Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Dei

In **dei** is de perioade dêr't in planeet yn om syn as draait. Yn 't bysûnder de rotaasjeperioade fan de ierde.

De dei hat net in konstante doer. Op grutte skaal sjoen nimt de rotaasje fan de ierde ôf, en op lytsere skaal feroaret de rotaasje mei de temperatuer fan de ierde. Yn de moderne tiid binne dizze ferskillen mjitber wurden, en dêrtroch is it mooglik wurden de tiidrekkening der oan oan te passen, troch it tafoegjen fan skrikkelsekonden.

In dei wurdt opdield yn 24 oeren, teld as twa kear tolve. De dei bejint net op elts plak op ierde tagelyk; yn eltse tiidsône begjint in nije dei as it yn dy tiidsône tolve oere nachts wêst hat. By de simmertiidsoergongen is de dei ien oere langer of koarter.

Yn de tsjinstelling mei nacht is de dei allinnich de perioade tusken sinne-opgong en sinne-ûndergong. By dy betsjutting wurdt foar in perioade fan 24 oere it wurd *etmel* brûkt.

In gewoane dei is 24 oeren, 1.440 minuten, 86.400 sekonden.
Sân dagen binne in wike; 28, 29, 30, of 31 dagen binnen in moanne; 365 of 366 dagen binnen in jier.

## Sjoch ek

* Tiid.
# Tiid

**Tiid** is de folchoarder fan foarfallen, mjitten yn it tal fan kearen dat in regelmjittich foarfal werhelle wurdt. Sa is de standert grutheid fan tiid de sekonde.

## Werjefte

Foar de werjefte fan it ferstriken fan tiid wurdt de klok brûkt, dy't de tiid oanjout yn Koördinearre Wrâldtiid (UTC, Ingelsk: *Universal Time Coordinated*), of in ôflieding dêrfan nei tiidsône. Foar mjitting fan tiid wurdt de kroanometer brûkt. Foar it oersjoch oer in jier oan tiid wurdt it kalinder brûkt.

## Grutheden

* Sekonde: SI ienheid fan tiid.
* Minút: 60 sekonden
* Oere: 60 minuten
* Dei: 24 oere
* Wike: 7 dagen
* Moanne: 28, 29, 30 of 31 dagen
* Jier: 365 of 366 dagen
* Desennium: 10 jierren
* Iuw: 10 desennia
* Milennium: 10 iuwen

## Skema's

Ferstriken fan tiid op de Wikipedy:

* Deiskema
* Jierskema
* Iuwskema
# Etmel

In **etmel** of **etmiel** (Noardfrysk: eetlem) is in perioade fan 24 oere, benammen de 24 oere fan in dei, dêr't *dei* yn de betsjutting fan *net nacht* brûkt wurdt.

As tiidoantsjutting is in etmel presyser as in dei; *in dei letter* jout eigentlik mear oan dat der in nacht foarby is, wylst *in etmel letter* ek betsjut dat it likernôch op itselde oere is.

## Sjoche ek

* tiid.
# Súd-Koreä

**대한 민국
 Daehan Minguk**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Flagge | Wapen |

 |
|  |
| Offisjele taal | Koreaansk |
| Haadstêd | Seoel |
| Steatsfoarm | Republyk |
| Presidint | Moon Jae-in (문재인 ; 文在寅) |
| Gebiet % wetter | 99.274 km² 0,3­% |
| Ynwenners (2005) | 48 miljoen |
| Munt | Súd-Koreaanske won (KRW) |
| Tiidsône | UTC +9 |
| Lânkoade | KOR |
| Ynternet | .kr |
| Tillefoan | 82 |

**Súd-Koreä**, offisjeel de **Republyk Koreä**, is in lân yn East-Aazje. De haadstêd is Seoul en de tsjintwurdige presidint is Roh Moo-hyun, dy't sûnt 2002 regearret.

## Geografy

### Lizzing

Súd-Koreä wurdt begrinzge troch:

* Noard-Koreä yn it noarden;
* de Japanske See yn it easten;
* de Giele See yn it súdwesten.

### Lânskip

*De berch Hallansan op Jeju-do*
It lânskip yn it súdlike part fan it Koreaanske skiereilân is foar it grutste part bercheftich en wurdt troch fiif grutte berchtmen trochsnien. Heechste berch is de fulkaan Hallasan (san = „Berch”) mei 1950 meter op it eilân Jeju-do, op it Súd-Koreaanske fêstelân is de heechste, de Jirisan mei 1915 meter en de Seoraksan yn it noardeasten mei 1708 meter. Oars as de kearsrjochte eastkust hawwe de súd- en westkust in protte ynhammen. Yn it suden leit in heuvelich en fruchtber gebiet dêr't de rivier de Natong rint en yn de Giele See útkomt. Omdat it lân foar om-ende-by 70% út bergen bestiet en de hellingen net beboud wurde meie, is it oerflak dat brûkt wurde kin foar lânbou net grut. Yn it westen leit in 50-100 km wide kustflakte. De grutte rivieren mûnje allen út yn de Giele See en binne beheind te befarren.

Foar de súdwestlike kust lizzen wol trije tûzen eilannen, dy't foar it grutste part lyts binne en net bewenne wurde. It grutste eilân is Jeju-do.

Utsein it subtropyske suden is it klimaat koel en evenredich.
# Drama (film)

In **dramafilm** of **dramatyske film**, ek wol **filmdrama** neamd, is in filmsjenre dat emosjonele tema’s behannelet en dêr’t ynterminsklike konfliksituaasjes de boppetoan yn fiere. De sjogge krijt ynhâld in soad te sjen fan beskate persoanlike ûntjouwings fan ien of mear haadpersoanen yn it ferhaal. It sjenre is der op oprjochte de sjogger him yn de personaazjes ynlibje te litten.

Under dramafilms falle ek oarlochsfilms, detektives, histoaryske drama’s en biografyen. Ek films dy’t meast as komeedzje yptearre wurde kinne beskate dramatyske eleminten yn har hawwe, lykas tragikomeedzjes.

It dramasjenre kin beskôge wurde as de tsjinhinger fan de aksjefilm, dêr’t flotte aksje sintraal yn stiet yn stee fan persoanlike ûntjouwings fan de haadpersoanen. Yn werklikheid binne de measte films lykwols in mjuks fan ferskate sjenres en binne grinzen tusken de sjenres min objektyf fêst te stellen.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References* en *Sources*, op dizze side. |
# Koreaansk

|  |
| --- |
| Koreaansk |
| **algemien** |
| eigen namme | 한국어 (*Hangugeo*) 조선말 (*Chosŏnmal*) |
| lânseigen yn |  Súd-Koreä  Noard-Koreä  Sina  Ruslân  Japan  Kazachstan  Kirgyzje  Oezbekistan  Tadzjikistan  Turkmenistan |
| tal sprekkers | 78 miljoen |
| skrift | hangûl |
| **taalsibskip** |
| taalfamylje | ● Altaysk (omstriden)    ● Koreaansk       ● **Koreaansk** |
| dialekten | Djedjûaansk (omstriden) e.o. |
| **taalstatus** |
| offisjele status | ●  Súd-Koreä ●  Noard-Koreä ●  Sina:    ●  Jilin:       ●  Yanbian |
|  |
| erkenning as minderheidstaal | ●  Kazachstan ●  Kirgyzje ●  Oezbekistan |
| **taalkoades** |
| ISO 639-1 | ko |
| ISO 639-2 | kor |
| ISO 639-3 | kor |

It **Koreaansk** (Koreaansk (Súd-Koreä): 한국어, *Hangugeo*, of (Noard-Koreä): 조선말, *Chosŏnmal*) is de offisjele taal fan Súd-Koreä, Noard-Koreä en, njonken it Sineesk, teffens fan 'e Koreaanske Autonome Prefektuer Yanbian, yn noardeastlik Sina. Wrâldwiid wurdt it sprutsen troch likernôch 78 mijoen minsken. It is oerlevere fan 'e fjirde iuw ôf yn it Sineeske skrift, oanfolle troch guon fonetyske skriftfoarmen (*hyangchal*, *gugyeol* en *idu*), en fan 1443 ôf yn it lânseigen hangûl-skrift, al waard dat pas yn 'e tweintichste iuw foar algemien gebrûk ynfierd, mei't de Koreaanske adel de foarkar joech oan Sineeske karakters.

De measte taalkundigen klassifisearje it Koreaansk as in isolearre taal, al bestiet der in kontroversjele teory dy't it besiket yn it passen yn 'e Altayske taalfamylje. Dêrby moat oantekene wurde dat it Djedjûaansk, dat op it grutte eilân Djedjû (of Jeju), yn 'e Japanske See, sprutsen wurdt, safier fan it Standertkoreaansk ôf stiet dat it eins as in selsstannige taal beskôge wurde moat, ek al sjocht it Súdkoreaanske regear it simpelwei as in dialekt. It Koreaansk hat in agglutinearjende morfology, wat betsjut dat it bykommende begripen in soad as foar-, tusken- en efterheaksels yntegrearret yn it haadbegryp.
# Plysjefilm

In **plysjefilm** is in sjenre fan films dat ta it mêd fan 'e dramafilms heart en as subsjenre fan 'e misdiefilm beskôge wurde kin. Plysjefilms binne de wjergader op it wite doek fan plysjesearjes op 'e tillefyzje, en geane oer misdriuwen (almeast ien of mear moarden) dy't oplost wurde moatte troch de plysje. In bekende foarm fan 'e plysjefilm is de **buddy cop movie** (Amerikaansk-Ingelsk foar "freonesmearisfilm"), wêryn't de haperjende ynteraksje tusken twa plysjeminsken ien fan 'e wichtichste motiven is. Faak begjint in buddy cop movie mei twa plysjes dy't inoar net lije meie en tsjin wil en tank twongen wurde om gear te wurkjen. Op 'e ein fan 'e film hawwe se leard om inoar te wurdearjen en binne se freonen wurden.

Foarbylden fan buddy cop movies binne de *Lethal Weapon*-filmsearje, *48 Hrs.* en *Another 48 Hrs.*, *The Last Boyscout*, *Red Heat* en *Tango & Cash*. Foarbylden fan oare plysjefilms binne *Dirty Harry*, de *Die Hard*-filmsearje, de *Beverly Hills Cop*-filmsearje, *Cop Land*, *Murder at 1600*, *The Naked Gun*-filmsearje, *Snake Eyes* en *Stakeout*.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
| * Sterkenburg, prof. dr. Piet van, et al., *Van Dale Groot Woordenboek Hedendaags Nederlands*, Utert/Antwerpen, 2002 (Van Dale Lexicografie), ISBN 9 06 64 81 447, s. 1104.
 |
# Seoel

|  |
| --- |
| Seoel |
|  |
| *Skyline fan Seoul* |
| **Bestjoer** |
| Lân | Súd-Koreä |
| Boargemaster | Oh Se-hoon |
| **Sifers** |
| Ynwennertal | 10.140.000 (2013) |
| Oerflak | 605,21 km² |
| Befolkingsticht. | 17.000 km² |
| **Oar** |
| Koördinaten | 37° 34' NB, 126° 58' OL |
| **Offisjele webside** |
| www.seoul.go.kr |

**Seoel**, **Seûl** of **Seoul** is de haadstêd fan Súd-Koreä. Mei sa'n 10,1 miljoen ynwenners (2013) is it de grutste stêd fan it lân.

Yn 1394 waard Seoel de haadstêd fan de Joseondynasty, dy't fan 1392 oant en mei 1897 bestien hat. De Joseondynasty kin as direkte foarrinder fan it lân Koreä sjoen wurde.

Yn 1988 waarden de Olympyske Spullen en de Paralympyske Spullen yn Seoel holden. Yn 2002 wie it wrâldkampioenskip fuotbal yn Seoel.