten mei Pûndjaab/Haryana. |
| Boedisme | 0,18% | 0,10% | -0,08% | Histoarysk belang (Sarnath, Kushinagar). |
| Kristendom | 0,13% | 0,18% | +0,05% | Lytse mienskip, fral yn stedske kearnen. |
| Oars (û.o. Jaïnisme) | 0,17% | 0,41% | +0,24% |

### Kultuer

Koper út Moradabad
De kultuer fan Uttar Pradesh is in mjuks fan Hindoeïstyske tradysjes en Perzysk-Islamityske ynfloeden fan it Mogol-tiidrek (de Ganga-Jamuni tehzeeb). De steat is it berteplak fan 'e klassike dûns Kathak en stiet bekend om syn ambachtlike produkten, lykas it koperwurk út Moradabad en de side út Varanasi.

Befolkingsûntwikkeling fan Uttar Pradesh (1901–2011)| Jier | **1901** | **1911** | **1921** | **1931** | **1941** | **1951** | **1961** |
| Ynwennertal | 48.625.301 | 48.152.411 | 46.669.865 | 49.776.754 | 56.511.233 | 63.215.742 | 73.746.401 |
| Groei | — | -1,0% | -3,1% | +6,7% | +13,5% | +11,9% | +16,7% |
| Jier | **1971** | **1981** | **1991** | **2001** | **2011** |  |
| Ynwennertal | 88.341.144 | 110.862.013 | 132.062.801 | 166.197.921 | 199.812.341 |  |
| Groei | +19,8% | +25,5% | +19,1% | +25,8% | +20,2% |  |

## Grutste stêden

De measte grutte stêden yn Uttar Pradesh hawwe in lange histoarje as hannelsknooppunten of religieuze sintra. De ûntwikkeling fan 'e miljoenestêden fynt foaral plak yn 'e fruchtbere Ganges-flakte en yn 'e regio om Delhi hinne.

| Rang | Stêd | Ynwennertal (2011 UA) | Karakter en bysûnderheden |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Kanpur | 2.920.496 | Grutste yndustrystêd; thúsbasis fan lear- en tekstylfabriken. |
| 2 | Lucknow | 2.902.920 | De haadstêd; ferneamd om syn histoaryske arsjitektuer en bestjoer. |
| 3 | Ghaziabad | 2.375.820 | Hurdgroeiende yndustrystêd en foarstêd fan Delhi. |
| 4 | Agra | 1.760.285 | Wrâldferneamd fanwegen de Taj Mahal; eardere haadstêd fan 'e Mogols. |
| 5 | Varanasi | 1.432.280 | Hillige stêd oan 'e Ganges; it spirituele hert fan it Hindoeïsme. |
| 6 | Meerut | 1.420.902 | Belangryk militêr en yndustrieel sintrum yn it westen. |
| 7 | Prayagraj | 1.212.395 | Earder Allahabad. Sit fan it Hegegerjochtshôf en it plak fan it Kumbh Mela-feest. |
| 8 | Bareilly | 985.752 | Belangryk hannelssintrum; bekend om de meubelyndustry en kosmetika. |
| 9 | Aligarh | 911.223 | Universiteitsstêd. |
| 10 | Moradabad | 887.871 | Bekend as de "Pital Nagri" fanwegen de grutte eksport fan koper- en messing. |

## Ekonomy

Varanassi.
Uttar Pradesh hat de op ien nei grutste ekonomy fan alle Yndiaaske dielsteaten. Troch de fruchtbere grûn fan 'e Ganges-flakte is de steat de grutste produsint fan lânbouprodukten. De steat produsearret it measte sûkerreid, de measte weet en de measte molke fan hiel Yndia. Mei hûnderten sûkerfabriken is dit in krúsjale sektor foar de wurkgelegenheid op it plattelân.

De Taj Mahal yn Agra en de hillige stêd Varanasi lûke miljoenen toeristen út de hiele wrâld, wat in wichtige boarne fan ynkomsten is.

Njonken de tradisjonele lear- en tekstylsektor yn Kanpur, groeit it westen fan 'e steat (Noida en Greater Noida) as in sintrum foar elektroanika en IT.

## Bestjoerlike yndieling

Uttar Pradesh wurdt fanút de haadstêd Lucknow bestjoerd. De steat hat in dielsteatparlemint mei twa keamers (it Vidhan Sabha en it Vidhan Parishad). De Gûverneur wurdt beneamd troch de presidint fan Yndia, mar de deistige útfierende macht leit by de Chief Minister.

Fanwegen it ûnbidige ynwennertal hat de steat de measte sitten yn it nasjonale parlemint fan Yndia. Dêrom wurdt der faak sein dat de politike koers fan Uttar Pradesh de takomst fan hiel Yndia bepaalt.

De steat is ferdield yn 18 divyzjes (regionale bestjoerslagen dy't út ferskate distrikten besteane) en 75 distrikten.

It Heechgerjochtshôf fan 'e steat sit yn Prayagraj, mei in ekstra ôfdieling yn Lucknow.

## Bestjoerlike yndieling

| Divyzje | Distrikt | Oerflak (km²) | Ynwenners (2001) | Ynwenners (2011) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Agra Divyzje |
| Agra | Agra | 4.027 | 3.621.702 | 4.418.797 |
| Agra | Firozabad | 2.407 | 2.052.730 | 2.498.156 |
| Agra | Mainpuri | 2.760 | 1.596.718 | 1.868.529 |
| Agra | Mathura | 3.340 | 2.101.484 | 2.547.184 |
| Aligarh Divyzje |
| Aligarh | Aligarh | 3.650 | 2.992.286 | 3.673.889 |
| Aligarh | Etah | 2.431 | 1.531.645 | 1.774.480 |
| Aligarh | Hathras | 1.840 | 1.336.031 | 1.564.708 |
| Aligarh | Kasganj | 1.955 | 1.228.705 | 1.436.719 |
| Ayodhya Divyzje |
| Ayodhya | Ayodhya | 2.341 | 2.088.928 | 2.470.996 |
| Ayodhya | Ambedkar Nagar | 2.350 | 2.026.876 | 2.397.888 |
| Ayodhya | Amethi | 2.329 | 2.030.000 | 2.540.956 |
| Ayodhya | Barabanki | 4.402 | 2.673.581 | 3.260.699 |
| Ayodhya | Sultanpur | 4.436 | 3.190.926 | 3.797.117 |
| Azamgarh Divyzje |
| Azamgarh | Azamgarh | 4.054 | 3.939.916 | 4.613.913 |
| Azamgarh | Ballia | 2.981 | 2.761.620 | 3.239.774 |
| Azamgarh | Mau | 1.713 | 1.853.997 | 2.205.968 |
| Bareilly Divyzje |
| Bareilly | Bareilly | 4.120 | 3.618.589 | 4.448.359 |
| Bareilly | Budaun | 5.168 | 3.069.426 | 3.681.896 |
| Bareilly | Pilibhit | 3.686 | 1.645.183 | 2.031.007 |
| Bareilly | Shahjahanpur | 4.388 | 2.481.534 | 3.006.538 |
| Basti Divyzje |
| Basti | Basti | 2.688 | 2.084.914 | 2.464.464 |
| Basti | Sant Kabir Nagar | 1.646 | 1.420.226 | 1.715.183 |
| Basti | Siddharthnagar | 2.895 | 2.040.191 | 2.559.203 |
| Chitrakoot Divyzje |
| Chitrakoot | Banda | 4.408 | 1.537.334 | 1.799.410 |
| Chitrakoot | Chitrakoot | 3.216 | 766.040 | 991.730 |
| Chitrakoot | Hamirpur | 4.021 | 1.043.724 | 1.104.285 |
| Chitrakoot | Mahoba | 3.144 | 708.447 | 875.958 |
| Devipatan Divyzje |
| Devipatan | Bahraich | 4.623 | 2.381.072 | 3.487.731 |
| Devipatan | Balarampur | 3.349 | 1.682.315 | 2.148.665 |
| Devipatan | Gonda | 4.003 | 2.765.586 | 3.433.919 |
| Devipatan | Shravasti | 1.640 | 1.176.391 | 1.117.361 |
| Gorakhpur Divyzje |
| Gorakhpur | Gorakhpur | 3.321 | 3.769.456 | 4.440.895 |
| Gorakhpur | Deoria | 2.540 | 2.714.179 | 3.100.946 |
| Gorakhpur | Kushinagar | 2.905 | 2.893.196 | 3.564.544 |
| Gorakhpur | Maharajganj | 2.952 | 2.173.878 | 2.684.703 |
| Jhansi Divyzje |
| Jhansi | Jhansi | 5.024 | 1.744.931 | 1.998.603 |
| Jhansi | Jalaun | 4.565 | 1.454.452 | 1.689.974 |
| Jhansi | Lalitpur | 5.039 | 977.734 | 1.221.592 |
| Kanpur Divyzje |
| Kanpur | Kanpur Nagar | 3.155 | 4.167.999 | 4.581.268 |
| Kanpur | Kanpur Dehat | 3.021 | 1.563.336 | 1.796.184 |
| Kanpur | Auraiya | 2.016 | 1.179.993 | 1.379.545 |
| Kanpur | Etawah | 2.311 | 1.338.871 | 1.581.810 |
| Kanpur | Farrukhabad | 2.181 | 1.570.408 | 1.885.204 |
| Kanpur | Kannauj | 2.093 | 1.388.923 | 1.656.616 |
| Lucknow Divyzje |
| Lucknow | Lucknow | 2.528 | 3.647.834 | 4.589.838 |
| Lucknow | Hardoi | 5.986 | 3.398.306 | 4.092.845 |
| Lucknow | Lakhimpur Kheri | 7.680 | 3.207.232 | 4.021.243 |
| Lucknow | Raebareli | 4.609 | 2.872.335 | 3.405.559 |
| Lucknow | Sitapur | 5.743 | 3.619.661 | 4.483.992 |
| Lucknow | Unnao | 4.558 | 2.700.324 | 3.108.367 |
| Meerut Divyzje |
| Meerut | Meerut | 2.559 | 2.997.361 | 3.443.689 |
| Meerut | Baghpat | 1.321 | 1.163.991 | 1.303.048 |
| Meerut | Bulandshahr | 4.512 | 2.913.122 | 3.499.171 |
| Meerut | Gautam Buddha Nagar | 1.442 | 1.202.030 | 1.648.115 |
| Meerut | Ghaziabad | 1.179 | 3.290.540 | 4.681.645 |
| Meerut | Hapur | 660 | 1.130.000 | 1.338.651 |
| Mirzapur Divyzje |
| Mirzapur | Mirzapur | 4.405 | 2.116.042 | 2.496.970 |
| Mirzapur | Bhadohi | 1.015 | 1.353.705 | 1.578.213 |
| Mirzapur | Sonbhadra | 6.905 | 1.463.519 | 1.862.559 |
| Moradabad Divyzje |
| Moradabad | Moradabad | 3.718 | 3.828.597 | 4.772.006 |
| Moradabad | Amroha | 2.249 | 1.499.193 | 1.840.221 |
| Moradabad | Bijnor | 4.561 | 3.131.619 | 3.635.245 |
| Moradabad | Rampur | 2.367 | 1.923.839 | 2.335.819 |
| Moradabad | Sambhal | 2.453 | 1.830.000 | 2.192.750 |
| Prayagraj Divyzje |
| Prayagraj | Prayagraj | 5.482 | 4.937.266 | 5.954.391 |
| Prayagraj | Fatehpur | 4.152 | 2.308.384 | 2.632.733 |
| Prayagraj | Kaushambi | 1.779 | 1.293.154 | 1.599.596 |
| Prayagraj | Pratapgarh | 3.717 | 2.731.174 | 3.209.141 |
| Saharanpur Divyzje |
| Saharanpur | Saharanpur | 3.689 | 2.896.832 | 3.466.382 |
| Saharanpur | Muzaffarnagar | 2.742 | 3.543.362 | 4.143.512 |
| Saharanpur | Shamli | 1.063 | 1.070.000 | 1.273.578 |
| Varanasi Divyzje |
| Varanasi | Varanasi | 1.535 | 3.138.671 | 3.676.841 |
| Varanasi | Chandauli | 2.489 | 1.643.251 | 1.952.756 |
| Varanasi | Ghazipur | 3.377 | 3.037.582 | 3.620.268 |
| Varanasi | Jaunpur | 4.038 | 3.911.679 | 4.494.204 |

Kaart fan de 75 distrikten fan Uttar Pradesh.

## Natoer

Hoewol't Uttar Pradesh foar it grutste part út lânbougrûn bestiet, hat de steat ek wichtige natuergebieten yn regio's dy't minder geskikt binne foar yntinsive akkerbou.

### Floara en fauna

De steat hat ien grut nasjonaal park en ferskate wyldreservaten:

Harten yn it Nasjonaal Park Dudhwa.
* It Nasjonaal Park Dudhwa leit oan 'e grins mei Nepal. Bekende bisten binne de tiger, de Yndyske noashoarn en it sompehart. It is ien fan 'e pear plakken dêr't it oarspronklike ekosysteem fan heech gerslân en sompen bewarre bleaun is.
* It tigerreservaat Pilibhit is in tigerreservaat yn it foarberchtme fan 'e Himalaya.
* De steat leit ek op in wichtige rûte foar trekfûgels. Reservaten lykas Okhla Bird Sanctuary binne fan grut belang foar tûzenen fûgels dy't út Sibearje wei komme.

### Miljeu en de Ganges

It grutste miljeuprobleem fan 'e steat is de fersmoarging fan 'e Ganges en de Yamuna. Troch de grutte befolkingsdruk en de yndustry (benammen de learferwurking yn Kanpur) komt der in soad ôffalwetter yn 'e rivieren telâne. De hillige status fan 'e Ganges soarget der ek foar dat der in soad ritueel ôffal yn 'e rivier komt.

De lêste jierren binne der grutte projekten opset, lykas Namami Gange, om de rivier wer skjin te krijen. Troch de grutte en kompleksiteit fan 'e steat bliuwt dat lykwols in drege opjefte.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Census of India.

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Uttar Pradesh fan Wikimedia Commons.
  |

 |