Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Utwreiding fan de Jeropeeske Uny

■ Europeeske Uny
■ Kandidaat lidsteaten
■ Mooglike kandidaat lidsteaten
■ Oerlis oer takomst yn de EU
De **útwreiding fan de Jeropeeske Uny** is in proses wêryn't de Jeropeeske Uny grutter wurdt troch it lid wurden fan nije lannen. It proses begûn mei de oprjochting fan de Jeropeeske Mienskip foar Koalen en Stiel troch Belgje, West-Dútslân, Frankryk, Itaalje, Lúksemboarch en Nederlân yn 1957.

## Utwreiding yn it ferline

* 1962: Algerije wurdt ûnôfhinklik fan Frankryk en is tenei gjin ûnderdiel mear fan de Jeropeeske Mienskip
* 1973: Denemark, Ierlân en Grut-Brittanje wurde lid fan de Jeropeeske Mienskip
* 1981: Grikelân wurdt lid fan de Jeropeeske Mienskip
* 1985: Yn Grienlân, sûnt 1979 autonomy fan Denemark, wurdt in referindum holden dêr't de mearderheid fan it folk kiest om út de Jeropeeske Mienskip te gean
* 1986: Portegal en Spanje wurde lid fan de Jeropeeske Mienskip
* 1990: Dútske werieniging, de DDR wurdt automatysk lid
* 1995: Eastenryk, Finlân en Sweden wurde lid fan de EU
* 2004: Estlân, Hongarije, Letlân, Litouwen, Malta, Poalen, Syprus, Sloveenje, Slowakije en Tsjechje wurde lid fan de EU
* 2007: Bulgarije en Roemeenje wurde lid
* 2013: Kroaasje wurdt lid

## Takomstige útwreiding

| - |  Turkije |  Massedoanje |  Albaanje |  Yslân |  Montenegro |  Servje |  Bosnje |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Begjin ûnderhanneling EU-assosjaasjeoerienkomst | 1970 | 2000 | 2003 | 1990 | 2005 | 2005 | 2005 |
| EU-assosjaasjeoerienkomst hantekening | 1995 | 2001 | 2006 | 1992 | 2007 | 2008 | 2008 |
| EU-assosjaasjeoerienkomst treedt yn wurking | 1996 | 2004 | 2009 | 1994 |  |  |  |
| Oanfraach lidmaatskip | 1987 | 2004 | 2009 | 2009 | 2008 | 2009 |  |
| Kandidaat-status krigen | 1999 | 2005 |  | 2010 |  |  |  |
| Begjin ûnderhanneling lidmaatskip | 2005 |  |  | 2010 |  |  |  |

## Sjoch ek

* Gronologysk oersjoch fan de skiednis fan de EU
# Keninkryk fan de Nederlannen

**Koninkrijk der Nederlanden**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Flagge | Wapen |

 |
|  |
| Offisjele taal | Nederlânsk, Frysk, Ingelsk, Papiamintsk |
| Haadstêd | Amsterdam |
| Steatsfoarm | Konstitúsjonele monargy |
| Gebiet % wetter | 38.012 km² 18,41­% |
| Ynwenners (2013) | 17.100.715 |
| Munt | Euro (EUR) |
| Tiidsône | UTC -4 en +1 |
| Nasjonale feestdei | 27 april |
| Lânkoade | NLD (BES), ABW, CUW en SXM |
| Ynternet | .nl .an .aw .cw .sx |
| Tillefoan | 31, 599, 297 en 1-721 |

kaart fan it Keninkryk fan de Nederlannen. Alle dielen op deselde skaal
It **Keninkryk fan de Nederlannen** is de formele konstruksje dy't it ferbân foarmet tusken Nederlân en dy eardere koloanjes dy't gjin folsleine ûnôfhinklikens. Sûnt 10 oktober 2010 binne der fjouwer parten, dy't elts de *status aparte*, de status fan lân, hawwe:

* Arûba
* Nederlân
* Kurasau
* Sint Marten
# Perû

República del Perú|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Flagge | Wapen |

 |
|  |
| Offisjele taal | Spaansk, Quechua, Aymara |
| Haadstêd | Lima |
| Steatsfoarm | Republyk |
| Gebiet % wetter | 1.285.216 km² 0.4­% |
| Ynwenners (2005) | 26.152.265 |
| Munt | sol (PEN) |
| Tiidsône | UTC -5 |
| Nasjonale feestdei | 28 july |
| Lânkoade | PER |
| Ynternet | .pe |
| Tillefoan | 51 |

**Perû** (Spaansk: Perú), Quechua en Aymara: *Piruw*) is in lân oan de westkust fan Súd-Amearika.

### Lizzing

It wurdt begrinzge troch:

* Ekwador en Kolombia yn it noarden,
* Brazylje en Bolivia yn it easten,
* Sily yn it suden,
* de Grutte Oseaan yn it westen.

### Lânskip

Machu Picchu, de ferdwûn stêd fan de Inka's.
De geografy fan Perû bestiet eins út trije parten.

* De kuststreek bestiet meast út in drûge en net al te waarme woastyn.
* It noardeasten bestiet út tropysk leechlân, en is in part fan it Amazônegebiet.
* Dêr tusken leit it heechgeberchte fan de Andes

## Skiednis

Perû wie yn it tiidrek foar de komst fan de Spaanske konkwistadores it heart fan it Inka Ryk, dêr't Kuzko haadstêd wie. Fan de oermastering ôf yn 1572 oant it begjin fan de 19e iuw, waard it lân troch Spanjerts bestjoerd. Yn 1821 waard it lân ûnôfhinklik fan Spanje en sûnt dy tiid ôfwiksjend troch militêre en boargerregearingen bestjoerd. Ek kamen sa no en dan diktators oan de macht.

Tusken 1836 en 1839 foarme Perû in konfederaasje mei Bolivia en fan 1864 oant 1866 fierde Perû kriich tsjin Spanje oer de Peruaanske guano-eilannen (de Ballestaseilannen). Spanje hie nammentlik ien fan dizze eilannen beset, dêr't Perû it net mei iens wie. De oarloch waard troch Perû wûn mei help fan har buorlannen Ekwador, Bolivia en Sily.

Tegearre mei Bolivia hat Perû ek kriich fiere tsjin Sily tusken 1879 en 1883, de saneamde Salpeterkriich. Sily hie doe nammentlik de kuststripe fan Perû ynfallen en de woastyn fan Perû beset, dêr't in soad kostber sâlt te finen wie. Perû ferlear de kriich en moast twa fan har provinsjes ôfstean oan Sily.

Yn it tiidrek fan 1980 oant 1992 hie de Peruaanske befolking te lijen fan gewelddiedige aksjes troch de Maoistyske terreurbeweging Ljochtsjend Paad, dy't as doel hie de maatskippy omfier te smiten. Har brute geweld hat nei gedachten oan sa'n tritichtûzen minsken it libben koste en nei skatting 29,5 miljard euro oan materiële skea. Doe't yn 1992 de lieding fan dizze beweging finzen nomd waard, kaam der in ein oan it geweld.

## Demografy

Urarina shaman, 1988
### Befolking

Perû hie yn 2005 26.152.265 ynwenners, wêrfan 45% yndianen (*indigena*), 37% mestizen (*mestizo*), 15% blanken en 3% swarten, Japanners en Sjinezen

### Taal

It Spaansk is de offisjele taal fan it lân. Yn gebieten dêr't it Quechua en it Aymara sterk steane, binne sy ko-offisjeel, dus njonken it Spaansk. Dizze ynlânske talen wurde benammen sprutsen yn de Andes, dêr't in protte yndianen wenje.

De libbensferwachting bedraacht 68,05 jier foar manlju en 71,71 jier foar froulju (2006).

### Religy

Goed 81% fan de Perûvianen is katolyk (2006).