Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Goudkust (gebiet)

Ingelske kaart fan de Goudkust, 1896
De **Goudkust** is it kustgebiet fan it hjoeddeiske Gana, oan de Baai fan Benyn, dêr't eartiids in protte forten boud binne fanwege de slavehannel. Ek de Westyndyske Kompanjy (WIC) hat dêr in protte forten feroverje kinnen. De meast wichtige forten wienen Elmina en Akkra. oare lannen mei forten oan de Goudkust wienen: Frankryk, Denemark, Sweden, Feriene Keninkryk en Brandenboarch. De Goudkust lei beëasten de Ivoarkust en westlik fan de Slavekust.

## Skiednis

De earste Europeanen dy't it gebiet besochten wiene de Portugezen yn 1471; sy bouden dêr om 1590 har earste forten dêr. It earste fort wie San Sebastian, yn 1458. Letter hawwe Nederlanners, Ingelsen, Sweden, Denen, Dútsers, Frânsen en Koerlanners forten ferovere en sels ek nije set. Hast al dy forten waarden brûkt om slaven te sammeljen en fêst te setter om dy letter nei Amearika te ferfieren, dêr't sy it swiere wurk dwaan moasten.

## Nederlânske forten

Yn 1637 ferovereve Johan Maurits fan Nassau-Dietz it fort (São Jorge d') Elmina op de Portugezen. Dat gong lykwols ner samar; it wie al trije kear earder besocht. Yn de neikommende iuwen soe Elmina ien fan sintrums fan de slavehannel fan de Westyndyske Kompanjy wêze. Neist Elmina hienen de Nederlanners noch in tal faktorijen oan de Goudkust. De oanswettende Slavekust hie de WIC ek forten en faktorijen.

De forten dy't yn Nederlânske hannen west hawwe binne:

* Fort Amsterdam
* Fort Apollonia
* Fort Batenstein
* Cape Coast Castle
* Carolusburg
* Christiensborg
* Coenraadsburg
* Crevecoeur
* Fort Dorothea
* Elise Cartago
* Fort English
* Goede Hoop
* Hollandia
* Fort Keta
* Fort by Kpone
* Fort Leydsaamneyd
* Fort Metaal Kruis
* Munfort
* Fort Nassau
* Fort Oranje
* Ruychaver
* Santo Antonio de Axim
* Sao Jorge da Mina (Elmina haadfort)
* San Sebastian
* Vredenburg
* Fort Witsen

De WIC brûkte dy forten foar de hannel in tal fan saken mei de lânseigen befolking, mar fral ek om slaven út it binnenlân te heljen dy't letter op de slavemerk fan Curaçao bedarren. Dêr waarden se kocht troch hannelers, dy't se ûnder oaren yn Suriname wer oan plantaazjehâlders ferkochten.

Under it Sumatra Ferdrach fan 6 april 1871 waarden de Nederlânske faktorijen oan de Goudkust foar 47.000 gûne oan de Britten ferkocht. Yn ruil dêrfoar waard Nederlân fersekere dat de Britten har net bemuoie soenen mei it Nederlânsk besykjen om Atjeh yn it noarden fan Sumatra te feroverjen.

## Keppelings om utens

* Nederlânsk West-Afrika
* Webside oer Elmina

## Fierder lêze

* Arthur Japin, *De zwarte met het witte hart*, roman. Uitg. Arbeiders pers,ISBN 90-295-2288-7
# Liderke

| liderke |
| --- |
|  |
| taksonomy |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **ryk** | planten (*Plantae*) |
| **stamme** | blêdplanten (*Euphyllophyta*) |
| **klasse** | bedutsensieddigen    (*Angiospermae*) |
| **skift** | asperzje-eftigen (*Asparagales*) |
| **famylje** | narsissen (*Amaryllidaceae*) |
| **skaai** | liderkes (*Galanthus*) |

 |
| soarte |
| *Galanthus nivalis* |
| Linnaeus, 1753 |
|  |
|  |
|  |

It **liderke** of **snieklokje** (*Galanthus nivalis*) is in op syn meast 25 sm. heech bolgewaaks. It plantsje, dat sjoen wurdt as in maitydsboade, wurdt rekkene ta de stinzeplanten.

## Oare Fryske nammen

It liderke wurdt yn Fryslân ek beneamd as *neaken boutsje*, *neaken earske*, *foarjiersberntsje*, *maarteblomke*, *wyt wyfke*, *neaken mantsje* of *neaken wyfke*. In soad minsken brûke ek de letterlike Nederlânske oersetting *Snieklokje*.

## Uterlik

De blommen hawwe elts in eigen blomstâle en hingje as in klokje oan de top fan it stâltsje. In blom hat 6 bledsjes, wêrfan de bûtenste trije langwerpich binne en de binnenste trije omkeard hertfoarmich. De lange snyleftige blêden binne blau-eftich grien.

## Fersprieding

De plant komt, omdat er gau en maklik ferwylderet, yn in soad streken foar. De oarsprong leit nei alle gedachten yn Súd- en Midden-Jeropa, al is it bewiis dêrfoar suver net mear te leverjen.

Liderke (detail)
dûbele flowered Snowdrop.

## Sjoch ek

* List fan planten
# Fiktoaria fan it Feriene Keninkryk

Keninginne Fiktoaria
*Fiktoaria en har man, prins-gemaal Albert en harren jonge húshâlding. Fan links nei rjochts: Prins Alfred, kroanprins Albert Edwert, keninginne Fiktoaria, Albert, prinsesse Alice, prinsesse Helena en prinsesse Fiktoaria. Skildere troch Franz Xaver Winterhalter.*
**Fiktoaria fan Hannover** (folút yn it Ingelsk: **Alexandrina Victoria of Hannover** (Kensington Palace, Londen, 24 maaie 1819 – Osborne House, Isle of Wight, 22 jannewaris 1901) wie keninginne fan it Feriene Keninkryk fan Grut-Brittanje en Ierlân fan 1837 - 1901 en keizerinne fan Ynje fan 1877 - 1901.

Keninginne Fiktoaria is, mei 63 jier en sân moannen, de langst regearjende Britske monarch út de skiednis. De perioade stiet én yn it Feriene Keninkryk én yn de wrâld better bekend as it Fiktoriaanske Tiidrek, *the Victorian era*.
Hoewol't Fiktoaria op de troan kaam op in momint dat it Feriene Keninkryk al in konstitúsjonele monargy wie, dêr't de kening of keninginne net folle politike foegen hiene en harren ynfloed útoefenen middels de minister-presidint, groeide Fiktoaria út ta in tige wichtich symboalysk figuer fan har tiid. Yn it Fiktoriaanske Tiidrek kaam de Yndustriële Revolúsje op in hichtepunt. It wie ek in perioade fan grutte sosjale, ekonomyske en technologyske foarútgong binnen it Feriene Keninkryk. Yn Fiktoaria har regearperiode kaam der in grutte útwreiding fan it Britske Ryk; yn dizze perioade berikte it syn hichtepunt, ûnder har regearing wie it Britske Ryk it grutste ryk út de skiednis. Se regearde oer gebieten yn alle wrâlddielen.

Fiktoaria, hast folslein Dútsk, wie de ienige dochter fan Prins Eduard August, hartoch fan Kent en dy syn frou Prinsesse Fiktoaria fan Saksen-Coburg-Saalfeld. Fia har heit wie se in pakesizzer fan kening George III en keninginne Sophia Charlotte, en wie se in nichtsje fan har foargongers, kening George IV en kening Willem IV. Se krige mei har man, Albert, njoggen bern en arranzjearre harren houliken. Ut dy houliken waarden twaenfjirtich beppesizzers berne. Allinnich dochter Louise bleau sûnder bern. Har bern en bernsbern boasken oan hast alle Europeeske foarstenhuzen, se krige dêrtroch de byname *the grandmother of Europe* (de bepe fan Europa). Hja wie de lêste foarst fan Grut-Brittanje út it Hûs Hannover. Har soan en opfolger, kening Eduard VII, wie in foarst út it Hûs Saksen-Coburg en Gotha.

Mear en mear sloech keninginne Fiktoaria om mei in feint út Skotlân, John Brown. Geroften oer in romantyske ferbyntenis en sels in geheim houlik joegen yn it ferline in soad opskuor. Hoewol't oan beide mooglikheden tige twivele wurdt, waarden op har fersyk by har stoflik omskot yn de kiste dochs dingen ta oantins fan beide meijûn. Oan har rjochterkant waard ien fan Albert syn kleanstikken lein, wylst oan har linkerhân in stik fan it hier fan Brown én in foto fan him lein.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory **Victoria of the United Kingdom** fan Wikimedia Commons. |
# Hoop

**Hoop** of **hope** is in optimistyske gemoedstastân dy't basearre is op 'e ûnwisse ferwachting fan in positive útkomst fan it ien of oar. Hoop kin passyf wêze, lykas in winsk, mar ek aktyf. Yn dat lêste gefal wurdt de kâns op 'e winske útkomst fergrutte troch persoanlike ynset foar dy útkomst troch dejinge dy't de hoop koesteret. De beide foarmen fan hoop kinne yllustrearre wurde troch jin in finzene foar te stellen dy't frij wêze wol. Hy kin dêrby inkeld hoopje op syn frijlitting en fierders neat ûndernimme, mar hy kin ek hoopje om frij te kommen en dêr sels oan meiwurkje troch in ûntsnappingsplan te betinken en út te wurkjen.

Hoop hat ferskate tsjinstelden:

* frees: in pessimistyske gemoedstastân dy't basearre is op 'e ûnwisse ferwachting fan in negative útkomst fan it ien of oar;
* wanhoop: in gemoedstastân wêryn't men de hope op in goede útkomst ferlern hat (hoewol't de mooglikheid dêrta noch wol bestean kin);
* hopeleazens: in sitewaasje wêryn't der gjin kâns op in goede útkomst (mear) bestiet.

By in **falske hoop** is de ferwachting hielendal basearre op fantasij of op in útkomst dy't frijwol ûnmooglik is. By in **ferlerne hoop** hat men de hoop opjûn om't de positive útkomst tige ûnwierskynlik liket.

Yn it kristendom is hoop ien fan 'e trije kristlike deugden, njonken leauwe en leafde. (Ek wurde der yn it kristendom fjouwer kardinale deugden ûnderskaat, te witten: wiisheid, rjochtfeardichheid, moed en selsbehearsking.) De bân tusken leauwe en hoop wurdt yn it nijtestamintyske *Brief oan de Hebreeërs* sa omskreaun: "Wat is it leauwen? De fêste grûn fan wat men hopet, it bewiis fan 'e dingen dy't men net sjen kin."

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References* en *Further Reading*, op dizze side. |