Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tycho Brahe

Tyge Ottesen Brahe
**Tycho Brahe**, berne as **Tyge Ottesen Brahe** (Skåne, 14 desimber 1546 – Praach, 24 oktober 1601) wie in Deensk astronoom.

Mei help fan selsmakke ynstruminten makke er in katalogus fan mear as 1000 stjerren, sa sekuer dat dy 150 jier lang sûnder wjergea bliuwe soe.

## Keppelings om utens

* Ynstruminten
* Offisjeel Tycho Brahe Webstee (yn 't Deensk, Dútsk, Ingelsk en Sweedsk)
* *Starry Messenger* (oer de skiednis fan de astronomy)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory **Tycho Brahe** fan Wikimedia Commons. |
# Draaibrêge

In **draaibrêge** is in beweechbere brêge dy't iepen en ticht giet troch te draaien om in fertikale as. It weidek fan 'e brêge bliuwt hjirby op gelikense hichte, mar makket in kwartdraai fansiden as de brêge iepen en ticht giet. Dêrom moatte de lânhaden en de beide úteinen fan it ryddek fan 'e brêge sels, dy't op 'e lânhaden oanslute as de brêge ticht is, in rûnige foarm hawwe; oars soe ommers by it draaien de brêge fêstrinne fanwegen de útstekkende hoeken. Foar't de brêge iependraaid wurde kin, wurdt er losmakke troch de fizels dêr't de brêge op rêst, de saneamde "opsetynrjochting", omleech te bewegen. Yn tichte tastân wurdt de brêge troch dizze fizels beskoattele.

In draaibrêge kin bestean út twa earms (of brêgedielen) fan gelikense lingte, sadat twa trochfeartiepenings ûntsteane as de brêge iepengiet, oan wjerskanten fan 'e draaipylder ien. As ien trochfeartgat genôch is, sil in ûngelykearmige draaibrêge oanlein wurde. Dan moat, om op it meganyk in gelikense belêsting te krijen, oan 'e draaiynrjochting in kontragewicht tafoege wurde oan 'e tsjinstelde kant as wêr't de brêge deroan fêstsit.

In draaibrêge hat as foardiel dat der in wide trochfeart ûntstiet sûnder beperking yn de trochfeart- en trochrydhichte, wylst de brêge dochs flot iepen en ticht dien wurde kin.
Draaibrêgen binne ûnder oaren yn:

* Ofslútdyk: oan beide kanten fan 'e dyk by de slûzen sit ien draaibrêge per rydrjochting
* Akkrum: spoarbrêge
* Alphen oan de Ryn: de draaibrêge yn it spoar Alphen rjochting Bodegraven oer de Gouwe (sjoch foto)
* Grou: spoarbrêge oer it Prinses Margrietkanaal
* Meppel: oer de Drintske Haadfeart

* De draaibrêge by Meppel.
* Deselde brêge, ticht.
* Draaibrêge spoar Alphen oan de Ryn
# Warta (rivier)

|  |
| --- |
| Warta |
|  |
| De Warta by Ratyń |
| **geografy** |
| lân |  Poalen |
| Woiwodskippen | Sileezje, Lodz, Grut-Poalen, Lubusz |
| ûntspringt yn | Poalske Jura |
| lokaasje boarne | Zawiercie |
| mûnet út yn | Oder |
| lokaasje mûning | Kostrzyn nad Odrą |
| plakken | Poznań, Gorzów Wielkopolski, Kostrzyn, Sieradz |
| sydstreamen | Noteć, Prosna, Widawka |
| **sifers** |
| lingte | 808 km |
| ôfwetteringsgeb. | 54.529 km² |
| **kaart** |
|  |
| Streamgebiet fan 'e Oder en de Warta |

De **Warta**, yn âldere teksten bekend ûnder de Dútske namme **Warthe**, is in rivier yn it westen fan Poalen. Mei in lingte fan 808 kilometer is it nei de Wisla en de Oder de langste rivier fan it lân. De rivier is in wichtige sydrivier fan 'e Oder. It streamgebiet fan 'e Warta beslacht in oerflak fan 54.529 km².

## Rin fan 'e rivier

De boarne fan 'e Warta leit by de stêd Zawiercie yn 'e Poalske Jura (Wyżyna Krakowsko-Częstochowska). De rivier streamt dêrnei troch ferskate woiwodskippen troch de histoaryske regio Grut-Poalen. Op it plak dêr't de Warta yn 'e Oder útmûnet (by Kostrzyn), hat de rivier in langere wei ôflein as de Oder sels oant dat punt ta. Dochs fiert de Warta minder wetter oan, om't it streamgebiet relatyf earm is oan delslach.

## Ferbinings en wetterwurken

Sûnt 1775 is de Warta troch de sydrivier de Noteć en it Bydgoszcz-kanaal ferbûn mei de Wisla (Weichsel). Dêrfandinne is der in wetterferbining tusken de eastlike en westlike rivierstelsels fan Poalen.

By de stêd Sieradz leit de Jeziorskomar, in opslachmar fan 42,3 km². It is mei de Włocławek-opslachmar ien fan 'e grutste opslachmarren fan Poalen en it wurdt brûkt foar wetterbehear en enerzjyopwekking.

## Natuer

By de mûning fan 'e Warta yn 'e Oder leit in wichtich sompegebiet dat foarhinne bekend stie as de Warthebruch. Hjoed-de-dei hat dit gebiet de status fan in nasjonaal park: it Nasjonaal Park Wartamûning (*Park Narodowy Ujście Warty*). It park is in wichtich biotoop foar ferskate soarten wetterfûgels en slút oan op 'e Oderbruch oan 'e oare kant fan 'e grins.

## Wichtige plakken

De grutste en wichtichste stêden oan 'e Warta binne:

* Poznań: de histoaryske haadstêd fan Grut-Poalen.
* Gorzów Wielkopolski: by de mûning fan 'e Noteć yn 'e Warta.
* Kostrzyn nad Odrą: De stêd dêr't de Warta yn 'e Oder streamt.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory **Warta** fan Wikimedia Commons. |