Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Dagge

Reproduksjes fan Midsiuwske daggen.
It Fairbarn-Sykes gefjochtsmês, in moderne dagge.
In **dagge**, **hogge** of **dolk** is in blank wapen besteande út in limmet en in hânsel of hêft, dat lytser is as in swurd, mar ornaris grutter as in mês (hoewol't it faak as in soarte fan mês beskôge wurdt). Sokke wapens hawwe skerpe punten, dy't ûntwurpen binne om mei te stekken, en se kinne inkel- of dûbelsnedich wêze of sels hielendal gjin snede hawwe (en dan inkeld as stekwapen bedoeld wêze). It basale ûntwerp fan 'e dagge giet tebek oant yn fier yn 'e prehistoarje. Lyksoartige wapens binne de hiele minsklike skiednis troch brûkt yn oarlochssitewaasjes en by oare gefjochten, en wurde as sadanich ek hjoed oan 'e dei noch ynset. Yn in protte âlde kultueren wiene ryklik fersierde daggen yn gebrûk foar rituële en seremoniële doelen.

It presize ûntwerp fan 'e dagge rint per kultuer, doel en histoarysk tiidrek frijwat útinoar. Sa binne de Jeropeeske rûndieldagge út 'e Midsiuwen en de Perzyske pesh-kabz inkelsnedich (en hawwe dus mar ien snijkant), wylst de hartsfanger, dy't oarspronklik foar de jacht bedoeld wie, en de Yndyske chilanum dûbelsnedich binne (en twa snijkanten hawwe). De stiletto, út 'e Renêssânse, wie inkeld in stjitwapen en gjin snijwapen, en hie dêrom hielendal gjin snijkanten.

De measte daggen hawwe in stjitplaat, foar it meastepart besteande út twa koarte parearstangen oan 'e snijkanten fan 'e dagge dêr't it limmet en it hêft gearkomme. Sa'n stjitplaat tsjinnet yn it foarste plak om 'e hân fan 'e brûker te beskermjen, sadat dy by it tabringen fan in stek net nei foarren skowe kin oer it skerpe limmet hinne. Dêrnjonken kinne der by in gefjocht mei immen dy't ek gebrûk makket fan in dagge, stjitten fan 'e tsjinstanner mei opfongen wurde. In oar skaaimerk fan in dagge is dat dy almeast sa ûntwurpen is dat it limmet yn 'e horizontale stân stiet as dejinge dy't it wapen hantearret in konvinsjonele palmgreep brûkt om it beet te hâlden. Dêrtroch kin dan behalven stjitbewegings ek snijend nei lofts en rjochts úthelle wurde.

## Soarten daggen

* chilanum
* hartsfanger
* katar
* khanjar
* koartjan
* kris
* madû
* pesh-kabz
* rûndieldagge of rûndieldolk
* skean-dhu
* stiletto

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *Notes* en *References*, op dizze side.

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Daggers fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Vostok 1

De daalkabine fan Vostok 1 yn it RKK Energia Museum yn Korolev, tichtby Moskou
De **Vostok 1** wie it earste bemande romtefartúch, lansearre yn it ramt fan it Russyske Vostokprogramma. It waard op 12 april 1961 lansearre. De Sovjet kosmonaut Joeri Gagarin foarme de bemanning en waard dêrmei de earste minske yn de romte.

## Missybeskriuwing

De flecht wie folslein automatysk, de bestjoeringynstruminten wienen blokkearre. Gagarin hie in koade yn in fersegele slûf, dêr't er yn needgefallen, nei tastimming fan de flechtlieding, de bestjoeringsynstruminten deblokkearje koe. Dochs wie de koade, "325", gjin geheim foar Gagarin. Foarôfgeand on syn lansearring hiene in technikus en generaal Kamanin him de geheime koade al ynskune.

De lansearring ferrûn sûnder problemen en nei 10 minuten kaam it Vostok romtefartúch los fan de draachraket. In grut gedielte fan de baan lei oer wetter. Nei it ferlitten fan Aziatysk kontinint stuts de Vostok diagonaal de Stille Oseaan oer en fleach om de súdpunt fan Súd-Ameerika om dêrnei diagonaal de Atlantyske Oseaan oer te stekken. Op 'e hichte fan Angoala fleach de Vostok wer boppe lân en waard de remraket ûntstutsen.

*It Flechtpaad fan Vostok 1*
Neidat de remraket fjurre hie foar it weromgean yn de atmosfear, moast de daalkabine mei dêryn de kosmonaut loskeppelje fan de service-module. Mar beide komponinten blauwe oan elkoar hingjen oan in bundel trieden, en yn de boppenste linen fan de atmosfear begûn it gehiel wyld te tuoljen. Uteinlik baarnden troch de wriuwingshjitte de trieden troch en de daalkabine naam automatysk de juste posysje yn.

Flak foar de ein fan de flecht waard Gagarin, neffens it plan, mei in sjitstoel út de daalkabine sketten en lanne mei in parasjute feilich op ierde. De daalkabine lane ek oan in parasjute yn itselde gebiet.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
| * Vostok1 Ynformaasje yn de Encyclopedia Galactica
* Ynformaasje oer Vostok 1 op www.spacefacts.de
* *Space History Notes* oer Vostok 1

---

 |