Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Presidint fan de Feriene Steaten

Segel fan de Amerikaanske presidint
De **Presidint fan de Feriene Steaten fan Amearika** is it haad fan de útfierende macht fan de Feriene Steaten. Syn offisjele wurkstee en wenstee is it Wite Hûs yn Washington. De Presidint is opperbefelhawwer fan lânmacht en marine, de loftmacht bestie noch net doe't de taken fan de Amerikaanske presidint fêstlein waarden yn de grûnwet fan 1789.

It foech dat de presidint hat neffens de grûnwet fan 1789:

* It meitsjen fan in wet troch útstel fan it Amerikaansk Kongres
* It ynstellen fan advyskommisjes
* It ferlienen fan graasje

Mei goedkar fan de Amerikaanske Senaat kin de presidint:

* It sluten fan ferdraggen
* It foardragen fan Amerikaanske ambassadeurs
* It foardragen fan rjochters

## Sjoch ek

* List fan Amerikaanske presidinten
* Amerikaanske presidintsferkiezings 2008
* Amerikaanske presidintsferkiezings 2012
* Amerikaanske presidintsferkiezings 2016
# Biedwurd

In **biedwurd**, ek *motto* (Italjaansk), is in koarte spreuk dy't earne it doel fan oanjout. In protte lannen, stêden, universiteiten en oare organisaasjes hawwe in biedwurd, faak keppele oan in wapen, en ek famyljes mei in wapen hawwe faak in biedwurd. It biedwurd is faak yn in taal dy't foar de brûkers it biedwurd mear klam jout. Dat kin bygelyks Latynsk wêze, of yn it Germaansk taalgebied ek wol it Frânsk.

Guon boeken krije fan de skriuwer ek in biedwurd mei, om oan te jaan hoe't de skriuwer sels it boek sjocht. Dit binne dan almeast sitaten, faak fan klasssyke skriuwers.

Ek by guon aktiviteiten en aksjes wurdt in biedwurd opsteld. Dêr't biedwurden fan organisaasjes faak tige symboalysk binne, binne motto's foar aksjes tige direkt.

## Fan bekende Friezen

Yn ferskate *alba amicorum* steane foarbylden fan Fryske biedwurden:

* *Naet to goed, naet to tsjoed*: net te goed, net te kwea; (Skerne Wibe)
* *Deugd allinne mackeet wiere adel* (Lyckle Eables)
* *Vita mortalium vigilia*: it libben fan stjerlingen is in nachtwake; (Wigle fan Aytta)
* *Sinecerum pectus apertum*: in oprjocht gemoed is iepenhertich; (Joachim Hoppers)
* *Crucis ambio finem*: ik stribje nei de ein fan it krús; (Marten Hamkes)
* *It is mei sizzen net te dwaan*: sizzen allinnich is net genôch; (Adie Lambertsz)
* *Animum rege*: bestjoer it gemoed; (Igram fan Achelen)
* *Wils Got, mit Ehren*: (Willem Loadewyk)
* *Constant* (Ernst Kasimir fan Nassau-Dietz)
* *Sljocht en rjocht*: ienfâldich en rjochtút; (Gysbert Japicx)
* *Vita circense curriculum*: It libben is in wedrin; (Menelaus Winsemius)
* *Sine labore est*: Neat sûnder muoite; (Freark fan Vervou)
* *amor meus crucifixus*: Myn leafde is krusige; (Anna Maria fan Schurman)
* *Cedant arma togae*: Dat de wapens wike meie foar de toga *(Lieuwe van Aitzema)*
* *Lex et ratio*: wet rede wolwillendheid; (Ulrik Huber)
* *Virtute ac patientia*: troch deugd en geduld; (Wybrand fan Itsma)
* *Nobilitas sola est atque unica virtus*: Inkel en allinnich deugd is adel; (Sjuck Gerold Juckema fan Burmania)
* *Sensim scandendo*: Troch stadichoan op te klimmen; (Simon Stijl)
* *Age quod agis bene age: Age, watsto dochst, doch dat goed*; (Age Solkes Miedema)

## Foarbylden bûten Fryslân

* Seelân : Luctor et emergo (Ik wrakselje en kom boppe)
* Nederlân : Je Maintiendrai (Ik sil hanthavenje)
* Jeropeeske Uny : In varietate concordia (Ienheid yn ferskaat)

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
| * Brouwer , J.H., J.J. Kalma , W. Kok en M. Wiegersma , red., Encyclopedie van Friesland, (Amsterdam: Elsevier, 1958), *Zinspreuk*.
 |
# Ribaudequin

In ribaudequin, rekonstruksje nei in ûntwerp fan Leonardo da Vinci
**Ribaudequin**, ek wol **rabauld**, **ribault** en **ribaudkin** neamd, is in âld stik geskut út de 14e- en 15e iuw.

Mei in ribaudequin wurdt in wapen oantsjut wêrby't de protte gewearlopen, fan in betreklik lyts kaliber, in buizebondel foarmje. Fanwege de oerienkomsten mei in oargel wurdt sa'n wapen ek **oargelgeskut** of **oargelkanon** neamd. De gewearlopen waarden nei it laden tagelyk ôffjurre. It wapen wie yn 't foarste plak bedoeld tsjin militêre persoanen.

Yn de praktyk waarden ribaudequins meastentiids op analoge affuten set, lykas dy ornearre foar de normale kanonnen, sadat harren beweechberens en presisy like swier wiene. De protte lopen soargen foar in langere laadtiid as dy fan gewoane kanonnen. Ek wie it meitsjen fan dit soarte geskut djoerder as fan gewoane kanonnen.

Foar safier witten waard de ribauldequin foar it earst brûkt yn 1339 troch it leger fan Edwert III fan Ingelân yn Frankryk ûnder de Hûndertjierrige Oarloch. Edward's ribauldequins hiene tolve lopen dy't tagelyk salvo's fan tolve kûgels ôffjurren. Der hawwe ribauldequins west mei oant 39 lopen.

## Sjoch ek

* Masinegewear
* Fluchfjoerkanon

## Keppeling om utens

* (ned)  Militêr wurdboek, dbnl

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|  |
# Treblinka (konsintraasjekamp)

Betinkstien by de yngong
**Treblinka** is de namme fan twa konsintraasjekampen, it wurkkamp Treblinka I en it ferneatigingskamp Treblinka II, dy't efterelkoar yn 1941 en 1942 boud waarden by it doarp Treblinka yn it noardeasten fan Poalen. Der waarden op syn minst 900.000 minsken fermoarde. It wie nei Auschwitz-Birkenau it kamp dêr't de measte slachtoffers foelen.
# Weingat

Weingat yn de âlddyk fan de Ingwierrumerpolder
In **weingat**, **jet** (de) of **kûpuere** is in trochsnijing fan in wetterkearing; de wetterkearing wurdt ferlege foar in wei of reed.

By gefaarlike situaasje moatte dizze trochgongen wêr tichtset wurde kinne. De beide sydkanten fan de trochgongen hawwe dêrfoar mitsele muorren. Tusken de muorren kinne faak in dûbele rige sketbalken set wurde. Somtiden is der ek in doar dy't de trochgong ôfslute kin. Foar ekstra feiligens kinne sânsekken tusken de sketbalken of tsjin de doar oanset wurde. By de weingatten mei sketbalken stiet meast in ôfdakje dêr't de sketbalken opsteapele lizze.

De weingatten komme benammen foar yn sekundêre wetterkearings lykas slieperdiken en kaden. Yn Fryslân binne bygelyks in grut tal te finen yn de slieperdiken efter de Ingwierrumerpolder en de Eanjumer- en Ljussenserpolder. Dêr hat hast eltse pleats oan de súdkant fan de âlddyk in eigen trochreed nei it boulân yn de nije polders.

Yn de seediken komme se hast net foar. In foarbyld fan in kûpuere yn in seedyk is de *Keerweer* yn Delfsyl.
# Hichteboarch

In **hichteboarch** is in boarch dy't op in berch of heuvel stiet, dus boppe it omlizzende gebiet. De namme is ôflaat fan it yndielen fan boargen neffens harren topografyske posysje en men ûnderskied harren fan leechlânboargen.

Hichteboargen sels kinne ek ûnderskaat wurde yn de folgjende groepen:

* Boargen op de top, dy't boud binne op de top fan in berch mei steile kanten oan alle kanten.
* Boargen op in berchkaam, dy't boud binne op in "kaam" dat in rige bergen of heuvels is
* Boargen op in helling, dy't boud binne op in helling fan in berch
* Boargen op in útstekkende legere top fan in berch, dy't boud binne op trije steile kanten en dus allinnich ferwarre wurde moasten oan ien kant.

Doe't yn de rin fan de tsiende en alfde iuw de boargen harren suvere ferdigeningskarakter ferlearen en mear as fersterke aadlike wenboargen tsjinjen giene, krigen de hichteboargen de foarkar, om't hja makliker te ferdigenjen wiene. Yn Dútslân binne hast 66 prosint fan de midsiuwske boargen dy't hjoed-de-dei noch besteane hichteboargen. Yn de eardere iuwen koene allinnich keningen en de rykste eallju boargen bekostigje. Fan de tolfde iuw ôf koene ryksministerjelen heuvelboargen bouwe en dat waard folge troch de adel.

Hjoed-de-dei binne hichteboargen benammen toeristyske atraksjes, om't hja faak goede útsichten hawwe, hoewol't gauris in tagongspriis frege wurdt. Se hawwe faak restauranten en men kin it ynterieur fan de boarch besjen.

## Foarbylden

* De Marksburg yn Dútslân is in foarbyld fan in hichteboarch
* Hohensalzburg yn Salzburg, Eastenryk
* Boarch Hohenzollern op 855 m. hichte yn de Swabyske Jura
* Ruïne fan kastiel Valkenburg
* Edinburgh Castle

## Sjoch ek

* Leechlânboarch

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
| * F.-W. Krahe: *Burgen und Wohntürme des deutschen Mittelalters*, side 22.
 |
# Sprektaal

**Sprektaal** hâldt yn in foarm fan ynformeel taalbrûkme, de skriuwtaal (of standerttaal) wurdt trochstrings as it formele part sjoen wylst dy wol op de sprektaal basearre is.

## Dialekt → Regiolekt

In dialekt is in fariaasje binnen de taal. Troch globalisearring en migraasje stiet de posysje fan dialekten faai, faak assimilearje dy dialekten mei oare dialekten wêrtroch net langer it dialekt fan in doarp fan belang is, mar fan de folslein regio. In groep dialekten dy't folslein assimilearre binne en by in bepaalde regio hearre wurde regiolekten neamd.

## Sosjolekt

In sosjolekt hat mei status te krijen, in sosjolekt wurdt troch in bepaalde (maatskiplike) groep brûkt. It Stêdsfrysk is in moai foarbyld fan in feroarjend sosjolekt. Om it jier 1900 en dêrfoar wie it Stêdsfrysk in taal fan de deftige hegerein. Nei de Twadde Wrâldkriich feroare dat lykwols en waard it de taal fan minsken mei modale as legere sosjale status.

## Sprektaal versus skriuwtaal

### Fonologyske regels

Mei fonologyske regels kin it ferbân lein wurde tusken sprek- en skriuwtaal. Troch de fonologyske regel foar sybalisearring witte wy dat de 'e' yn doarren weifalt [dụar'n]. Oare foarbylden binne de wurden as 'prins' en 'mins', wêrby't de 'i' as in dûbele 'e' útsprutsen wurdt.

### SMS-taal

By it taalgedrach fan jongerein leit de stavering faak sljocht. Guon brûke beskate ôfkoartings dy't rûnom yn dy groep bekend binne, wêrtroch it liket dat der nije wurdfoarming ûntstiet. Troch de regel fan lykfoarmigens is it lykwols dreech om sms-taal te standardisearjen. Ien fan de skaaimerken fan sms-taal is it weilitten fan lûden en it brûken fan nûmers yn wurden. It tiidwurd 'wachtsje' soe yn sms-taal 'w8sje' wurde kinne. In oar foarbyld is de titel fan it boek Hftch - krt ferhln (Heftich - koarte ferhalen) fan Ate Grypstra.

### Tafersjoch

Taalynstellings jouwe hieltyd mear omtinken oan sprektaal by jongerein. Sa binne der no wurdboeken foar sms-taal mar ek guon dialekten wurde tsjintwurdich yn lytse gekjeiende wurdboekjes beskreaun.
# Karronade

Karronade (140 mm
In **karronade** (Ingelsk: *Carronade*) is in koart kanon fan getten izer mei in kaliber en in glêde loop. It waard brûkt as in wapen foar de koarte ôfstân by de seemacht en is in foarm fan krûmbaangeskut, lykas in houwitser en mortier.

## Skiednis

De karronade waard foar it earst produsearre troch de Carron Company, in izerfabryk yn Falkirk, Skotlân, en waard brûkt fan de midden fan de 18e iuw oant de midden fan de 19e iuw. It kanon waard ûntwikkele troch luitenant Melville en Gascoigne, de manager fan Carron, yn 1759 as wapen dat net folle personiel frege, mar in grutte ferwoastende krêft op koarte ôfstân ûntwikkelje koe. Dêrom wie it earst benammen populêr op hannelsskippen, dêr't it tsjin lytsere kaperskippen ynset wurde koe, benammen op Britske keapfardijskippen yn 'e Amerikaanske Unôfhinklikenskriich.

Letter waard it ek op oarlochsskippen ynset, benammen op it foar- en efterdek, dêr't gjin plak foar grutte kanonnen wie. Omdat kanonnejitterijen op it fêstelân fan Europa lange tiid net by steat wiene om in kanon fan sa 'n ûntwerp te jitten, hiene de Britten der oan de ein fan de 18e iuw frijwat taktysk foardiel fan.

De karronade waard brûkt oant ûngefear 1850. Nei ferrin fan tiid learde men dat ôfstân hâlde like effektyf wie. Ek wiene de measte skippen útrist mei karronades, sadat net ien mear in foardiel hie yn in gefjocht fan tichteby. Begjin jierren 1840 waarden kanonnen dy't granaten ôfsketten yntrodusearre, wêrtroch't de karronade oerstallich waard.

## Untwerp

It kanonnedek fan in skip mei in karronade
By klassike kanonnen is it net frjemd dat der in grutte romte bestiet tusken de diameter fan de kûgel en de loop. Dat komt trochdat men grutte problemen hie mei it krekt útboarjen fan de lange izeren - of brûnzen loop. Dit ferskil koe wol 10% wêze en joech behoarlik ferlies fan fjoerkrêft. Omdat de karronade koart en grut fan kaliber wie, bestie dit probleem safolle net en de Carron Company paste in oare produksjemetoade ta. Dat resultearre yn lytsere krûdladingen by gruttere kalibers, mar ek yn it doetiids winske koarte berik.

In karronade woech likernôch in fearnspart fan in kanon mei ferlykber kaliber, foar in 32 pûner minder as in ton, tsjinoer mear as 3 ton foar in gewoan kanon. Se waarden makke yn de gebrûklike rige kalibers (12, 18, 24, 32 en 42 pûn), mar ek 68 pûn is bekend, wat 20 sm kaliber is. By linyskippen telden karronades net mei by it tal geskut en dat joech soms betizing.

Omdat in karronade net horizontaal brûkt waard en de krûdlading lytser wie, wie it ôflieden fan de weromstjit by it fjurjen gjin grut probleem, de foet naam de measte energy op tegearre mei de glydzjende houten fuotplaat. Letter binne der ek karronades makke mei in rolhynder om it swiertepunt te ferleegjen. Dy fariaasje waard yn Ingelân *gunnade* neamd.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|  |
# Ynfiltraasje (militêr)

**Infiltraasje** (ek wol spionaazje neamd) is it binnenkringen fan in lân of organisaasje om ynformaasje yn te winnen foar in oare partij.

In ynfiltrant giet echt op yn in organisaasje en makket der diel fan út. Dêrom is in ynfiltrant lestich te ûntmaskerjen.

Ynfiltraasje kin troch in leger beoefene wurde, mar ek troch in persoan, organisaasje of bedriuw.

De plysje makket yn Nederlân ek gebrûk fan saneamde Plysjeynfiltranten. Dêrby wurdt ûnderskied makke tusken ynfiltraasje, pseudokeap en stelselmjiitige ynformaasje-ynwinning.
# West-Flaanderen

Provinsje West-Flaanderen
Gemeenten
**West-Flaanderen** (Nederlânsk: *West-Vlaanderen*, Westflaamsk: *West-Vloandern*) is in Belgyske provinsje yn Flaanderen, dy't bestiet sûnt 1815. Der wennen neistenby 1.232.000 minsken (2025) op in gebiet fan neistenby 3.197 km². De haadstêd is Brugge.

## Bestjoerlike yndieling

### Gemeenten

Gemeenten mei in stêdstitel hawwe "*(stêd)*" efter de namme

|  |
| --- |
|  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. Alveringem
2. Anzegem
3. Ardooie
4. Avelgem
5. Beernem
6. Blankenberge *(stêd)*
7. Bredene
8. Brugge *(stêd)*
9. Damme *(stêd)*
10. De Haan
11. De Panne
 | 12. Deerlijk
13. Dentergem
14. Diksmuide *(stêd)*
15. Gistel *(stêd)*
16. Harelbeke *(stêd)*
17. Heuvelland
18. Hooglede
19. Houthulst
20. Ichtegem
21. Ieper *(stêd)*
22. Ingelmunster
 | 23. Izegem *(stêd)*
24. Jabbeke
25. Knokke-Heist
26. Koekelare
27. Koksijde
28. Kortemark
29. Kortrijk *(stêd)*
30. Kuurne
31. Langemark-Poelkapelle
32. Ledegem
33. Lendelede
 | 34. Lichtervelde
35. Lo-Reninge *(stêd)*
36. Menen *(stêd)*
37. Mesen *(stêd)*
38. Meulebeke A
39. Middelkerke
40. Moorslede
41. Nieuwpoort *(stêd)*
42. Oostende *(stêd)*
43. Oostkamp
44. Oostrozebeke
 | 45. Oudenburg *(stêd)*
46. Pittem
47. Poperinge *(stêd)*
48. Roeselare *(stêd)*
49. Ruiselede B
50. Spiere-Helkijn
51. Staden
52. Tielt *(stêd)* A
53. Torhout *(stêd)*
54. Veurne *(stêd)*
 | 55. Vleteren
56. Waregem *(stêd)*
57. Wervik *(stêd)*
58. Wevelgem
59. Wielsbeke
60. Wingene B
61. Zedelgem
62. Zonnebeke
63. Zuienkerke
64. Zwevegem
 |

A Meulebeke -> Tielt

B Ruiselede -> Wingene

## Demografy

### Untjouwing fan it ynwennertal

Ynwennertal x 1000

* Bron:NIS - Opm:1806 t/m 1970=volkstellingen; vanaf 1980= ynwenneroanta; op 1 jannewaris

## Keppelings om utens

* (ned)  Offisjele webstee provinsje West-Flaanderen

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|  |
# Blade Runner

|  |
| --- |
| *Blade Runner* |
|  **film** |
| **makkers** |
| regisseur | Ridley Scott[\*] |
| produsint | Michael Deeley[\*], Bud Yorkin[\*], Jerry Perenchio[\*] |
| senario | Hampton Fancher[\*], David Peoples[\*] |
| **spilers** |
| haadrollen | Harrison Ford, Edward James Olmos[\*], Rutger Hauer, Sean Young[\*], Daryl Hannah[\*], Brion James[\*], Joanna Cassidy[\*], M. Emmet Walsh[\*], Joe Turkel[\*], William Sanderson[\*], Morgan Paull[\*], James Hong[\*], Hy Pyke[\*] |
| **skaaimerken** |
| sjenre | tech noir[\*], Cyberpunk, thriller film[\*], Neo-noir, dystopian film[\*], Film noir, science fiction-film[\*], Drama, aksjefilm, misdiefilm, crime drama film[\*], crime thriller film[\*] |
| taal | Ingelsk |

**Blade Runner** is in science fiction-film út 1982, regissearre troch Ridley Scott. It ferhaal is basearre op *Do Androids Dream of Electric Sheep?* fan Philip K. Dick. De haadrol is foar Harrison Ford, en de oaren wichtige rollen foar Rutger Hauer, Sean Young en Daryl Hannah. De muzyk waard fersoarge troch Vangelis. De opnamen fûnen alteast foar in part plak yn 'e Twickenham Studios yn Londen en de Warner Bros. Studios, Burbank yn Burbank (Kalifornje).
# NBA Live

De NBA Live searje fan basketbalspultsjes fan EA Sports, is op it stuit de meast ferkochte NBA-simulaasje, oarpronklik útbrocht yn 1994. De wichtichste konkurrint is de NBA 2K rige fan Sega. It begûn mei *NBA Live 95*, en waard alle jierren foar de wichtichste spulkompjûters útbrocht.

Yn it earstoan wie de NBA Live searje inkeld foar de Sega Genesis en de SNES spulkompjûters. Beide ferzjes hiene wol wat fan mekoar en de wichtichste opsjes wienen foar beide ferzjes beskikber.

## Keppeling om utens

* offisjele webstek fan NBA Elite 11
# Yllustraasje

Yllustraasje by in skûtsje (De Gerben van Manen, fan it Hearrenfean.)
In **yllustraasje** (fan it Frânske *illustration*, fan it Latynske *illustro*, "ik beljochtsje") is in (meast) fisuele taljochting by in ferhaal, in beskriuwing of in bewearing. Yn 'e folksmûle wurde yllustraasjes almeast **plaatsjes** neamd.

Meast is in yllustraasje in tekening, of in tapaslike foto by in skreaun ferhaal. De yllustraasje byldet dan in fragmint út sadat de ferhaalline sichtber wurdt foar de lêzer of de sfear fan it ferhaal mear ferdútst wurdt. In yllustraasje is dan in fisuele útlis of ferdúdliking. Berneboeken en wittenskiplike ferhanlings wurde faak mei yllustraasje ferluftige.

Jo kinne de folgjende twa soarten yllustraasjes ûnderskiede:

1. Tekeningen fan (komplekse) objekten of sitewaasjes, sjoch ynfographic
2. Werjefte fan ynformaasje troch in kartoon

In bysûndere foarm fan yllustrearjen is it tapassen fan ylluminaasje (boekferlufting).

In yllustraasje kin yn oerdrachtlike sin ek in útlis wêze by in ferhaal of by in presintaasje. Dêrby is de yllustraasje sels ek wer in ferhaal, dat lykwols as in foarbyld tsjinje kin foar it ferdúdlikjen fan it petearûnderwerp. Yn de bibel wurdt in likenis as yllustraasje by de lear fan Jezus brûkt.

Neffens guon is in neidiel fan it brûken fan yllustraasjes dat de fantasij fan de lêzer of harker minder prikkele wurdt as by ferhalen sûnder yllustraasjes, om’t yllustraasjes in part fan de ûndúdlikens ynfolje, bygelyks oer it uterlik fan de haadpersoan.

## Tekenteltsje

In tekenteltsje of stripboek is in tekst wêrby’t it ferhaal ferteld wurdt mei in rige yllustraasjes. De tekst kin yn de tekeningen stean yn tekstballonnen of tekstbalken, of de tekst kin der, skaat fan de yllustraasjes, boppe of ûnder stean.

## Sjoch ek

* Yllustrator
# Dokumintêre

In **dokumintêre** (fan 'e eigenskipswurdlike ferbûging fan it Midfrânske *document*, "dokumint") is in non-fiksjefilm of -radioprogramma, wêrby't de makker oan 'e sjoggers of harkers in byld besiket te jaan oer in aspekt fan 'e reäliteit. Soks kin bgl. gean oer in ûnderwerp út 'e polityk, de wittenskip, de skiednis of oer in maatskiplik ûnderwerp. Dokumintêres ûnderskiede har fan registraasjes (fan bgl. in sportwedstryd of in keninklik besyk) troch de wize dêr't it ûnderwerp op beljochte wurdt, kompleet mei eftergrûnen en faak ek mei kommentaar fan 'e belutsenenen. Om in dokumintêre te meitsjen is sadwaande in protte ûndersyk foarôf nedich. De regisseur fan in dokumintêre wurdt in dokumintêremakker neamd.

Hoewol't der eins technysk gjin inkele reden wêrom't men gjin hiel koarte of lange dokumintêres meitsje soe, is de lingte fan in dokumintêre trochinoar in healoere oant trije kertier. Langere dokumintêres wurde yn 'e regel yn sikken knipt en as dokumintêresearje op 'e tillefyzje brocht. Koartere dokumintêres neamt men reportaazjes, en dy wurde feitliks allinnich mar makke as ûnderdiel fan in aktualiteiterubryk. In dramatisearre dokumintêre wurdt in dokudrama neamd. In apart soarte dokumintêre, dat eins gjin dokumintêre is, is de saneamde *mockumentary* (in gearlûking fan 'e Ingelske wurden *to mock*, "bespotte", en *documentary*, "dokumintêre"). Dat is in parody op in dokumintêre, wêrby't in echt of fiktyf ûnderwerp op in dokuminêre-eftige manear foar it fuotljocht brocht wurdt, mar op sa'n wize dat der net folle fan op feiten berêst.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *Notes and References* en *Sources and bibliography*, op dizze side.

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Documentary films fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Mantel-en-degenfilm

In **mantel-en-degenfilm** is in sjenre fan films dat karakterisearre wurdt troch in histoaryske eftergrûn, swurdgefjochten en in heldhaftige haadpersoan. It kin beskôge wurde as in subsjenre fan 'e histoaryske film, mar ek as in subsjenre fan 'e aventoerefilm. De Ingelske term foar dit filmsjenre is swashbuckler film, in namme dy't ôflaat is fan in *buckler*, in lytseftich skyld dat yn 'e Midsiuwen wol foar swurdgefjochten brûkt waard. In dúdlik ôfgrinzge subsjenre fan 'e mantel-en-degenfilm is de **piratefilm**. Mantel-en-degenfilms kinne oerlaapje mei guon oare sjenres, lykas de sandalefilm.

Mantel-en-degenfilms spylje yn 'e regel fan 'e Lette Midsiuwen (Robin Hood) en de Renêssânse (De Trije Musketiers) oant de tiid fan 'e Frânske Revolúsje of it begjin fan 'e njoggentjinde iuw (Zorro). Sokke films omfetsje swurdgefjochten (faak mei degens ynstee fan wiere swurden), aventoerlike helden en faak ek in 'jonkfrou yn need' dy't rêden wurde moat, wat dan foar in romantysk elemint soarget. De moraliteit fan 'e film is yn 'e regel glêshelder (en ûnreälistysk): de protagonist is fan in folslein ûnbesmodzge karakter, wylst de antagonist delset wurdt as in gemiene smjunt dy't nearne ta doocht.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side. |