Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Rjochts (polityk)

**Rjochts** is yn 'e polityk in term om 'e ideology fan politike partijen en fan yndividuële politisy en oare persoanen yn it polityk spektrum oan te tsjutten. De rjochtse polityk stiet foar it idee dat beskate hierargyen yn 'e maatskippij en/of ferskillen tusken maatskiplike klassen net te fermijen, natuerlik, normaal of winsklik binne. Dat wurdt dan ornaris ûnderboud mei in berop op 'e wetten fan 'e natuer, de ekonomyske reäliteit of lang besteande tradysjes. Sa kinne hierargy en ûngelikensens ienfâldichwei beskôge wurde as gefolgen fan tradisjonele ferskillen op it mêd fan talint, berop of ûnderwiis of fan 'e natuerlike konkurrinsje dy't bestiet yn kapitalistyske frije-merkekonomyen.

De termen 'rjochts' en 'lofts' yn 'e kontekst fan 'e polityk ûntstiene yn 'e jierren fuort nei de Frânske Revolúsje fan 1789, en ferwize nei de doetiidske yndieling fan sitplakken yn it Frânske parlemint, de Steaten-Generaal. It wie doe nammentlik sa dat de oanhingers fan monargy en it saneamde Ancien Régime rjochts fan 'e foarsitter sieten, wylst de foarstanners fan de revolúsje en fan sekularisaasje en de ynstelling fan in republyk lofts fan 'e foarsitter sieten. Nei't yn 1815 mei de Restauraasje fan it Hûs Boerbon it keninkryk wer ynsteld waard, bleau dy sitewaasje hanthavene en rekken de termen rjochts en lofts yn algemien gebrûk. Sa waarden se meitiid ferspraat oer de rest fan Jeropa.

Tsjintwurdich wurdt 'rjochts' yn politike sin brûkt foar in stikmannich politike streamings, wêrûnder it konservatisme, de kristen-demokrasy (wat eins in kristlik ynrjochte konservatisme is) en it liberalisme. It nasjonalisme kin sawol rjochts as lofts wêze; de nasjonalistyske partij NVA yn Flaanderen hat bygelyks dúdlik in rjochts karakter, wylst oare nasjonalistyske partijen, lykas de FNP yn Fryslân en de SNP yn Skotlân harren opkommen foar in etnyske minderheid fermongen hawwe mei tradisjoneel loftse stânpunten. **Ekstreem-rjochts** of **ultra-rjochts** omfiemet streamings lykas it faksisme en it nasjonaal-sosjalisme, dy't yn it ferline gauris polityk geweld brûkt hawwe tsjin harren tsjinstanners, en rasisme en oare foarmen fan diskriminaasje (lykas seksisme en homofoby) opnommen hawwe yn har polityk program. Foar soksoarte partijen wurdt tsjintwurdich de term populisme wol as eufemisme brûkt.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References* en *Further reading*, op dizze side. |
# Revolúsje

*De Belgyske Revolúsje*
In **revolúsje** is in hommelse radikale omslach of feroaring. It is dêrmei de tsjinhinger fan evolúsje, dat in geleidlike feroaring is. De feroaring kin slaan op in hommelse feroaring yn de sosjale of politie ynstellingen, mar ek op in grutte kulturele of ekonomyske omslach. De term sels komt oarspronklik út de astronomy, dêr't se brûkt waard as "omwinteling fan himellichems". Se is by de Frânske Revolúsje yn swang komd.

Yn de polityk wurdt mei revolúsje faak it ôfsetten fan in autoriteit en/of in hommelse feroaring fan politike ferhâldings en polityk systeem. In geweldleaze revolúsje wurdt in flewielen revolúsje neamd. In revolúsje dy't in wiziging fan hearsker mar net fan systeem ynhâldt hjit ek wol in paleisrevolúsje.

## Sjoch ek

* List fan revolúsjes

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Revolutions fan Wikimedia Commons.
  |
# Steat

|  Der wurdt twivele oer de betroudens fan ien of mear ûnderdielen fan dit artikel.Sjoch op de oerlisside foar mear ynformaasje en pas nei kontrôle it artikel oan. |
| --- |

In **steat** of **lân** is in troch in algemien gesach regearre folksmienskip mei harren gebiet, dy't sjoen wurdt as in rjochtspersoan.

## Skaaimerken

In steat hat in oantal skaaimerken dy't in steat beskriuwe:

* De steat hat in homogene groep fan minsken;
* dy groep minsken bewennet in gebiet dat mei grinzen oan te jaan is, in lân;
* oer de befolking fan dat lân wurdt op in bepaalde wize macht útoefene;
* en dizze steat wurdt troch oare steaten erkend.

Steaten dy't organisearre binne as rjochtssteat hawwe in Grûnwet. In grûnwet jout oan hokker organen in steat hat en hoe't de macht fan de steat dêroer ferdield is. Ek steane yn in grûnwet de grûnrjochten dy't eltse boarger takomme. In grûnwet is lykwols gjin konstitutyf elemint foar in steat.

## Bestjoer

De Nederlânske steat hat ferskate lagen fan bestjoer. De steat bestiet út ferskate organen dy't wichtige saken op sintraal nivo regelje. Op regionaal nivo wurdt de steat foarme troch meardere provinsjes en op noch lytser nivo troch gemeenten. Formeel is de keninginne haad fan de steat.

It deistich bestjoer fan de steat leit by it regear, dat bestiet út de premier mei ministers. It regear wurdt kontrolearre troch de folksfertsjintwurdiging, yn Nederlân de Twadde Keamer (it parlemint) en Earste Keamer (de senaat).