# 1980

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Iuwen: | 15e | 16e | 17e | 18e | 19e | 20e iuw | 21e | 22e | 23e | 24e | 25e |
| Jierren: | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980 | 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 |

|  |
| --- |
|  **Kalinders** |
| Gregoriaanske kalinder   | 1980 *MCMLXXX*  |
| Ab urbe condita | 2733 |
| Armeenske kalinder | 1429
*ԹՎ ՌՆԻԹ* |
| Etiopyske kalinder | 1972 – 1973 |
| Hebriuwske kalinder | 5740 – 5741 |
| Hindoekalinders |  |
| - *Vikram Samvat* | 2035 – 2036 |
| - *Shaka Samvat* | 1902 – 1903 |
| - *Kali Yuga* | 5081 – 5082 |
| Iraanske kalinder | 1358 – 1359 |
| Islamityske kalinder | 1400 – 1400 |
| Juliaanske kalinder   | Gregoriaansk min 13 dgn. |
| Sineeske kalinder | 4676 – 4677
丙未 – 丁申 |

**1980** is in skrikkeljier dat begjint mei in tiisdei. (*Gregoriaanske kalinder foar 1980.*)

Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1980-er jierren.

## Foarfallen

jannewaris
* 14 - De Deen Poul Hartling, lid fan de Flechtlingekommisje fan de Feriene Naasjes, skat it oantal flechtlingen yn de wrâld op tsien oant tolve miljoen minsken.
* 16 - It stakingsferbod foar amtners en Spoarwegen wurdt út de wet skrast. Dat ferbod wie part fan de "worgwetten" fan Abraham Kuyper út 1903.

febrewaris
* 1 oant en mei 7 febrewaris - De Paralympyske Winterspullen wurde hâlden yn Geilo Noarwegen.
* 13 oant en mei 24 febrewaris - De Olympyske Winterspullen wurde hâlden yn Lake Placid, de Feriene Steaten.
* 25 - Steatsgreep yn Suriname troch legere offisieren ûnder lieding fan Desi Bouterse.
* 26 - Yn Suriname fynt in steatsgreep plak. Der komt in militêre gûnta oan it bewâld ûnder lieding fan Desi Bouterse.

maart
* 10 - Fleander Erik Kropman stoart del mei syn F-16 yn de Iselmar tichtby Starum en komt dêrby om.
* 17 - De Mobile Ienheid makket in ein oan in blokkade fan de kearnsintrale fan Borsele.
* 24 - Moard op Oscar Romero, de aartsbiskop fan San Salvador, dy't opkomt foar de earmen yn El Salvador.
* 30 - De massale begraffenis fan Oscar Romero yn El Salvador rint út op in bloedbad as slûpskutters it fjoer iepenje op it roufolk.

april
* 1 - De NOS begjint mei de offisjele útstjoering fan Teletekst.
* 3 - Yn Lekkertsjerk wurdt offisjeel bekend makke dat de nijbouwyk Lekkertsjerk-West op in stoartplak boud is. De 270 húshâldings wurde evakuearre en tydlik op oare plakken ûnderbrocht, dêrnei wurdt de grûn ûnder de huzen ôfgroeven en saneard.
* 18 - Simbabwe wurdt ûnôfhinklik fan it Feriene Keninkryk.
* 30 - Troanswikseling yn Nederlân: keninginne Julianna abdisearret en wurdt opfolge troch har dochter Beatrix. It plechtich barren yn Amsterdam giet mank mei grutskalige gefjochten tusken kreakers en de plysje.

maaie
* 4 - Ferstjerren fan Josip Broz Tito, de lieder fan Joegoslaavje.
* 8 - Yn it steds- en streekferfier wurdt de strippekaart ynfierd as ûnderdiel fan it nasjonaal taryfsysteem.
* 18 - Utbarsting fan 'e Mount St. Helens, in fulkaan yn 'e Amerikaanske steat Washington. Der falle 57 deaden.
* 20 - By in referindum yn Kebek sprekt in mearderheid fan 'e befolking him út tsjin ûnôfhinklikheid.

juny
* 10 - Yn Súd-Afrika wurdt Nelson Mandela frijlitten út de finzenis.
* 18 - De film The Blues Brothers mei Dan Akroyd, John Belushi en in grut tal fan Blues stjerren giet yn premjêre.
* 25 - Premier Van Agt oerlanget de hûskaaien oan de 37 earste ynwenners fan Almere Stêd.
* 21 oant en mei 5 july - De Paralympyske Simmerspullen wurde hâlden yn Arnhim

july
* 19 oant en mei 3 augustus - De Olympyske Simmerspullen wurde hâlden yn Moskou.
* 20 - Joop Zoetemelk wint de Omgong fan Frankryk.
* 25 - Yn Nederlân fynt de Treinramp by Winsum plak, yn 'e Nederlânske provinsje Grinslân, wêrby't 9 minsken omkomme.
* 30 - Sake Saakstra, Piet Jetze Faber en Flip Soolsma winne yn Frjentsjer de 127ste PC. Piet Jetze Faber wurdt útroppen ta kening.
* 30 - Fanûatû (foarhinne de Nije Hebriden) wurdt ûnôfhinklik fan it Feriene Keninkryk en Frankryk.

augustus
* 1 - It fak Frysk wurdt ferplichte op de legere skoalle.

septimber
* 5 - De Gotthardtunnel wurdt foar auto's iepene en is 17 km lang.
* 9 - De Nederlânske Taaluny wurdt stifte.
* 23 - Iraakske troepen falle it buorlân Iraan binnen: it begjin fan 'e slepende Iraaksk-Iraanske Oarloch.
* 26 - Yn Dútslân hat in bomoanslach plak op it Oktoberfest yn München. 13 besikers komme om it libben en en mear as 200 besikers reitsje ferwûne.

oktober
* 11 - Yn De Haach wurdt in fúzjegearkomst holden dy't yn De Haach dy't liedt ta it ûntstean fan it CDA út de politike partijen ARP, CHU en KVP
* 15 - De Voyager 1 romtesonde berikt de planeet Saturnus en stjoert spektakulêre foto's fan Saturnus, syn ringen en syn moannen werom nei de ierde.

desimber
* 2 - Ferkrêfting fan en moard op 4 Amerikaanske nonnen dy't as misjonaris nei El Salvador ta kommen wiene, troch leden fan it Salvadoraanske leger.
* 8 - Popstjer John Lennon wurdt fermoarde troch de geastlik steurde Mark David Chapman.

## Berne

jannewaris
* 1 - Ariana, Amerikaansk pornoaktrise
* 4 - Bobbi Eden, Nederlânsk pornoaktrise
* 19 - Hidde Boersma, Frysk skriuwer en dichter
* 21 - Mari Possa, Salvadoraansk-Amerikaansk pornoaktrise en realitypersoanlikheid
* 24 - Rhylee Richards, Amerikaansk pornoaktrise

febrewaris
* 5 - Victoria Slim, Hongaarsk pornoaktrise
* 7 - Rutmer van der Meer, Frysk keatser
* 10 - Carrie ten Napel, Nederlânsk sportsjoernaliste en presintatrise

maart
* 24 - Amanda Davies, Ingelsk presintatrise en sportferslachjouster
* 28 - Cécile Corbel, Bretonsk sjongster en muzikante
* 30 - Miko Lee, Amerikaansk pornoaktrise

april
* 4 - Mark Tuitert, Nederlânsk reedrider
* 14 - Nynke Laverman, Frysk sjongster en aktrise
* 20 - Waylon, Nederlânsk sjonger

maaie
* 9 - Erik Bosgraaf, Frysk blokfluitist en muzikolooch
* 18 - Esperanza Gomez, Kolombiaansk pornoaktrise
* 22 - Lucy Gordon, Ingelsk aktrise en model († 2009)

juny
* 6 - Ricki Raxxx, Amerikaansk neakenmodel en pornoaktrise
* 15 - Mary Carey, Amerikaansk pornoaktrise
* 21 - Toprak Yalçiner, Turksk-Nederlânsk aktrise
* 22 - Jade Marcela, Yndonezysk-Amerikaansk pornoaktrise
* 30 - Daniël Iseger, Frysk keatser
* 30 - Mike Adriano, Amerikaansk pornoakteur, -regisseur en -produsint

july
* 14 - Joy Wielkens, Nederlânsk aktrise en kabaretiêre
* 16 - Jesse Jane, Amerikaansk pornoaktrise († 2024)
* 22 - Dirk Kuijt, Nederlânsk fuotballer
* 22 - Folkert van der Wei, Frysk keatser

augustus
* 9 - Gijs Naber, Nederlânsk akteur
* 13 - Afke Boven, Frysk presintatrise
* 13 - Veronica de la Cruz, Amerikaansk ferslachjouster, nijslêzeresse en presintatrise
* 17 - Jan Kromkamp, Frysk fuotballer
* 23 - Sofie van den Enk, Nederlânsk presintatrise
* 26 - Macaulay Culkin, Amerikaansk akteur
* 26 - Chris Pine, Amerikaansk akteur

septimber
* 13 - Daisuke Matsuzaka, Japansk honkballer
* 24 - Sabrine Maui, Amerikaansk pornoaktrise
* 29 - Jacob Wassenaar, Frysk keatser

oktober
* 1 - Kim-Lian van der Meij, Nederlânsk presintatrise, aktrise, model en sjongster
* 9 - Hunter Bryce, Amerikaansk pornoaktrise († 2011)
* 20 - Mitra Nazar, Frysk sjoernaliste en ferslachjouster

novimber
* 19 - Tofik Dibi, Nederlânsk politikus

desimber
* 8 - Lisa Kelly, Amerikaansk frachtweinsjauffeur en realitypersoanlikheid

*datum ûnbekend*
* Gerbrich van Dekken, Frysk countrysjongster
* Gaie Sebold, Amerikaansk-Ingelsk skriuwster en dichteresse

## Ferstoarn

jannewaris
* 1 - Frank Wykoff, Amerikaansk atleet (\* 1909)
* 15 - Teake Jan Roorda, Frysk preester en funksjonaris binnen de Roomsk-Katolike Tsjerke (\* 1920)

febrewaris
* 2 - Hanna Beekhuis, Frysk komponiste en pianiste (\* 1889)
* 11 - Paavo Yrjölä, Finsk mearkamper (\* 1902)
* 13 - Jo Meynen, Nederlânsk politikus (\* 1901)

maart
* 14 - Mohammad Hatta, Premier fan Yndoneezje (\* 1902)
* 30 - Pieter Helfrich, Frysk keatser (\* 1895)
* 31 - Jesse Owens, Amerikaansk atleet (\* 1913)

april
* 15 - Jean-Paul Sartre, Frânsk filosoof en toanielskriuwer (\* 1905)

maaie
* 4 - Aldert van Bruggen, Nederlânsk politikus (\* 1925)
* 11 - Kaarlo Mäkinen, Finsk wrakselder (\* 1892)
* 16 - Pita Grilk, Skiermûntseager dichteresse (\* 1905)
* 18 - Johan te Slaa, Nederlânsk akteur (\* 1906)

juny
* 1 - Boele Bregman, Frysk keunstner en grafikus (\* 1918)
* 9 - Leonard Huizinga, Nederlânsk skriuwer (\* 1906)

july
* 9 - Norris Graham, Amerikaansk roeier (\* 1906)
* 19 - Hans Morgenthau, Amerikaansk-Dútsk politikolooch (\* 1904)
* 23 - Franco Tognini, Italjaansk turner (\* 1907)
* 29 - Age Scheffer, Frysk sjoernalist (\* 1900)

augustus
* 13 - Alfred Hitchcock, Ingelsk regisseur (\* 1899)
* 22 - Rinse Brink, Frysk keatser en predikant (\* 1894)
* 24 - Catharinus Stienstra, Frysk alvestêderider (\* 1904)

septimber
* 8 - Peter Sellers, Ingelsk akteur (\* 1925)
* 17 - Rex Norris, Ingelsk hockeyer (\* 1899)
* 17 - Anastasio Somoza, presidint fan Nikaragûa (\* 1925)
* 25 - John Bonham, Ingelsk drummer (\* 1948)

oktober
* 4 - Jan Hoogland, Fryske politikus (\* 1898)
* 13 - Wim van Mourik, Nederlânsk politikus (\* 1919)
* 15 - Katharine Mary Briggs, Ingelsk folklorist (\* 1898)
* 16 - Carl Romme, Nederlânsk abbekaat en politikus (\* 1896)
* 21 - Hans Asperger, Eastenryksk bernedokter (\* 1906)
* 27 - Miles Bellville, Ingelsk siler (\* 1909)

novimber
* 1 - Lammert Wiersma, Skiermûntseager dichter en skriuwer (\* 1881)
* 4 - Charles Borah, Amerikaansk sprinter (\* 1905)
* 12 - Andrej Amalrik, Sovjet skriuwer en dissidint (\* 1938)
* 15 - Harri Larva, Finsk atleet (\* 1906)
* 19 - Jan Broeksz, Nederlânsk sjoernalist, radiopresintator, politikus en bestjoerder (\* 1906)
* 22 - Mae West, Amerikaansk aktrise (\* 1893)

desimber
* 4 - Stanisława Walasiewicz, Poalsk sprintster (\* 1911)
* 4 - Jenő Brandi, Hongaarsk wetterpoloër (\* 1913)
* 8 - John Lennon, Ingelsk sjonger (\* 1940)
* 15 - Rudolph Cleveringa, Nederlânsk heechlearaar rjochten (\* 1894)
* 15 - Ruurd Wiersma, Frysk keunstskilder (\* 1904)
* 29 - Nadezjda Mandelstam, Sovjet skriuwer en dissidint (\* 1899)

## Literatuer

romans
* Theun de Vries, *De Soldaat Die Terugkwam* (oerset yn it Frysk as *De Soldaat Dy't Weromkaam*)
* Elie Wiesel, *Le Testament d'un Poète Juif Assassiné* (oerset yn it Frysk as *It Testamint fan in Fermoarde Joadske Dichter*)

## Films

* *The Blue Lagoon*
* *Smokey and the Bandit II*
* *Star Wars: Episode V – The Empire Strikes Back*

## Tillefyzje

* *Magnum, P.I.*

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jierren: | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980 | 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 |
| Iuwen: | 15e | 16e | 17e | 18e | 19e | 20e iuw | 21e | 22e | 23e | 24e | 25e |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory 1980 fan Wikimedia Commons.
  |

 |