Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Aksjekomeedzje

In **aksjekomeedzje** is hybride filmsjenre wêryn't eleminten út 'e komeedzjefilm fermongen wurde mei eleminten út 'e aksjefilm ta in miks fan humoristyske foarfallen en oneliners en in spannende plot mei gefaarlike stunts. Dit sjenre belibbe syn heechtijdagen yn 'e 1980-er jierren yn Noard-Amearika, doe't komiken lykas as Eddie Murphy rollen begûnen te spyljen dy't mear thúshearden yn aksjefilms. Foarbylden fan aksje-komeedzjes binne *48 Hrs.* (1982) en de *Beverly Hill Cop*-trilogy (1984, 1987 en 1994). Aksjekomeedzjes binne faak saneamde buddyfilms, wêryn't twa partners dy't eins net byinoar passe harren ûnderlinge problemen op sjen moatte te lossen om ôfweve te kinnen mei mienskiplike fijannen. Dat is bgl. it gefal yn *48 Hrs.*, mar ek yn *Bad Boys* (1995), *Rush Hour* (1998) en *Starsky and Hutch* (2004). Nau mei it sjenre fan 'e aksjekomeedzje besibbe, binne western-komeedzjes lykas *Shanghai Noon* (2000) en slapstick-fjochtsportfilms lykas in grut part fan it oeuvre fan Jackie Chan.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side. |
# Cricket

**Cricket** is in balsport dêr't punten yn skoard wurde troch hinne en wer te rinnen oer de cricket pitch (in run). It is in teamsport dêr't om bar it iene team earst goait (bowling) en it oare team slacht (batting). Ofhinklik fan it soarte wedstriid spilet men oant in ôfsprutsen 'overs'of 'wickets'. As beide teams slein en bowld hawwe is it team mei de measte runs de winner.
# Psychologyske skriller

In **psychologyske skriller** is in filmsjenre dêr’t benammen it psychologyske aspekt yn Skrillers yn beljochte wurdt. Dêr’t in skriller troch de bank nommen in film mei in spannend plot is, wurdt by in psychologyske skriller in karakterskets fan de haadpersoan en byrollen delset en de film troch folge.

De psychologyske skriller hat oerlapings mei filmsjenres as mystearje, skriller, sciencefiction en horror.

## Foarbylden

### Films

*21 Grams* -
*Abre los ojos* -
*American Psycho* -
*Black Swan* -
*Disturbia* -
*Donnie Darko* -
*eXistenZ* -
*Fight Club* -
*Hannibal* -
*Identity* -
*The Jacket* -
*Jacob's Ladder* -
*Lost Highway* -
*The Machinist* -
*Marnie* -
*Memento* -
*Mulholland Drive* -
*November* -
*Obsession* -
*Oldboy* -
*Pi* -
*Psycho* -
*Rebecca* -
*Red Dragon* -
*Secret Window* -
*Session 9* -
*The Sixth Sense* -
*Shattered* -
*Silent Hill* -
*The Shining* -
*Signs* -
*The Silence of the Lambs* -
*Spellbound* -
*Spider* -
*Stay* -
*Swimming Pool* -
*The Game* -
*The Tenant* -
*Vanilla Sky* -
*Vertigo* -
*Wicker Park*

### Skriuwers en regisseurs

* Brad Anderson hâldt him benammen dwaande mei psychologyske horror. Hy is de regisseur fan *The Machinist* en *Session 9*.
* Dario Argento is in Italjaanske regisseur fan meast psychologyske mystearjes wêrby’t it ferline fan syn personaazjes harren aksjes yn it no bepaald.
* David Cronenberg is in Kanadeeske regisseur fan ûnder oare *The Brood*, *Scanners*, *Videodrome*, *The Dead Zone*, *Dead Ringers* en *Spider*.
* Brian De Palma brûkt de erotyk yn syn skrillers. Hy regissearre ûnder oare *Sisters*, *Obsession*, *Dressed to Kill*, *Body Double* en *Raising Cain*.
* David Fincher is ûnder oare regisseur fan *Se7en*, *Fight Club* en *The Game*.
* Alfred Hitchcock is *de* "*master of suspense*" en brûkte faak Freudiaanske konsepten yn syn skrillers, lykas yn *Rebecca*, *Spellbound*, *Vertigo*, *Psycho* en *Marnie*.
* Satoshi Kon is in Japanske regisseur fan anime dy’t ek as psychologyske skrillers sjoen wurde kinne.
* David Lynch is in surrealistyske regisseur. Hy is ûnder oare bekend fan de telefyzjesearje *Twin Peaks* en de films *Lost Highway* en *Mulholland Drive*. Hy brûkt faak de technyk dat syn haadrolspilers ek foarôf de plot fan it ferhaal net kenne.
* Christopher Nolan is in Britsk regisseur en besiket yn films as *Memento* en *Following* benammen oan te jaan hoe’t it minsklik brein wurkje kin.
* Roman Polanski is in Poalsk regisseur waans skrillers har rjochtsje op it ferfrjemde en isolearre reitsjen fan syn karakters.
* M. Night Shyamalan is in Yndiaaske regisseur dy’t bekend waard troch *The Sixth Sense* en letter ek *The Village* en *Signs* regissearre. Syn films ha meast in ûnferwachte ein.
# Maleizje

**مليسيا
 Malaysia**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Flagge | Wapen |

 |
|  |
| Offisjele taal | Maleisk |
| Haadstêd | Kuala Lumpur |
| Steatsfoarm | Konstitúsjonele monargy |
| Gebiet % wetter | 330.803 km² 0,3­% |
| Ynwenners (2005) | 26.207.102 |
| Munt | Ringgit (MYR) |
| Tiidsône | UTC +8 |
| Nasjonale feestdei | 31 augustus |
| Lânkoade | MYS |
| Ynternet | .my |
| Tillefoan | 60 |

**Maleizje** is in lân yn it Súdeast-Aazje. De haadstêd is Kuala Lumpur en de kening fân de monargy is sûnt 2001 Tuanku Syed Sirajuddin.

### Lizzing

West-Maleizje wurdt begrinzge troch:

* Tailân de Golf fan Tailân yn it noarden;
* de Súd-Sineeske See yn it easten;
* Singapore en Yndoneezje yn it suden;
* de Strjitte fan Malakka yn it westen.

East-Maleizje wurdt begrinzge troch:

* de Súd-Sineeske See, Brûnei en De Filipinen yn it noarden;
* de Selebes See yn it easten;
* Yndoneezje yn it suden.

### Lânskip

Strân by Pulau Tioman
Maleizje strekt har út oer it suden fan it skiereilân Malakka en it 600 km fierderop, oan de oare side fan de Sineeske See lizzend noardwestlik diel fan Borneo.

It foar it meastepart bercheftich lân is gruttendiels bedutsen mei altyd grien, tropysk reinwâld, dat goed bedijt yn it fochtige hjitte klimaat mei in trochstrings temperatuer fan 27 °C. De heechste berch is de Mount Kinabalu mei in hichte fan 4,095.2 meter op it eilân Borneo.

De plante- en bistewrâld is yn Maleizje goed fertsjintwurdige en ryk foarsjoen fan soarten.

## Skiednis

Troch de geunstige lizzing oan de drokke hannelsrûte tusken Sina en Ynje, ûntwikkele Malakka har al yn in ier stadium ta in wichtich hannelssintrum. De islam arrivearre yn de 14e iuw, folge troch Jeropeeske hannelslju yn de 16e iuw, wêrnei de Portugezen, Nederlanners en Britten efterienfolgjend de Strjitte fan Malakka dominearren.

Yn de 19e iuw stiften de Britten in kroankoloanje yn it gebiet en krigen hieltyd mear ynfloed op it skiereilân. Nei de Japanske besetting yn de Twadde Wrâldkriich waakse it stribjen fan de befolking nei mear selsstannigens. It skiereilân waard yn 1957 ûnôfhinklik ûnder de namme 'Federaasje fan Malaya', dêr't de haven fan Singapore gjin part fan útmakke.

As steat ûntstie Maleizje yn 1963 troch in gearfoeging fan njoggen selsstannige foarstedommen op it skiereilân Malakka, de Britske gebieten Saba en Sarawak op Borneo en Singapore (dat har twa jier letter weromluts).

It lân wurdt regeare troch ien fan de njoggen foarsten dy't allegeduerigen foar in perioade fan fiif jier keazen wurdt.

## Demografy

### Befolking

Maleizje herberget in protte etnyske kloften, wêrfan de Maleisjers mei 50.4% de mearderheid útmeitsje. Fan de Maleizyske befolking is 23.7% fan Sineeske komôf, wylst 7.1% fan Yndyske komôf is.

### Taal

De offisjele taal fan Maleizje is it Maleizysk. Yn de koloniale perioade wie dat it Ingelsk dat in grut part fan de befolking goed behearsket. Ek it Sineesk wurdt troch guons behearske.

### Religy

Fan de befolking is 60.4% Moslim en wurdt 19.2% ta it Boedisme rekkene, 9.1% is kristlik en 6.3% heart ta it Hindoeïsme.

## Sjoch ek

* Mahathir Mohamad

## Fuotnoat
# Katar

**دولة قطر
Dawlat Qaṭar**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Flagge | Wapen |

 |
|  |
| Offisjele taal | Arabysk |
| Haadstêd | Doha |
| Steatsfoarm | Emiraat |
| Gebiet % wetter | 10.360 km² 0,0­% |
| Ynwenners (2005) | 863.051 |
| Munt | Riyal (QAR) |
| Tiidsône | UTC +3 |
| Nasjonale feestdei | 3 septimber |
| Lânkoade | QAT |
| Ynternet | .qa |
| Tillefoan | 855 |

**Katar**, offisjeel de **Steat Katar**, is in lân yn Súdwest-Aazje. It lân is in emiraat, en de emir is sûnt 1995 Hamad bin Khalifa Al Thani. De haadstêd fan Katar is Doha.

## Geografy

### Lizzing

Katar wurdt begrinzge troch:

* de Perzyske Golf yn it noarden en easten;
* Saûdy-Araabje yn it suden;
* de Golf fan Bachrein yn it westen;
* Bachrein yn it noardwesten.

### Lânskip

Woastyn yn Katar
Katar is in skiereilân yn de Perzyske Golf, east fan Saûdy-Araabje. Meastepart fan it lân bestiet út lege sânflakten. Yn it súdeasten leit it spektakulêre *Khor al Adaid*, in gebiet mei rôljende sândunen omjûn troch yngongen út de Golf. De winters yn Katar binne myld en de simmers foaral tige hyt.

It heechste punt yn Katar is Qurayn Abu al Bawl op 103 meter hichte.

## Skiednis

Al yn de 6e iuw f.Kr. wie sprake fan bewenning yn Katar. Benammen de bedoeinen hawwe der hieltyd in wichtige rol spile. Yn de 7e iuw, by de grutte Arabyske oermasterings, hearde Katar by it Arabyske Kalifaat en oan it begjin fan de 16e iuw krigen de Portugezen dêr mear ynfloed. Oan dizze ynfloed kaam in ein yn 1538, doe't it ûnderdiel fan it Ottomaanske Ryk waard. Nei de Turkske oerhearsking, oan it begjin fan de Earste Wrâldkriich, waard Katar in protektoraat fan it Feriene Keninkryk.

Sûnt 1971 is Katar in ûnôfhinklik lân. In skoftlang wie sprake dat it in ienheid foarmje soe mei de emiraten dy't tsjintwurdich diel útmeitsje fan de Feriene Arabyske Emiraten, mar dat is net bard.

## Demografy

### Befolking

Oan it begjin fan de 20e iuw wenne yn Katar amperoan tsientûzen minsken. Dêrnei is it befolkingpeil gau omheech gongen, benammen troch ymmigraasje út oare Arabyske lannen.

### Taal

De offisjele taal fan Katar is it Arabysk.

### Religy

Yn de earste iuwen fan it begjin fan de jiertelling wie it Kristendom populêr yn Katar. Mei de opkomst fan de Islam ferdwûn dizze godstsjinst alhiel. Tsjintwurdich is de Islam de grutste religy en binne der fierders wat Katolike en Protestantske groepearrings.
# Premjêre

In premjêre by Grauman's Chinese Theatre yn Hollywood.
Galapremjêre fan de Nederlânske spylfilm *Het mes* yn it City-Theater, Amsterdam (1961)
In **premjêre** of in **premiêre** (fan it Frânske *première*, "earste") is de earste publike opfiering fan in muzyk-, dûns- of toanielstik of de earste publike fertoaning fan in film. Foar sa'n premjêre wurde yn 'e regel de wichtichste belutsenen by de tastânkomming fan 'e oangeande foarstelling of film útnûge, lykas de filmprodusinten en de sponsors, en yn it gefal fan in film ek de akteurs. As it om in feestlik barren mei reade loper en ferneamde gasten giet, neamt men it in **galapremjêre**. By de alderearste opfiering of fertoaning sprekt men ek wol fan 'e **wrâldpremjêre**, wêrnei't yn oare lannen letter noch nasjonale premjêres plakfine kinne. Soms wurdt der foarôfgeande oan in filmpremjêre noch in lytse publike fertoaning holden om 'e reäksjes fan it publyk te peilen; sa'n ûnoffisjele premjêre wurdt in sneakpreview neamd.

By *live*-foarstellings hjit de lêste repetysje foarôfgeande oan 'e premjêre de generale repetysje. By filmpremjêres wurdt foar de stjerren en oare hege gasten faak in reade loper útrôle op it trotwaar foar de bioskoop dêr't de feestlike gearkomste holden wurdt. It idee en de organisaasje fan 'e earste filmpremjêre wurde taskreaun oan 'e Hollywoodske sakeman Sid Grauman (1879-1950). De term 'premjêre' wurdt ek wol yn oerdrachtlike sin brûkt foar oare saken, lykas wannear't immen bygelyks foar it earst in beskate opfallende útspraak docht of wat opmerkliks of bysûnders prestearret.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side.

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Premiere fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Ynformatika

Yn de meast generale sin is **ynformatika** de stúdzje fan kompjûterisaasje en ynformaasjeferwurking, sawol wat de apparatuer (*hardware*) as de programmatuer (*software*) oanbelanget. Yn de praktyk omfiemet ynformatika in grut ferskaat oan stúdzjefjilden dy't bining hawwe mei kompjûters.

'Ynformatika giet like folle oer kompjûters as astronomy oer teleskopen' - Edsger Wybe Dijkstra.
De ynformatica bestudearret wat programma's wol en net kinne, keunstmjittige yntelliginsje, hoe't programma's it effisjintste in spesifike taak útfiere kinne, hoe't programma's ynformaasje opslaan en wer ophelje kinne en hoe't programma's har mei brûkers en oare programma's ûnderhâlde (brûkers ynteraksje en programmeartalen).

De earste universiteit mei in fakulteit Ynformatika wie yn 1962 de Purdue University.

## Keppeling om utens

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Computer science fan Wikimedia Commons.
  |