Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Breedtegraad

Kaart fan de Ierde sjoen fan rjocht boppe de noardpoal. De parallellen rinne sirkulêr mei ferskillende radii.
De **breedtegraad** is tegearre mei de lingtegraad in geografyske posysjeoantsjutting yn bolkoördinaten. De breedtegraad fan in plak op Ierde is de hoeke dy't de ferbiningsline tusken dat plak en it middelpunt fan de Ierde mei it flak fan de evener makket. De breedtegraad farieart fan 0° oant 90°, mei de tafoeging NB (*noarderbreedte*, benoarden fan de evener, op it noardlik healrûn) of SB (*súderbreedte*, besuden fan de evener, op it súdlik healrûn). Ien graad (°) wurdt ûnderferdield yn 60 minuten ('), ien minút wurdt ûnderferdield yn 60 sekonden ("). Ien minút op in grutsirkel komt oerien mei in ôfstân fan ien seemyl of 1852 meter. In parallel of breedtesirkel is de line dy't alle punten ferbynt mei deselde geografyske breedte. Alle parallellen rinne lykstrekich oan elkoar. Ofsjoen fan de evener binne dit lytssirkels, wêrtroch de ôfstân fan in sekonde ôfnimt mei tanimmende breedte oant nul op de poalen.

De *breedtebepaling* kin dien wurde oan de hân fan de posysje en de beweging fan de stjerren oan de himel. De breedte kin op it noardlik healrûn ûnder mear bepaald wurde oan de hân fan de hichte fan de Poalstjer. Yn it ideale gefal stiet de Poalstjer op de Noardpoal yn it senit (op 90°, rjocht boppe de waarnimmer) en oan de evener oan de horizon (op 0°).

Wannear't krekter nei de plakbepaling sjoen wurdt, dan blykt dat de ôfbylding fan de ierde dy't brûkt wurdt in grutte rol spilet. De Ierde is net wier in bol, dat ôfhinklik fan de bol of ellipsoïde dy't wy as ôfbylding fan de ierde brûke, sille de waarden fan un plakbepaling oars útkomme. Men kin it dêrom eins net hawwe oer *de* lingte op *de* breedte. Yn Nederlân waard faak de lingte- en breedtegraad ten opsichte fan de ellipsoïde fan Bessel, en ek it ED50 referinsjesysteem brûkt. Tsjintwurdich wurdt hieltiten mear it WGS84 systeem brûkt. De lêste beide referinsjesystemen lizze yn Nederlân en Belgje yn it horizontale flak ûngefear 100 meter ferskood ten opsichte fan elkoar.

## Keppeling om utens

* Wikiwurdboek-side - *breedtegraad*
# Teokrasy

In **teokrasy** is in steatsfoarm wêryn't in godheid as gesachsdrager beskôge wurdt. It wurd komt fan de Grykske wurden θεός (theos), “god” en κρατία (kratia), “macht, krêft” en betsjut “hearskippij fan god”. By guon godstsjinsten waard de kening as soan fan god beskôge. By godstsjinsten mei in hillich boek', wurdt dizze as direkte boadskip fan god brûkt. Tsjintwurdich wurdt der ek in bestjoersfoarm mei oantsjutten, dêr't geastliken de macht hawwe.

## Hearskippij fan god

Foarbylden fan in teokrasy, mei in godheid oan it haad:

* Egypte (yn de tiid fan de lettere farao's)
* Israel, foar de ynstelling fan it keningskip
* Sina (ûngefear sûnt de Yuan-dynasty oant 1911)
* Japan (oant 1946)

Foarbylden fan in teokrasy, mei in hillich boek as paadwizer:

* Yn Saûdi-Araabje wurdt "hearskippij fan god" trochjûn troch de direkte tapassing fan de Sharia, sûnder fierdere grûnwet of godlik steatshaad.
* Yn Genêve hat de boargerlike oerheid, ynspirearre troch Calvijn, yn koarte tiid in bestjoer ynrjochte, wêrby't de Bibel, ynklusyf it Alde Testamint as wichtige noarm nomd waard.
* Yn Nederlân hat de Steatkundich Grifformearde Partij har polityk lange tiid typearre as teokratysk. Se pleite net allinnich foar in polityk en wetjouwing basearre op bibelske prinsipes, mar ek foar in taak fan de oerheid by it hanthaven fan de wiere lear fan de tsjerke. Wyls kiest de SGP fer foar om net mear de term teokrasy te brûken.

## Hearskippij fan geastliken

De term teokrasy wurdt ek in soad brûkt foar in steatsfoarm of bestjoersfoarm dêr't geastliken, mei in berop op in godlik boadskip, it bestjoer dominearje. Dizze útlis fan it begryp teokrasy stiet fierder ôf fan de oarspronklike betsjutting fan de Grykske term, mar hat wol in soad terrein wûn.
Steatsfoarm en bestjoersfoarm hoege net lyk te wêzen. In lân kin formeel in republyk wêze, lykas Iran, de bestjoersfoarm fan dat lân kin as in teokrasy beskreaun wurde omdat in ried fan geastliken folle macht hat. Om it ûnderskied te meitsjen mei in teokrasy dy't direkt troch in godheid bestjoerd wurdt, soe ek sprutsen wurde kinne fan in ekklesiokrasy of hierokrasy. Dizze termen wurde lykwols net algemien brûkt.

Foarbylden fan in teokrasy, mei geastlliken oan it haad:

* Fatikaanstêd (troch de pausen en de Hillige Stoel)
* Atos (skiereilân) (troch Muontsen)
* Tibet (gebiet) (troch de dalai lama's)
* Iran (troch de ayatollah's)

De term teokrasy wurdt faak betize mei in sesaropapy. Dit is in steatsfoarm wêrby't de wrâldlik/tydlike lieder ek de geastlik lieder is en de wrâldlike macht yngrypt yn de geastlike rjochten fan de tsjerke. Winliken it omkearde fan in teokrasy.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
| * (in) Theocracy, Catholic Encyclopedia, 1913

---

 |
# George Washington

George Washington, 1795
George Washington
**George Washington** (County Westmoreland, Firginia, 22 febrewaris 1732 - Mount Vernon, Firginia, 14 desimber 1799) is de earste presidint fan de Feriene Steaten. Tidens Amerikaanske ûnôfhinklikenskriich wie hy oerbefelhawwer fan it leger fan de koloanjes.

## Skiednis

George Washington wie fan Ingelske komôf en berne yn in famylje fan planters. Hy fertsjinne syn strepen yn de striid tsjin de Frânsken (1754-1755) en kaam yn 1775 as ôffurdige fan de steat Ferginia yn it Nasjonaal Kongres. Hy wie belutsen by de fredesbesprekkingen mei de Frânsken yn 1778 dat ta in ferbûn mei har liede soe.

Doe't de Amerikaanske revolúsje yn 1785 útbruts waard hy troch de Amerikanen beneamd as oerbefelhawwer fan it revolúsjonêre leger yn de ûnôfhinklikenskriich tsjin de Britske striidkrêften. Dizze oarloch waard lang-om-let troch de Amerikanen wûn.

George Washington waard ferkeazen as earste presidint fan Amearika. Fan 1789 oant 1797 soe hy twa terminen efteryn presidint wêze. Dêrnei luts hy him werom út de polityk.