Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Arbroath

|  |
| --- |
| Arbroath *Obair Bhrothaig* |
|  |
| **Bestjoer** |
| Lân | Feriene Keninkryk |
| Dielsteat | Skotlân |
| **Sifers** |
| Ynwennertal | 22.150 (2006) |
| **Oar** |
| Stifting | 1178 |

*Arbroath Abbey*
**Arbroath** of **Aberbrothock** (Skotsk: *Obair Bhrothaig*, dat is 'oan de mûning fan Brothock') is de grutste stêd yn it Skotske *riedsgebiet* Angus.

Yn 1178 waard dêr fanwege kening Willem I fan Skotlân in kleaster set, de Abdij Arbroath. Dêrtroch groeide de politike en ekonomyske betsjutting fan de stêd.

De stêd is ek bekend fan de Ferklearring fan Arbroath, in brief fan 6 april 1320, dêr't de eallju fan Skotlân yn freegje oan Paus Johannes XXII om ta te jaan dat Skotlân in autonome steat wie.

Ein 18e iuw waard de tekstylyndustry fan grut belang foar Arbroath. Yn de 19e iuw waard de stêd ek wichtiger as haven foar de fiskerij.

## Berne yn Arbroath

* Neil Arnott (1788-1874), dokter
* James Chalmers (1782), útfiner
* David Dunbar Buick (1854-1929), yngenieur, útfiner en yndustrieel
* William Sharpey (1802-1880), anatoom en fysjolooch
* Charles Smart Roy (1854-1897), anatoom-patolooch
* Steve Byrne (\* 1978), folkmuzikant, tekstskriuwer en muzyketnolooch

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Arbroath fan Wikimedia Commons.
  |
# Osmaanske Ryk

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Osmanlı İmparatorluğu |
| --- |
|  |  |
|  |
| Taal | Turksk/Ottomaansk, Arabysk, Koerdysk, Gryksk, Albaneesk, Slavysk, Arameesk, Armeensk, Hebriuwsk, Perzysk; offisjeel: Arabysk |
| Haadstêd | Söğüt (1299-1326)
Bursa (1326-1365)
Edirne (1365-1453)
Konstantinopel (1453-1922) |
| Steatsfoarm | Grutsultanaat |
| Tal ynwenners | ± 35,350,000 (1856) |
| Oerflak | ± 12,000,000 km² (1680) |
| Tiidrek | 1299 - 1922 |
| Munt | Akçe |

 |

It **Osmaanske Ryk** (*ek wol: Ottomaanske Ryk*, Turksk: **Osmanlı İmparatorluğu**) is it Turkske Ryk dat fan 1299 oant 1922 bestie. Yn 1683 omfieme it Osmaanske Ryk it Turkije fan no, de lannen om de Swarte See hinne, de Balkan, Noard-Afrika en parten fan it Midden-Easten. It Ryk is ferneamd nei de stifter fan de dynasty fan de Osmanen.

## Skiednis

Om 1299 hinne ferklearre Osman I. syn Beylik ûnôfhinklik. Osman I. en opfolgers ferienigen lytse Turkske steaten yn Anatoalje en ferovere in grut part fan de Balkan (Servje en Bulgarije). Yn 1402 waarden de Osmanen troch Timoer Lenk yn 'e Slach by Ankara ferslein.
Neidat Mehmet I it ryk wer ferienige hie, koe syn opfolger Mehmet II fierder mei it feroverjen fan it Byzantynske Ryk, dat slagge yn 1453. De Osmanen feroveren fierders Egypte (1517), Syrje (1516), Palestina (1516) en west-Araabje (1517).

De grutste kavalery oanfal yn 'e skiednis fan de minske wie dy mei de Slach om Wenen op 12 septimber 1683.

Yn 'e 18e iuw waard it Osmaanske Ryk aloan minder sterk. Oare Jeropeeske machten lykas Grut-Brittanje en Frankryk krigen hieltyd mear macht yn de regio, bygelyks Napoleon yn 1798 doe't er Egypte besocht te feroverjen. De Russen besochten mei Peter de Grutte út it noarden wei har ryk út te wreidzjen nei de Middellânske See. De Osmanen kamen wilens de 19e iuw hieltyd mear yn 'e lytse loege, op 20 wynmoanne 1827 fochten Frânske, Britske en Russyske skippen tsjin de Osmaanske float yn 'e Slach fan Navarino, mei as doel de Griken te stypjen mei har frijheidsstriid.
Yn 1878 krigen de ferovere gebieten Bosnje en Hergegovina, Roemeenje, Servje, Bulgarije en Syprus har ûnôfhinklikens werom.

It leit yn 'e reden en mei de Earste Wrâldkriich keazen de Osmanen de kant fan Dútsers. Yn 1922 waard de lêste sultan, Mehmet VI Vahideddin, weireage en de Republyk Turkije waard stifte fan Mustafa Kemal Atatürk.
# Fruchtbere Healmoanne

Lokaasje fan de it gebiet fan de 'Fruchtbere Healmoanne'.
De **Fruchtbere Healmoanne** of **Fruchtbere Sichte** is in gebiet yn it Midden-Easten, dat (parten fan) it tsjintwurdige Israel, Palestynske Autoriteit, Jordaanje, Libanon, Syrje, Irak en Turkije omfiemet. De term wurdt meastentiids brûkt om it archeologyske gebiet mei oan te tsjutten dêr't al hiel ier de lânbou yn ûntstien is.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|  |
# Sineeske kalinder

De **Sineeske kalinder** is basearre op de syklus fan de Moanne (tiidsienheid; ien moanne) en de syklus fan de sinne (in jier). De kalinder wurdt beskieden fan it astronomsyke barren. Yn Sina (en Taiwan) wurdt de kalinder brûkt, bygelyks foar it oanjaan fan de feestdagen. Foar it deistich libben wurdt meast de Gregoariaanske kalinder brûkt.

* De earste dei fan eltse moanne begjint om midnacht mei nije moanne.
* In dei begjint om midnacht (yn Sina is dat om 23:00 ynstee fan 24:00).
* Der wurdt metten fan de 120 graden Meridiaan (Peking: 116°25'O).
* De draaiïng fan de wintersinne op it noardlike healrûn is altyd yn de alfde moanne.
* Der binne tolve moannen en der kin ien skeakelmoanne brûkt wurde.
# Nebraska

| Steat Nebraska *State of Nebraska* |
| --- |
| flagge | wapen |
|  |  |
| "Equality Before the Law", (Ingelsk: "Gelikensens foar de wet") |
| lokaasje yn de Feriene Steaten |
|  |
| algemien |
| **ôfkoarting** | NE |
| **lân** |  Feriene Steaten |
| **status (jier)** | steat (1867) |
| **haadstêd** | Lincoln |
| **grutste stêd** | Omaha |
| **offisjele taal** | Ingelsk |
| sifers |
| **ynwennertal** | 2.005.465 (2024) |
| **befolkingstichtens** | 9,62 ynw./km² |
| **oerflak** | 200,4 km² (0,7% wetter) |
| bykommende ynformaasje |
| **bynamme** | *The Cornhusker State* (Ingelsk: "De maisskilersteat.") |
| **tiidsône** | UTC -6 / -7 |
| **simmertiid** | UTC –5 /-6 |
| **webside** | nebraska.gov |

**Nebraska** is ien fan de steaten fan de Feriene Steaten fan Amearika. De haadstêd is Lincoln, mar grutste stêd is Omaha.

## Skiednis

It gebiet dat tsjintwurdich de steat Nebraska foarmet, waard eartiids befolke troch Yndianestammen. Nebraska, dat "flak wetter" betsjut, wie de namme dy't de Yndianen oan de rivier jûnen dy't no de Platte hiet. (zie onder).

Lange tiid wie Nebraska yn Frânsk besit en yn de twadde helte fan de 18e iuw in stikmannich desennia fan Spanje. Lang om let ferkocht Frankryk yn 1803 it stik lân oan de Feriene Steaten. Op 1 maart 1867 waard Nebraska formeel de 37e steat fan de Feriene Steaten. De blanke kolonisten soenen harren hjirre foar it earst yn grutte oantallen fêstigje yn de sechstiger jierren fan de 19e iuw.

Nebraska brûkt net in wapen, mar in grut segel.

## Geografy

De steat Nebraska is 200.520 km² grut en it westen heart ta de *Mountain*-tiidsône, it easten ta de *Sintral* tiidsône.

Nebraska grinzet yn it noarden oan de steat Súd Dakota, yn it westen oan Wyoming, yn it easten oan Iowa en Missoery en yn it suden oan Kolorado en Kansas.

De wichtichste rivieren binne de Platte en de Missoery, wêryn de Platte útkomt en dy't de hiele eastgrins foarmet. De grutste mar is Lake C.W. McConaughy, dêr't de North Platte troch hinne streamt.

Nebraska is frij flak. De hichste punt leit op 1653 m.

## Bestjoerlike yndieling

Nebraska is ûnderferparte yn 93 countys.

## Keppeling om utens

* Offisjele webstee fan de steat
* Toeristyske ynformaasje oer Nebraska