Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Flammewerper

Flammewerper, brûkt troch de Amerikanen yn Irak yn 2008
Soldaat mei in M2-flammewerper by de slach om Iwo Jima (febrewaris 1945)
In Churchilltank útrist mei in flammewerper
In **flammewerper** of **flammesmiter** is in wapen besteand út in apparaat dat brânende gassen of floeistoffen yn in tige lange stekflam produsearret ûnder hege druk. De measte flammewerpers binne draachber.

## Skiednis

As in iere foarrinner fan de flammewerper kin it Gryksk fjoer beskôge wurde dat de Byzantijnen brûkten. De moderne flammewerper waard yn 1907 troch de Prúsyske brânwachtkommandant Bernhard Reddemann yn de Fêsting Poznan út in brânspuit makke. Syn foarnaamste fining wie de gearstalling fan it brânbere mingsel. In oare Dútser, Richard Fiedler, fûn tagelyk earne oars yn Dútslân itselde út.

It apparaat waard foar it earst op gruttere skaal brûkt yn de Earste Wrâldoarloch. It Dútske leger yntrodusearre it wapen yn 1915 oan it westlik front. De alliearden brochten al gau har eigen ferzjes op it slachfjild.

Yn de Twadde Wrâldoarloch waarden se op noch gruttere skaal as taktysk belegeringswapen tsjin fêstingwurken ynset. Yn 1939 sette de Wehrmacht foar it earst draachbere flammewerpers yn tsjin it Poalske postkantoar yn Danzig. Dêrnei yntrodusearre it Amerikaanske leger yn 1942 syn eigen draachbere flammewerper.

## Gebrûk

Meastal wurdt de flammewerper brûkt by it ynnimmen fan fersterke stellingen as bunkers, rinfuorgen en mitrailleursnesten. De flammewerper is behalve gefaarlik foar de tsjinstanner ek gefaarlik foar de drager. In treffer mei ienfâldige ynfanterymunysje yn 'e brânstoftank kin it apparaat ûntploffe litte. Boppedat sil de drager faak syn beskutte posysje ferlitte moatte om it doel ticht genôch te tichterby te kommen om effektyf te wêzen. De kwetsberens fan ynfanteristen mei flammewerpers op de rêch laten ta eksperiminten mei op tanks montearre flammewerpers (*flame tanks*), dy't troch in soad lannen brûkt waarden.

Njonken militêre tapassings wurde flammewerpers ek tapast yn fredestiid dêr't kontrolearre ferbrâning nedich is, lykas by de sûkerreidrisping en lânbehearstaken lykas boskbrannen.

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Flamethrowers fan Wikimedia Commons.
  |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|  |
# Mortier

*M224 Mortier*
*120 mm mortier, KL*
In **mortier** is in stik artillery mei in tige koarte, yn in hoeke fan 45° sette loop.
De mortier wurdt ek wol **steilbaangeskut** neamd, yn kontrast mei flakbaangeskut (it kanon) en krombaangeskut (de houwitser), dy't projektilen yn in rjochtere line ôffjurje.

Lykas by alle wapens dy't net yn in rjochte line sjitte, is de trefwissens fan de mortier beheind, meidat de wyn de baan fan it projektyl sterk beynfloedzje kin.

## Skiednis

De mortier is it simpelste geskut fan it slachfjild, en is grif koart nei de útfining fan it buskrûd ûntstien.
De namme komt fan it kokenark mei deselde namme (ek wol fizel neamd) dêr't âldere modellen wol wat fan wei hawwe. De mortier is benammen geskikt om op koarte ôfstân tsjin fijanlike troepen te brûken. It is in treflik middel om projektilen oer in muorrre hinne te sjitten. By de belegering fan in festing waard dit wapen troch beide partijen brûkt.

Antyk mortier fan brûns
## Technyk

Yn syn ienfâldichste foarm bestiet in mortier út in put of yngroeven fet, mei ûnderyn in springlading en dêr boppe in prakke stiennen dy't middels in eksploazje nei foaren smiten wurde. Dit type mortier wurdt *ierdmortier*, *stienmyn* of *fougas(se)* neamd.

Lettere, mear draachbere útfierings hawwe de foarm fan in *panne* fan jitten metaal, dy't yn in houten frame ophong wie en dêryn in bytsje rjochte wurde koe.

## Utfieringen

De moderne mortier hat meast in koarte buis, dêr't it projektyl yn giet, op in flinke stjitplaat dy't de wjerslach opfangt. Bekende mortieren binne:

* Ierdmortier, in put of yngroeven fet
* Coehoornmortier, in draachbere mortier mei in heul koart loopke; in útfining fan Menno fan Coehoorn
* Kûgelmortier, fjurret in lading stielen kûgels ôf
* Stienmortier, wurdt laden mei in fracht stiennen

## Bekende mortiers

* Belgyske mortier 21 sm M 1894
* Mortier 70/58 MM (Mortier Van Deuren)

## Besibbe oan mortier

* de houwitser
* it kanon
* de karronade
* de bombarde