Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Dochterûndernimming

In **dochterûndernimming** is in bedriuw dat hielendal of foar in diel eigendom is fan in oare ûndernimming (de saneamde memme-ûndernimming). Foar in BV of in NV moat de memme-ûndernimming dus alle of in part fan 'e oandielen fan 'e dochterûndernimming yn 'e hannen hawwe.

Om yn Nederlân foar de wet te jilden as dochterûndernimming, moat de memme-ûndernimming sizzenskip hawwe yn 'e dochterûndernimming. Yn kêst 2:24A lid 1 fan it Boargerlik Wetboek stiet dat in bedriuw in dochterûndernimming is as de memme-ûndernimming teminsten de helte fan 'e stimmen yn 'e algemiene gearkomste fan oandielhâlders hat of teminsten de helte fan 'e bestjoerders en/of kommissarissen beneame en ûntslaan kin.

In kloft bedriuwen dy't ûnderling relaasjes hawwe as memme-ûndernimmings en dochterûndernimmings (faak besteane der ferskate triemmen fan sokke relaasjes) wurdt in concern neamd. Foar de bûtenwrâld en ek foar beskate dielen fan 'e wetjouwing wurdt sa'n concern sjoen as ien inkele ûndernimming. De jierrekken fan in dochterûndernimming wurdt yn 'e konsolidearre jierrekken fan 'e memme-ûndernimming opnommen.

Hjirûnder in foarbyld fan 'e relaasjes fan dochter- en memme-ûndernimmins binnen in concern.

* Ford Component Sales: in lytse Britske dochterûndernimming fan 'e fjirde triem, dy't autoûnderdielen fan it merk Ford ferkeapet oan û.m. garaazjes.
	+ Ford Motor Company Limited: de memme-ûndernimming fan Ford Component Sales en tagelyk in dochterûndernimming fan 'e trêde triem, dy't de Britske tûke fan 'e Ford Motor Company foarmet, mei it haadkantoar yn Brentwood en 10.500 wurknimmers.
		- Ford Technologies Limited: de memme-ûndernimming fan Ford Motor Company Limited en tagelyk in dochterûndernimming fan 'e twadde triem. Dit is de Britske holding fan Ford, mei it haadkantoar yn Brentwood en 5 wurknimmers.
			* Ford International Capital LLC: de memme-ûndernimming fan Ford Technologies Limited en tagelyk in dochterûndernimming fan 'e earste triem. It is in Amerikaanske holding dy't it haadkantoar yn Dearborn (Michigan) hat, mar dy't registrearre is yn Delaware.
				+ Ford Motor Company: de memme-ûndernimming fan it hiele concern, fêstige yn Dearborn (Michigan).

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side.

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Corporate subsidiaries by company fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Für Elise

De earste maten fan *Für Elise*
*Für Elise* fan Ludwig van Beethoven
**Für Elise** ("Foar Elise") is de wenstige namme foar de *Bagatelle nr. 25 yn a mineur* (WoO 59), in solomuzykstik dat yn 1808 skreaun waard troch Ludwig van Beethoven (1770-1827). It liet waard earst 40 jier nei de dea fan Beethoven ûntdutsen troch de muzykwittenskipper Ludwig Nohl. Wa't "Elise" wie is ûnbekend; ûndersikers hawwe suggerearre dat hja Therese Malfatti, Elisabeth Röckel of Elise Barensfeld west hawwe kind.

## Literatuer

* Klaus Martin Kopitz, *Beethoven’s ‘Elise’ Elisbeth Röckel: a forgotten love story and a famous piano piece*, in: *The Musical Times*, vol. 161, no. 1953 (Winter 2020), pp. 9–26, klaus-martin-kopitz.de (PDF)
# Wurdsoarte

Alle wurden yn in taal binne fan in beskate **wurdsoarte**.

It Frysk hat de neikommende wurdsoarten:

* Haadwurd
	+ eigennamme
* Eigenskipswurd
* Tiidwurd
* Lidwurd
	+ beskaat lidwurd
	+ ûnbeskaat lidwurd
* Telwurd
	+ beskaat haadtelwurd
	+ ûnbeskaat haadtelwurd
	+ beskaat rangtelwurd
	+ ûnbeskaat rangtelwurd
* Foarnamwurd
	+ belûkend foarnamwurd
	+ besitlik foarnamwurd
	+ freegjend foarnamwurd
	+ oanwizend foarnamwurd
	+ persoanlik foarnamwurd
	+ ûnbeskaat foarnamwurd
	+ weromwurkjend foarnamwurd
	+ wjersidich foarnamwurd
* Bywurd
* Ferhâldingswurd
* Bynwurd
* Utropwurd

## Sjoch ek

* Syntaksis.

## Keppeling om utens

* Wikiwurdboek-side - *wurdsoarte*
# Slavyske talen

Slavyske talen
De **Slavische talen** hearre by it Yndo-Jeropeeske talen skift fan taalfamyljes. Hja wurde oer it algemien yn it easten fan Jeropa praat, mar ek yn Ruslân.

## Oersjoch fan Slavyske talen

**Eastslavyske talen Oekraynsk
* Roeteensk
* Russysk
* Wytrussysk

**Westslavyske talen Kasjûbysk
* Poalsk
* Polabysk *útstoarn*
* Silezysk
* Slowaaksk
* Sorbysk
* Tsjechysk

**Súdslavyske talen Bosnysk
* Bulgaarsk
	+ Banat-Bulgaarsk
* Kroätysk
	+ Burgenland-Kroätysk
	+ Molise-Kroätysk
* Masedoanysk
* Servysk
* Sloveensk
	+ Prekmurees
	+ Resianees
* Tsjerkeslavysk *inkeld yn liturgy*

## Sirillysk

Yn guon lannen wurdt der foar it skriuwen fan de taal it Sirillysk alfabet brûkt. Dat is yn Bulgarije, Noard-Masedoanje, Oekraïne, Ruslân, Servje en Wyt-Ruslân

## Sjoch ek

* Oerslavysk
# Tsjechysk

|  |
| --- |
| Tsjechysk |
| **algemien** |
| eigen namme | čeština of český jazyk |
| lânseigen yn | Tsjechje, Slowakije, Eastenryk, Tsjechen om utens |
| tal sprekkers | 12 miljoen memmetaalsprekkers |
| skrift | it Latynske alfabet |
| **taalsibskip** |
| taalfamylje | Yndo-Jeropeesk
* Balto-Slavysk
	+ Slavysk
		- West-Slavysk
			* **Tsjechysk**
 |
| dialekten | ? |
| **taalstatus** |
| offisjele status | Tsjechje |
| **taalkoades** |
| ISO 639-1 | cs |
| ISO 639-2 | cze/ces |
| ISO 639-3 | czc |

It **Tsjechysk** (*čeština*, *český jazyk*) is in West-Slavyske taal mei likernôch 12 miljoen sprekkers. Tsjechysk wurdt benammen sprutsen yn Tsjechje (10,2 miljoen minsken), mar ek yn oanswettende lannen sa as Slowakije en Eastenryk. Yn de Feriene Steaten en Kanada wenje Tsjechen om utens dy't de taal dêr libben hâlde. Sûnt 1 maaie 2004 is Tsjechysk ien fan de offisjele wurktalen fan de Jeropeeske Uny.

It Tsjechysk is as West-Slavyske taal nau besibbe oan it Slowaaksk, Sorbysk en Poalsk. Der binne gjin swierrichheden as it om de fersteanberens tusken Slowaaksk en Tsjechysk giet.

## Alfabet

It Tsjechysk wurdt skreaun mei it Latynske alfabet, mei diakretyske tekens sa as de háček (ˇ), it accent aigu (*čárka*, ´) en de korona (*kroužek*, ˚).

It Tsjechyske alfabet is as folget:

Aa, (Áá), Bb, Cc, Čč, Dd, (Ďď), Ee, (Éé), (Ěě), Ff, Gg, Hh, Chch, Ii, (Íí), Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, (Ňň), Oo, (Óó), Pp, Qq, Rr, Řř, Ss, Šš, Tt, (Ťť), Uu, (Úú), (Ůů), Vv, Ww, Xx, Yy, (Ýý), Zz, Žž
# Chinatown

"**Chinatown**", letterlik *Sinastêd*, is de namme fan de Sineeske wiken fan de grutte stêden fan Noard-Amearika. De wiken binne foarmje as getto's fan Sinezen dy't harren yn deselde wyk te wenjen setten. Faak wie de kultuer yn sa'n wyk sa Sineesk dat lju út oare parten fan de stêd der net, as net graach, hinne gongen.
# Sjanghai

|  |
| --- |
| Sjanghai 上海 |
|  |
| Mei de klok mei boppe: Pudong skyline, Yuyuantún, Sina-paviljoen, Neonljocht oan Nanjingwei, en it Bund yn Puxi |
| **Bestjoer** |
| Lân | Folksrepublyk Sina |
| **Sifers** |
| Ynwennertal | 22.210.000 (regio, 2010) |
| Oerflak | 6.340,5 km² |
| Befolkingsticht. | 3.156,2/km² |
| Hichte | 4 m |
| **Oar** |
| Stifting | 5e-7e iuw |
| Tiidsône | China standard time (UTC+8) |
| **Offisjele webside** |
| www.shanghai.gov.cn  |

**Sjanghai** (Mandarynsk: 上海; pinyin-transliteraasje: Shànghǎi) is in stêd fan Sina. De stêd hat 9.838.000 ynwenners. Sjanghai is ek in direkt bestjoerde stêd, mei likernôch 22.000.000 ynwenners.

De "Bund" oan de rivier de Huangpu.
# Affiks

In **affiks** is in morfeem dat op himsels gjin betsjutting hat, dat oan in oar wurd taheakke wurde kin. Troch it ta te heakjen oan in besteand wurd kin der fan it besteande wurd in tiidwurd of eigenskipswurd makke wurde. Soms wurdt der brûkme makke fan affiksen om froulike wurden te meitsjen.

Der binne ferskate soarten affiksen:

* Produktive affiksen
	+ It foarheaksel (prefiks)
	+ It efterheaksel (suffiks)
* Ymproduktive affiksen (affiksen dy't net of amper mear brûkt wurde om nije wurden mei te foarmjen)
* Healsuffiksen
* Partikels
# Biblioteek

Bibleteek Jean-Jacques Rousseau yn Chambéry (Frankryk)
In **biblioteek** (Gryksk: βιβλιοθηκη *bibliothèkè*, "boekeberchplak") of **boekerij** is in samling fan boeken en oare dokuminten, of it plak dêr't sa'n samling beheard wurdt.
# Aldfrânsk

It **Aldfrânsk** is de histoaryske taalfaze fan it Frânsk sa't dat tusken likernôch 800 en 1300 sprutsen waard. De âldste oerlevere Frânske tekst wurdt foarme troch de saneamde *Eden fan Straasburch* út 842, in polityk ferdrach tusken twa pakesizzers fan Karel de Grutte. De ierste Frânske literatuer (út 'e alfde iuw) bestie benammentlik út religieuze teksten en ridderromans, de saneamde *chansons de geste* (letterlik: "lieten fan heldedieden"). It bekendste foarbyld út dat sjenre is it *Chanson de Roland*, oftewol it *Roelantsliet*.
# Sinlear

**Sinlear**, ek wol **syntaksis** neamd, is in dielmêd yn de taalkunde. It giet dêrby om de opbou en struktuer fan sinnen.

Yn de morfology wurdt de bûging fan wurden ûndersocht, yn de semantyk it ferbân dêrfan. Yn de sinlear wurde wurdsoarten en wurdgroepen ûndersocht, de lytse ienheden yn in sin.

## Keppeling om utens

* Wikiwurdboek-side - *sinlear*
# Kilometer

Oarspronklike definysje fan 'e kilometer
De **kilometer** (symboal **km**) is in lingte-ienheid en gelyk as 1000 meter.

De kilometer is om-ende-by lyk oan :

* 0,621371192 Ingelske myl
* 0,54 seemyl
* 3281 foet
# Paleolitikum

|  |
| --- |
| **Trijeperioadesysteem** |
| **Holo- seen** | *Histoaryske Tiid* |
| **La Tène-tiidrek** |   | **Proto- histoarje** |
| **Hallstatt-tiidrek** |
| **Izertiid** |
|   Let |   |
| Midden |
| Ier |
| Brûnstiid |
| Neolitikum | Kopertiid |   |
| Let | Pre- histoarje |
| Midden |
| Ier |
| Mesoli- tikum of Epipaleo- litikum | Let |
| Midden |
| Ier |
| Pleis- toseen | Paleo- litikum | Let |
| Midden |
| Ier |
| **Stientiid** |

It **Paleolitikum** of de **âlde stientiid** (fan it âldgryksk: paleo = âld, lithos = stien) is it tiidrek fan it ûntstean en de evolúsje fan de earste minskeftigen en har materiele kultuer. Dizze perioade begjint mei it ûntstean fan de *Homo habilis*, sa'n twa en in heal miljoen jier lyn en einiget mei it begjin fan it mesolitikum, achttûzen jier lyn.

## Periodisearring

Op grûn fan it archeologyske materiaal wurdt it paleolitikum yn trije subtiidrekken ûnderferparte :

**Ald-paleolitikum**: perioade fan 2,5 miljoen jier oant 300.000 jier lyn. Dizze perioade wurdt karakterisearre troch it gebrûk fan kearnark: *choppers*, *chopping tools*, wapens lykas speren, swurden en fûstbilen.

**Midden-paleolitikum**: perioade fan 300.000 jier oant 35.000 jier lyn. Perioade wêryn gebrûk makke wurdt fan debitaazjetechniken: wat ynhâldt dat stienôfslaggen produsearre wurde, wat barre koe neffens ferskate systemen: Levallois of Diskoïdaal.

**Jong-paleolitikum**: perioade fan 35.000 jier oant 10.000 jier lyn. Yn dit tiidrek wurde klingtechniken produsearre.
# USA Today

|  |
| --- |
|  *USA Today*  |
|  |
| **algemiene ynformaasje** |
| nasjonaliteit |  Amerikaansk |
| taal | Ingelsk |
| sjenre | krante |
| frekwinsje | deistich |
| bestean | 1982 – no |
| oprjochter | Al Neuharth |
| plak haadred. | Tysons Corner (Firginia) |
| útjouwer | Gannett Company |
| oplaach | 1.674.306 (2013) |
| ISSN | 0734-7456 |
| **offisjele webside** |
| www.usatoday.com |

USA Today is in Amerikaansk nasjonaal deiblêd, rjochte op it middenklassesegmint fan 'e lêzersmerk, mei in oplaach fan krapoan 1.675.000 eksimplaren. Dizze krante waard yn 1982 oprjochte troch útjouwer Al Neuharth, en wurdt tsjintwurdich publisearre troch de Gannett Company. Mei de *Wall Street Journal* en de *New York Times* is it ien fan 'e trije meast lêzen Amerikaanske deiblêden. *USA Today* wurdt distribuëarre yn alle 50 Amerikaanske steaten, it Distrikt Kolumbia, Gûam, Porto Riko, Kanada en it Feriene Keninkryk. De krante is ek fergees online te lêzen. De haadredaksje is fêstige yn Tysons Corner, yn Firginia, ûnder de reek fan 'e Amerikaanske haadstêd Washington, D.C. Deselde organisaasje is ek ferantwurdlik foar de susterkranten *USA Weekend* en *USA Today Sports Weekly*.

De kantoaren fan *USA Today*, yn Tysons Corner.
## Skiednis

Fan 'e simmer fan 1981 ôf printe de Gannett Company de earst prototypen ôf fan wat *USA Today* wurde soe. In foarbyld fan in ier regionaal prototype wie de *East Bay Today*, dy't publisearre waard yn it Kalifornyske Oakland. Op 5 desimber 1981 joech de bestjoersrie fan Gannett tastimming foar it oprjochtsjen fan *USA Today* as nije nasjonale krante. Nei mear as in jier fan tarieding waard op 15 desimber 1982 yn 'e krite fan Washington, D.C. en Baltimore de earste edysje fan it nije deiblêd op 'e merk brocht, wêrby't eksimplaren foar 25¢ oer de toanbank giene (yn hjoeddeistich jild komt dat del op 61¢).

Yn it fjirde fearnsjier fan 1985 ûntjoech *USA Today* him ta de op ien nei grutste kranten fan 'e Feriene Steaten, mei in deistige oplaach fan 1,4 miljoen eksimplaren. Op 6 maaie 1986 sette *USA Today* útein mei de publikaasje fan in ynternasjonale edysje fanút it Switserske Sjenêve. De krante hie syn meast mânske en bêst ferkeapjende edysje ea op 29 jannewaris 1988, doe't der in 78 siden tsjûke Super Bowl-edysje útbrocht waard (dy't foar mear as 44 siden út reklame bestie), wêrfan't 2.114.055 eksimplaren fan ferkocht waarden. Yn april 1995 rjochte *USA Today* syn webside op, *USA Today Online*, dêr't it deiblêd fergees lêzen wurde kin.

## Keppelings om utens

* (in) Offisjele webside fan *USA Today*

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *Notes*, op dizze side.

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory USA Today fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Wyt-Ruslân

**Рэспубліка Беларусь**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Flagge | Wapen |

 |
|  |
| Offisjele taal | Wyt-Russysk, Russysk |
| Haadstêd | Minsk |
| Steatsfoarm | Republyk |
| Presidint | Aleksandr Lûkasjenko |
| Gebiet % wetter | 207.600 km² 0­% |
| Ynwenners (2018) | 9.492.000 |
| Munt | Roebel (BYN) |
| Tiidsône | UTC +3 |
| Nasjonale feestdei | 3 july |
| Lânkoade | BLR |
| Ynternet | .by |
| Tillefoan | 375 |

**Wyt-Ruslân** of **Belarus** is in lân yn East-Jeropa. De haadstêd is Minsk en de presidint fan de republyk is sûnt 1994 Aleksandr Lûkasjenko. Sûnt Lûkasjenko yn july 1994 presidint waard, is Wyt-Ruslân hieltyd mear in diktatoriale steat wurden. Wyt-Ruslân wurdt ek wol de lêste diktatuer fan Jeropa neamd. It regear beheint de frijheid fan mieningsutering, parsefrijheid, en de frijheid fan religy.

## Geografy

### Lizzing

Wyt-Ruslân wurdt begrinzge troch:

* Letlân yn it noarden (171 km);
* Ruslân yn it easten (959 km);
* Oekraïne yn it suden (891 km);
* Poalen yn it westen (605 km);
* Litouwen yn it noardwesten (680 km).

### Lânskip

Strusta Mar yn de provinsje Fitebsk.
Wyt-Ruslân is in oerwegend flak lân en ûnderdiel fan it East-Jeropeeske Leechlân. It lânskip waard yn de iistiid foarme en karakterisearre troch talrike rivieren, kanalen, marren en wiidweidige foar in part sompige bosken.

Yn it suden lizze de Pripjatsompen, ien fan Jeropa's grutste Fean- en Sompegebieten. De toeristyske trekpleisters fan it lân binne, útsein de haadstêd Minsk, fral de protte oer it hiele lân fersprate marren.

Wyt-Ruslân hat in oerflak fan 207.600 km². It leechste punt leit by rivier de Memel, 90 meter boppe seenivo. It heechste punt leit by de Dzyarzhynskaya Hara, 346 meter boppe seenivo.

### Klimaat

It klimaat sit wat tusken in lânklimaat en seeklimaat yn, de winters binne kâld mei mylde simmers.

## Skiednis

Nei sân desennia as republyk fan de Sowjetuny wurdt Wyt-Ruslân ûnôfhinklik yn 1991. Nei de ûnôfhinklikens holdt it syn politike en ekonomyske bining mei Ruslân, mear noch as mei oare eardere Sowjet steaten. Wyt-Ruslân en Ruslân tekenen op 8 desimber 1999 in ferdrach mei as doel mear politike en ekonomyske yntegraasje. Hoewol't Wyt-Ruslân in ramtferdrach ratifisearre hat mei as doel it útfieren fan it akkoard, hat ymplemintaasje nea plakfûn.

## Demografy

It ynwennertal wurdt yn 2018 op 9.492.000 rûsd. De etnyske gearstalling yn 2009 wie as folget: 83,7% Wyt-Russen, 8,3% Russen, 3,1% Poalen, 1,7% Oekraïniërs en 3,2% hie in oare etnyske komôf. 48,3% fan alle ynwenners hat it Eastersk-Ortodokse leauwen, de oare 10,6% binne Protestânsk, Roomsk, Joadsk of Moslim (2011). De twa grutste talen binne Wyt-Russysk en Russysk.

## Ekonomy

BYP per persoan is $18.931 (2017). Gearstalling fan BYP per sektor is 8,3% lânbou, 40,6% yndustry en 51,1 tsjinsten.

## Kultuer

### Kultuergoed

Under dy monuminten binne 4 dy't op 'e wrâlderfgoedlist fan 'e UNESCO steane: Wâld fan Białowieża, Kastiel Mir, Kastiel Nesvizh en Geodetyske bôge fan Struve.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|  |
# Minister

In **minister** (fan it Latyn *minister*, "tsjinner", fia it Aldfrânske *ministre*) is immen dy't in politike funksje beklaait dy't ûnderdiel útmakket fan it regear fan in lân. Sa'nent jout lieding oan in ministearje. Oarspronklik wie in minister in tsjinner fan 'e foarst, dy't er mei rie en die bystie. Tsjintwurdich binne ministers de heechste funksjonarissen yn in steatsbestjoer dy't yn Nederlân yn 'e mande mei de steatssekretarissen it kabinet foarmje. De lieder fan dat kabinet is de minister-presidint, de premier of de earste minister. Yn Nederlân binne dy trije termen synonym, mar yn it bûtenlân faak net. Guon ministers binnen njonken harren ministerskip ek fise-premier of fise-minister-presidint, en dêrmei plakferfanger fan 'e premier of minister-presidint.

Eltse minister hat foech oer in beskaat maatskiplik en bestjoerlik ûnderdiel, sadat net ien persoan alle steatsproblemen hoecht op te lossen. Dêrom is der in minister fan Underwiis, in minister fan Definsje, in minister fan Bûtenlânske Saken, in minister fan Binnenlânske Saken, in minister fan Justysje, ensfh. Alle ministers wurde beneamd en ûntslein troch it steatshaad en moatte ferantwurding ôflizze oan 'e fertsjintwurdigers fan it folk, it parlemint. De earste yn Fryslân berne Nederlânske minister wie Jannes Johannes Cornelis van Dijk dy't yn 1921 minister fan Oarloch en minister fan Marine waard yn it Kabinet-Ruijs de Beerenbrouck I.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side. |
# Thomas Edison

*De jonge Edison njonken syn fonograaf*
(in)  *A Day with Thomas Edison* (1922)
**Thomas Alva Edison** (Milan (Ohio), 11 febrewaris 1847 - West Orange (Nij-Jersey), 18 oktober 1931) wie in Amerikaanske útfiner mar fral sakeman dy't syn fortún makke troch útfinings fan oaren op te keapjen en de oktroaien op syn eigen namme fêst te lizzen. As bliken die dat dy súksesfol wiene, perfeksjonearre hy dy en naam se yn produksje. Edison is noch hieltyd rekordhâlder wat it grutste tal patinten oanbelanget dy't oan ien persoan takend binne (± 1400).

## Menlo Park

De grutste bydrage fan Edison oan de foarútgong wie nei alle gedachten wol it ûndersykslaboratoarium fan him yn Menlo Park (New Jersey). Dat laboratoarium wie spesjaal opsetten om nije dingen te ûntwikkeljen en technologyske foarútgong te meitsjen en kin sjoen wurde as it earste kommersjele researchlaboratoarium. Tsjintwurdich beskikt elts technologybedriuw oer in selde soarte lab. It meastepart fan de saken dy't yn Menlo Park betocht en ûntwikkele waarden, krige hy it oktroai fan, hoewol't Edison de lieding hie oer it laboratoarium waard lang net alles troch him sels betocht.

De gloeilampe en de fonograaf (1877) binne twa fan syn bekendste produkten. Oars as in protte minsken tinke wie Edison net de earste betinker fan de koalstof gloeitried, mar Heinrich Göbel. Edison ferbettere allinnich it prosedee foar de produksje dêrfan. Hy liet ek protte ûndersyk dwaan op it mêd fan de telegrafy. Yn 1883 ûntdekten ûndersikers it nei him ferneamde Edisoneffekt, de stroomoergong yn fakuüm tusken in gloeitried en in metaalplaat, hokker ûntdekking fan belang wie foar de ûntwikkeling fan de elektroanebuizen.
Edison spile ek in wichtige rol by it ta stân kommen fan de technyk fan de film. Fierders hat Edison meiwurke oan de ûntwikkeling fan de elektryske stoel.

Edison wie ek belutsen yn in felle konkurrinsjestriid mei George Westinghouse en syn wichtige meiwurker Nicola Tesla. Edison wie foarstanner fan in ljochtnet op lykstroom. Westinghouse wie foarstanner fan wikselstroom. By dizze 'elektrisiteitsoarloch' waard fan alles úthelle om elkoar swart te meitsjen. Lykwols waard it pleit wûn foar it brûken fan wikselstroom: dat is noch hieltyd de noarm fan it elektrisiteitsnet.

## Ferskaat

De prestizjeuze Nederlânske muzykpriis Edison Music Award dy't sûnt 1960 alle jierren útrikt wurdt is nei him ferneamd.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory **Thomas Alva Edison** fan Wikimedia Commons. |
# Nikola Tesla

Nikola Tesla om 1893 hinne, foto fan Napoleon Sarony
**Nikola Tesla** (Servysk: Никола Тесла) (Smiljan, 10 july 1856 – New York, 7 jannewaris 1943) wie in Servysk-Amerikaanske útfiner, elektrotechnikus en natuerkundige. Hy wurdt sjoen as ien fan de grutste yngenieurs en útfiners fan alle tiden.

## Prestaasjes

Nikola Tesla stiet by it grutte publyk foaral bekend as de útfiner fan de wikselstroomgenerator, de wikselstroomelektromotor en fan alle oare wichtige komponinten fan it hjoeddeiske elektrisiteitsnet. Dizze apparaten wienen yn rudimentêre foarm meastal foar Tesla syn tiid ûntwikkele troch eardere yngenieurs mar Tesla syn grutste fertsjinste wie dat hy it wikselstroomprinsipe folle earder ûntwikkele en hast alle needsaaklike ynfrastruktuer om in op wikselstroom basearre en betrouber elektrisiteitsnet op te setten sels útfûn en besteande apparaten sterk ferbettere. Tesla wie al by syn libben in bekend en ferneamd gelearde, mar ferlear in soad prestiizje troch bizarre ûnbewiisde technysk-wittenskiplike bewearings op lettere leeftiid. Hy waard yn de FS toanbyld fan de *gekke gelearde*. Oaren neamden him leaver idealistysk en net-kommersjeel en dêryn in tsjinpoal fan syn ek ferneamde konkurrint-útfiner Thomas Alva Edison.

Nei Tesla is yn 1960 de ienheid fan magnetyske flukstichtheid ferneamd, de *tesla* (symboal T).

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Nikola Tesla fan Wikimedia Commons.
  |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
| * Nikola Tesla Museum
* *My Inventions: The Autobiography of Nikola Tesla*, Nikola Tesla, Ben Johnston (online)
* Tesla Resources fan Amerikaanske TV-netwurk PBS: orizjinele artikels fan Tesla mein in soad oanfoljende ynformaasje oer Tesla

---

* Cheney, Margaret: *Tesla, Man Out Of Time*, , 1981, 1993 (Barnes & Noble Books). ISBN 0-88029-419-1.
* Cheney, Margaret & Uth, Robert: *Tesla, Master of Lightning*, Barnes & Noble Books, NY, 1999. ISBN 0-7607-1005-8.
* Lomas, Thomas: *The Man Who Invented the Twentieth Century: Nikola Tesla, Forgotten Genius of Electricity*, Headline Book Publishing, 1999. ISBN 0-7472-6265-9
* O'Neill, John J.: *Prodigal Genius: The Life of Nikola Tesla*, Angriff Press, ISBN 0-913022-40-3.
* Tesla, Nikola: *My Inventions: The Autobiography of Nikola Tesla*, Ben Johnston. ISBN 0-910077-01-0.
 |
# Sifer

In **sifer** (fan it Arabyske صِفْر‎, *ṣifr*, "nul") is in nûmeryk symboal dat brûkt wurdt om rekkenkundige wearden te fertsjintwurdigjen.

Yn it bysûnder binne it de Arabyske sifers 1, 2, 3, 4, 5, 6 , 7, 8, 9, 0.

Arabyske sifers en it idee of konsept 0 komme oarspronklik fan 'e âlde Yndiërs.

Oare sifers binne Romeinske sifers, dy't letters brûke, lykas I foar 1, V foar fiif, X foar tsien, L foar fyftich, C foar hûndert en M foar tûzen.