Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Oscar Wilde

|  |
| --- |
| Oscar Wilde |
|  **skriuwer** |
|  |
| *Oscar Wilde* fotograaf: Napoleon Sarony |
| **persoanlike bysûnderheden** |
| oar pseudonym | С.3.3. |
| echte namme | Oscar Fingal O'Flahertie Wills Wilde |
| nasjonaliteit |  Iersk |
| berne | 16 oktober 1854 |
| berteplak | Dublin |
| stoarn | 30 novimber 1900 |
| stjerplak | Parys  |
| **wurk** |
| taal | Ingelsk |
| sjenre | Toaniel |
| perioade | Fiktoriaanske Tiid |
| bekendste   wurk(en) | *The Happy Prince and Other Tales* *The Picture of Dorian Gray* '*The Importance of Being Earnest* *An Ideal Husband* |

**Oscar Fingal O'Flahertie Wills Wilde** (Dublin, 16 oktober 1854 – Parys Frankryk, 30 novimber 1900) wie in toanielskriuwer, skriuwer, dichter en esteet fan Ierske komôf dy't in grut part fan syn libben yn Ingelân wenne hat. Hy wurdt faak yn ien sike wei neamd mei J. K Huysmans, Louis Couperus, D'Annunzio en Hugo von Hofmannsthal at it oer dekadinsje en dandyisme giet yn it Fin de siècle.

## Sitaten

"There is only one thing in the world worse than being talked about, and that is not being talked about"

"I'm glad to hear you smoke. A man should always have an occupation of some kind".

## Films

Syn libben is ferskate kearen ferfilme: *The Trials of Oscar Wilde* (1960) mei Peter Finch en *Wilde* (1997) mei yn de haadrol Stephen Fry. Ek de akteur Michael Gambon hat him yn in tillefyzjerige stâl jûn.

## Bibliografy

Bekend wurk, û.o:

### Ferhalebondels

* *The Happy Prince and Other Stories* (1888)
* *A House of Pomegranates* (1892)

### Roman/novelle

* *The Canterville Ghost (1887)*
* *The Picture of Dorian Gray* (1891)

### Toaniel

* *Vera*
* *The Duchess of Padua*
* *Lady Windermere's Fan* (1892)
* *A Woman of No Importance* (1893)
* *The Importance of Being Earnest*, ferfilme yn 2002 troch regysseur Oliver Parker. Mei û.o. Rupert Everett, Colin Firth en Reese Witherspoon yn de haadrollen.
* *An Ideal Husband* (1894), ferfilme yn 1999 troch Oliver Parker. Mei û.o. Cate Blanchett, Minnie Driver, Rupert Everett en Julianne Moore yn de haadrollen.
* *Salomé*
* *La Sainte Courtisane*
* *A Florentine Tragedy*

### Poëzij

* *Poems*
* *The Sphinx*
* *The Ballad of Reading Gaol*
* *Ravenna*

### Essay

* *The Soul of Man under Socialism*

## Keppeling om utens

* The Oscar Wilde Collection
* Dissertaasje oer it ferbân tusken "The Picture of Dorian Gray" en it postmodernisme
* Offisjele Oscar Wilde side
* Oscar Wilde sitaten
* L. Dijkman, "Fereale en Ferfolge - De rjochtssaak fan Oscar Wilde", De Juncto: 18.3, side 39-43

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Oscar Wilde fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Regear

It Nederlânske regear yn 1971; De ministers fan Kabinet-Biesheuvel I mei Keninginne Juliana.
In **regear** of **reagering** is in orgaan fan de steatkundige organisaasje, belêste mei de útfierende macht foar in bepaald grûngebiet. It regear hat it foech om de wetjouwing ta útfiering te bringen binnen de grinzen fan it grûngebiet dêr't er it foech oer hat.

Yn Nederlân wurdt it regear ek wolris "kabinet" neamd nei de namme fan de minister-presidint, omdat in kabinet de groep is fan persoanlike meiwurkers fan heechpleatste peroanen (bygelyks de kening of de ministers).

Yn hast alle demokratyske lannen wurde ferkiezings hâlden foar de wetjouwende organen, en foarmet de sterkste politike partij it regear (mearderheidssystemen lykas Frankryk of Grut-Brittanje) of noadiget de sterkste partij dan guon oare partijen út foar it foarmjen fan in koalysjeregear (bygelyks Nederlân en Belgje).

## Gearstalling

It Nederlânske regear bestiet út de keninginne en de ministers. De ministers foarmje de ministerried, dy't foarsitten wurdt troch de minister-presidint. Tegearre mei de ministers foarmje de steatssekretarissen it Nederlânsk kabinet.

De meiwurkers fan de keninginne hearre ta it Kabinet fan de Keninginne.
# 1799

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Iuwen: | 13e | 14e | 15e | 16e | 17e | 18e iuw | 19e | 20e | 21e | 22e | 23e |
| Jierren: | 1794 | 1795 | 1796 | 1797 | 1798 | 1799 | 1800 | 1801 | 1802 | 1803 | 1804 |

|  |
| --- |
|  **Kalinders** |
| Gregoriaanske kalinder   | 1799 *MDCCXCIX*  |
| Ab urbe condita | 2552 |
| Armeenske kalinder | 1248
*ԹՎ ՌՄԽԸ* |
| Etiopyske kalinder | 1791 – 1792 |
| Hebriuwske kalinder | 5559 – 5560 |
| Hindoekalinders |  |
| - *Vikram Samvat* | 1854 – 1855 |
| - *Shaka Samvat* | 1721 – 1722 |
| - *Kali Yuga* | 4900 – 4901 |
| Iraanske kalinder | 1177 – 1178 |
| Islamityske kalinder | 1214 – 1214 |
| Juliaanske kalinder   | Gregoriaansk min 11 dgn. |
| Sineeske kalinder | 4495 – 4496
乙午 – 丙未 |

**1799** is in gewoan jier dat begjint mei in tiisdei. (*Gregoriaanske kalinder foar 1799.*)

## Foarfallen

* 12 febrewaris is der wettersneed yn it Nederlânske grutte rivieren gebiet. In soad boeren hawwe lêst fan kruiend iis oan de Ryn en mear noch oan de Waal.
* Yn Egypte wurdt de Stien fan Rosetta fûn.
* 27 augustus - De Ingelsken en Russen besykje troch in ynvaazje yn Noard-Hollân it steedhâlderlik gesach te werstellen. Schoorl hat hiel wat te lijen.
* 9 oktober - De *Lutine* is in troch de Ingelsken bútmakke Frânsk fregat dat yn de nacht fan 9 op 10 oktober mei in lading goud en sulver foar Hamburch fergiet tusken Flylân en Skylge. Alle trijehûndert minsken komme om.
* Oktober: Slach by Castricum. Frânske troepen moatte werom by in Russyske oanfal.
* 18 oktober - De Ingelsken en Russen yn Noard-Hollân beslute harren oer te jaan.
* 9 novimber - Napoleon grypt de macht yn Frankryk.
* 15 desimber - Napoleon Bonaparte wurdt earste konsul fan Frankryk.

## Berne

* 20 maaie - Honoré de Balzac, Frânsk skriuwer († 1850)
* 6 juny - Aleksandr Poesjkin, Russysk dichter († 1837)
* 4 july - Joseph François Oscar Bernadotte, letter ûnder de namme Oskar I kening fan Sweden († 1859)
* 18 oktober - Christian Friedrich Schonbein, ûntdekker fan ozon († 1868)

## Ferstoarn

* 19 april - Pieter Hellendaal, Nederlânsk komponist, oargelist en fioelist (\* 1721)
* 18 maaie - Pierre Beaumarchais, Frânsk skriuwer (\* 1732)
* 29 augustus - paus Pius VI (\* 1717)
* 24 oktober - Karl Ditters von Dittersdorf, Eastenryksk komponist (\* 1739)
* 14 desimber - George Washington, (earste) presidint fan 'e Feriene Steaten (\* 1732)

*datum ûnbekend*
* Charles Gauzargues, Frânsk komponist (\* 1725)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jierren: | 1794 | 1795 | 1796 | 1797 | 1798 | 1799 | 1800 | 1801 | 1802 | 1803 | 1804 |
| Iuwen: | 13e | 14e | 15e | 16e | 17e | 18e iuw | 19e | 20e | 21e | 22e | 23e |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory 1799 fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Andalûsje

| Andalûsje |
| --- |
| Flagge | Wapen |
|  |  |
| Lokaasje yn Spanje |
|  |
| Algemien |
| Haadstêd | Sevilla |
| Oerflakte | 87.268 |
| Befolking | 7.849.700 |
| Befolkingstichtens | 79,95 |
| Oare ynformaasje |
| Heechste punt | Mulhacén 3482 meter. |
| Provinsjes | Almeria, Cadiz, Cordoba, Granada, Huelva, Jaén, Malaga en Sevilla. |

**Andalûsje** (Spaansk: *Andalucía*) is ien fan de 17 autonome mienskippen fan Spanje en bestiet sûnt 1980.

## Geografy

Andalûsje leit yn it úterste suden fan Spanje en grinzet oan de regio's Ekstremadura en Kastylje-La Mancha, Mursia en yn it westen oan Portugal. Fierders leit it oan de Middellânske See en de Atlantyske Oseaan.

Geografysk sjoen falt Andalûsje yn trije parten te ferdielen:

* De Sierra Nevada en oangrinzende sierra's yn it suden en easten. De heechste berchpiek is de Mulhacén mei 3482 meter.
* De Sierra Morena yn it noarden op het grinsgebiet fan Ekstremadura en Kastylje-La Mancha.
* De ymposante fallei van de Guadalquivir leit hjir tusken yn, mei it beskermd sompegebiet "Marismas del Guadalquivir" oan de mûning fan de rivier.

## Kultuer

In protte klisjees oer Spanje lykas de flamingodûns en it bollefjochtsjen binne ôfkomstich út Andalûsje:

### Muzyk en dûns

Andalûsje is de widze fan de flamingomuzyk. De krekte "roots" binne net bekend, mar guon tinke dat sigeunermuzyk hjir de grûnslach fan west hat, fermingd mei kristlike, joadske en Moarske ynfloeden.

### Sport en spul

Andalûsje is ek de widze fan it bollefjochtsjen. Alhoewol't dizze sport troch diererjochtenorganisaasjes bedrige wurdt, bliuwt se tige populêr yn Andalûsje. De bollen wurde spesjaal fokt op agressivens en lef. Ferneamde arena's steane yn Sevilla (Maestranza-arena), yn Ronda en Kordoba.

### Kulinêr

Andalûsje is it lân fan de Sjerry, in alkolisearre wyn dy't ferboud wurdt yn de omkriten fan Jerez de la Frontera. Dêr wurde benammen twa druvesoarten foar brûkt: de Palomino en de Pedro Ximénez.

By Sjerry wurde faak tapas iten. Dat binne lytske hapkes dy't typysk Spaansk binne en foaral Andalûsysk.
# Trochgong

Trochgong fan in oaljefant
Trochgong fan in hynder
**Trochgong** (Latyn: *faeces*), ek faak "poep", "stront", "kak", "ûntlêsting" en "skyt", en by bisten **dong** of **kjitte** neamd, is de namme foar it oerbliuwsel fan it iten dat net fertard wurde kin en dat út en troch fia de anus, út de term wei, nei bûten ôfjûn wurdt (defekaasje). Alle bisten mei in termstelsel meitsje trochgong. By sûchdieren en by de minske hat de ûntlêsting meast baktearjes (likernôch de helte fan it gewicht), termwandsellen (oant 10 gram deis) en guon stoffen dy't yn de term ôfskieden wurde, sa as galkleurstoffen.
# 1128

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Iuwen: | 7e | 8e | 9e | 10e | 11e | 12e iuw | 13e | 14e | 15e | 16e | 17e |
| Jierren: | 1123 | 1124 | 1125 | 1126 | 1127 | 1128 | 1129 | 1130 | 1131 | 1132 | 1133 |

|  |
| --- |
|  **Kalinders** |
| Gregoriaanske kalinder | 1128 *MCXXVIII*  |
| Ab urbe condita | 1881 |
| Armeenske kalinder | 577
*ԹՎ ՇՀԷ* |
| Etiopyske kalinder | 1120 – 1121 |
| Hebriuwske kalinder | 4888 – 4889 |
| Hindoekalinders |  |
| - *Vikram Samvat* | 1183 – 1184 |
| - *Shaka Samvat* | 1050 – 1051 |
| - *Kali Yuga* | 4229 – 4230 |
| Iraanske kalinder | 506 – 507 |
| Islamityske kalinder | 522 – 522 |
| Juliaanske kalinder   | 1128 *MCXXVIII*  |
| Sineeske kalinder | 3824 – 3825
甲未 – 乙申 |

**1128** is in skrikkeljier dat begjint mei in snein. (*Juliaanske kalinder foar 1128.*)

## Foarfallen

* 29 juny: Konrad III wurd as Lombardyske kening fan Itaalje kroand
* 27 july - Brugge krijt stedsrjochten fan de nije Greve fan Flaanderen: Diederik fan de Elzas, as dank foar de stipe by syn machtsoername.
* Mei Khun Chuang komt der in agressyf hearsker op 'e troan fan Sawa. (wierskynlike datum).
* Alfons I fan Portugal wint fan syn mem en krijt de hearskippij oer Portugal.

## Berne

* Floris III, Greve fan Hollân (r. 1157 - 1190)

## Ferstoarn

* 28 july - Willem Clito of Willem fan Normandje, greve fan Flaanderen.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jierren: | 1123 | 1124 | 1125 | 1126 | 1127 | 1128 | 1129 | 1130 | 1131 | 1132 | 1133 |
| Iuwen: | 7e | 8e | 9e | 10e | 11e | 12e iuw | 13e | 14e | 15e | 16e | 17e |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory 1128 fan Wikimedia Commons.
  |

 |