Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Filmposter

In **filmposter** (fan it Ingelske *film poster*; útspr.: ['fɪlmpo:stər], likernôch: "film-poo-stur") is in poster dy't brûkt wurdt om reklame te meitsjen foar in film. It útgongspunt is dêrby benammen minsken safier te krijen dat se nei in bioskoop geane en derfoar betelje om 'e oangeande film te sjen. It is dêrmei in ûnderdiel fan 'e marketing op it mêd fan films. In filmposter bestiet ornaris út in ôfbylding of in kollaazje fan ôfbyldings, oanfolle mei tekst. De earste poster foar in spesifike film (ynstee fan foar in foarstelling dêr't ferskate films draaid waarden), ferskynde op 26 desimber 1895 yn Parys. It wie reklame foar de fertoaning fan 'e film *L'Arroseur Arrosé*, fan 'e bruorren Lumière, basearre op in ôfbylding dy't makke wie troch Marcellin Auzolle.

De ôfbylding op filmposters wie foarhinne tekene, almeast yn in reälistyske styl, mar dat rekke geandewei de 1980-er jierren út 'e moade. Tsjintwurdich wurde yn 'e Westerske wrâld foar filmposters frijwol altyd foto's brûkt, hoewol't yn Yndia en guon oare 'nije' filmlannen de keunst fan it tekenjen fan filmposters noch libben holden wurdt. De tekst op in filmposter befettet (yn it grut) de titel fan 'e film, en faak ien of mear slogans, en (yn it lyts) de nammen fan regisseur, produsinten, senarioskriuwer, kameraregisseur, de komponist fan 'e filmmuzyk, oare wichtige makkers en de akteurs dy't de haadrollen fertolkje. Ek de filmstudio wurdt neamd, en fierders faak de datum fanôf wannear't de film yn 'e bioskopen te sjen is.

Filmstudio's litte faak ferskate soarten posters drukke, dy't kwa formaat, ôfbylding en tekst ferskille en bedoeld binne foar ferskate binnenlânske en bûtenlânske merken. Se wurde by de bioskopen dêr't de film draaid meastal sawol binnen- as bûtendoar ophongen. Ek binne se gauris op oare plakken op reklamebuorden te sjen. Yn winkels dy't 'gewoane' posters yn harren assortimint hawwe, binne faak ek filmposters te keap. Deselde ôfbyldings dy't op 'e filmposter steane, wurde ornaris ek brûkt foar de offisjele webside oer de film, foar advertinsjes yn kranten en tydskriften, en foar de omslach fan dvd's, blu-ray-dvd's, soundtrack-albums en (histoarysk) VHS-hier- en keapfideo's. Filmposters binne tsjintwurdich sochte collector's items, dy't, ôfhinklik fan seldsumens, kondysje, keunsthistoaryske wearde en de keunstner dy't de ôfbylding makke, hege bedragen opbringe kinne.

## Foarbylden fan filmposters

* *De Pânserkruser Potemkin* (Ruslân, 1925)
* *Dracula* (1931)
* *Hunterwali* (Bollywood, 1935)
* *This Gun for Hire* (1942)
* *I Was a Teenage Werewolf* (1957)
* *Attack of the 50 Foot Woman* (1958)
* *The Vikings* (1958)
* *Spartacus* (1960)
* *A Star Is Born* (1976)
* *Location Africa* (1987)
* *Deux Nuits Jusqu'au Matin* (2015)

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side.

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Movie posters fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Filantropy

**Filantropy** (fan it Grykske φιλανθρωπία, *filanthropía*) betsjut letterlik "leafde foar minsklikheid". Filantropen (lju dy't filantropy bedriuwe) jouwe dus om wat it is om in minske te wêzen, en besykje datselde gefoel yn oaren te fersoargjen, te ûntwikkeljen en fuort te sterkjen. Yn 'e measte gefallen dogge se dat troch finansjele of materiële stipe te ferlienen oan minsken dy't minder bedield binne, bgl. troch jongerein út earme fermiddens mei in stúdzjebeurs yn steat te stellen om ûnderwiis te folgjen dat oars foar sokken ûnberikber wêze soe, of troch op eigen kosten tehuzen sette te litten en te ûnderhâlden dêr't de earme âlderein komfortabel de libbensjûn trochbringe kin (wat foarhinne in protte foarkaam foar't de oerheid dy taak op him naam). Filantropy en goeddiedichheid oerlaapje inoar yn in protte, mar net alle gefallen. It ferskil is dat goeddiedichheid de symptomen fan sosjale problemen bestriidt, wylst filantropy de oarsaken fan sokke problemen út 'e wrâld helpe wol.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side. |
# Kabaret

**Kabaret** (oarspronklik fan it Middelnederlânske: *camret*, dat ûntliend wie oan it Frânsk) is in foarm fan teäter. In man dy't dêroan docht, is in **kabaretier**, en in frou dy't dêroan docht, is in **kabaretiêre**.

Fan âlds wie kabaret in term om in kroech mei oan te tsjutten. De betsjutting waard letter geunstiger. Yn 1881 iepene de literêr-muzikale *Club des Hydropathes* op Montmartre de soasjeteit *Le Chat Noir*. Dat wurdt wol as de berte fan it *cabaret litérêre* of artistique sjoen. De leden eksposearren eigen wurk of droegen it foar en diskusjearren. Grutte oandacht lutsen benammen de sjansons fan en troch Aristide Bruant, Jouy, Macnab en oaren - meastal ôfmakke mei stikelstekken en spot.

Yn de jierren om de Earste Wrâldkriich hinne wie Krips en Molenaar populêr yn Fryslân. Meast bekend waard yn Fryslân Tetman de Vries yn de fyftiger jierren as fuortsetting fan de Winterjûnenochten. It ienige profesjonele selskip wie yn 1974 it Selskip Leo Dykstra. Dêryn spilen ûnder oaren in soan en dochter fan Tetman mei. Fanwege it lytse taalgebiet krige it selskip Fryske subsydzje.

## Fryske selskippen

* Selskip Tetman de Vries
* De Spinnekop (kabaret)
* Rients Gratama
* Selskip Leo Dykstra
* Hessel van der Wal
* Underwizerskabaret Mid-Fryslân
* Samar
* It Wâld
* Teake van der Meer (*Lytse Teake*)
* Ratatette
* RynkRank
* Klún en Knoffelhakke
* Selskip Friso

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
| * G. Abma, Kl. Jansma en oaren (red.), *Encyclopedie van het hedendaagse Friesland*, Ljouwert: M.A. van Seijen 1975, *Cabaret*.
 |
# Edward F. Cline

|  |
| --- |
| Edward F. Cline |
|  |
| Cline, maaie 1920 |
| **persoanlike bysûnderheden** |
| echte namme | Edward Francis Cline |
| nasjonaliteit | Amerikaansk |
| berne | 7 novimber 1892 |
| berteplak | Kenosha |
| stoarn | 22 maaie 1961 (69 jier) |
| stjerplak | Hollywood |
| **wurkpaad** |
| aktyf as | filmregisseur, senarioskriuwer |
| **offisjele webside** |
| (in)  Cline syn profyl yn de IMDb |

Buster Keaton mei syn senarioskriuwers. Fierst rjochts Eddie Cline
Buster Keaton en Eddie Cline yn in advertinsje, 1920
**Edward (Eddie) F. Cline** (Kenosha (Wiskonsin), 7 novimber 1892 – Hollywood, 22 maaie 1961) wie in Amerikaansk filmregisseur en akteur.

## Wurkpaad

Edward F. Cline wie ynearste toanielakteur. Yn 1914 hie er syn filmdebút mei de rol fan plysje yn *The Knockout*. Fan dat jier ôf oan wurke er ek as senarioskriuwer foar filmprodusint Mack Sennett (Keystone Studios). Yn dy syn studio assistearre er Charlie Chaplin by guon koarte films dy't dy dêr makke. Yn 1916 draaide er syn earste spylfilm. Hy regissearre yn totaal 167 films. Hy is fral bekend fan syn komeedzjes mei Buster Keaton en W.C. Fields. Yn 1951 makke er de telefyzjerige *Life with Buster Keaton*.

## Filmografy (in kar)

* 1923: *Circus Days*
* 1923: *Three Ages*
* 1924: *Captain January*
* 1924: *Little Robinson Crusoe*
* 1924: *Along Came Ruth*
* 1925: *The Rag Man*
* 1925: *Old Clothes*
* 1927: *Let It Rain*
* 1927: *Soft Cushions*
* 1928: *Ladies' Night in a Turkish Bath*
* 1929: *The Forward Pass*
* 1930: *In the Next Room*
* 1930: *Sweet Mama*
* 1930: *Leathernecking*
* 1930: *The Widow from Chicago*
* 1930: *Hook, Line and Sinker*
* 1931: *The Naughty Flirt*
* 1931: *Cracked Nuts*
* 1932: *Million Dollar Legs*
* 1933: *Parole Girl*
* 1933: *So This Is Africa*
* 1934: *Fighting to Live*
* 1934: *Peck's Bad Boy*
* 1934: *The Dude Ranger*
* 1937: *On Again-Off Again*
* 1937: *Forty Naughty Girls*
* 1937: *High Flyers*
* 1938: *Hawaii Calls*
* 1938: *Go Chase Yourself*
* 1938: *Breaking the Ice*
* 1938: *Peck's Bad Boy with the Circus*
* 1940: *My Little Chickadee*
* 1940: *The Villain Still Pursued Her*
* 1940: *The Bank Dick*
* 1941: *Never Give a Sucker an Even Break*
* 1942: *Private Snuffy Smith*
* 1942: *What's Cookin'?*
* 1942: *Private Buckaroo*
* 1942: *Give Out, Sisters*
* 1943: *Crazy House*
* 1944: *Hat Check Honey*
* 1946: *Bringing Up Father*
* 1947: *Jiggs and Maggie in Society*

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Edward F. Cline fan Wikimedia Commons.
  |
# Sânplaat

*Sânbank*
In **sânplaat**, of **sânbank**, is in opheaping fan sân op de boaiem fan in see, rivier of in mar. In sânplaat ûntstiet troch it stoarten fan sân yn see, mar meastentiids troch de streamingen yn de seeën. It sân bliuwt yn de measte gefallen ûnder wetter wat it gefaarlik makket foar de skipfeart. In bekend foarbyld fan in sânbank is de Doggersbank yn de Noardsee en de Thorntonbank foar de Belgysk-Nederlânske kust.

Sânplaten kinne útgroeie ta eilannen. Sa no en dan komt it foar dat in sânbank sa heech wurdt dat dizze net mear de hiele tiid ûnder stiet. Yn dat gefal kin sân him ôfsette wêrtroch de plaat noch heger wurdt en fegetaasje him ôfsette kin. Der binne platen dy't dan sa heech wurde dat se allinnich noch mar by springfloed ûnder wetter komme te stean. De Boskplaat by Skylge is sa'n sânplaat. Ek de Dútske Kachelotplate is in foarbyld dêrfan. Dizze plaat is sûnt 2003 sels in erkend eilân.

Sânplaten wurde in protte brûkt troch bisten as fûgels en seehûnen, der is in soad iten foar de bisten te finen. Minsken komme der net folle.
# Artdirector

In **artdirector**, ek wol op 'e Ingelske wize stavere as **art director** (letterlik: "keunstregisseur") is in oantsjutting foar in ferskaat oan fierhinne gelikense beroppen yn it toaniel, de filmyndustry, tillefyzje, fideospultsjes, reklame, marketing, útjouwerij, moade en it ynternet. Sa'nent hat it tafersjoch oer de fisuele gearstalling fan in artistike produksje. Artdirectors binne ferantwurdlik foar de wize dy't de produksje brûkt om yn bylden mei it publyk te kommunisearjen en dêrtroch stimmings te stimulearjen en psychologysk oan 'e doelgroep te appellearjen. Dêrta nimt hy of sy beslissings oer de artistike styl fan 'e produksje en de fisuele eleminten dy't dêryn opnommen wurde.

Artdirectors binne benammen bekend út 'e film- en tillefyzjeyndustry, dêr't se as ôfdielingshaad (fan 'e artdirection) fungearje en ûnderhearrich binne oan 'e produksje-ûntwerper, dy't sels wer ûnder de produsint en de regisseur stiet. Behalven mei de produksje-ûntwerper wurkje artdirectors by film- en tillefyzjeproduksjes ek gear mei de setdresser en mei de (ûnder har pleatste) dekôrûntwerper. Yn dy kontekst is de artdirector ek ferantwurdlik foar it tawizen fan taken oan 'e leden fan 'e artdirectionôfdieling, it byhâlden fan it budget en de planning fan dy ôfdieling en it ferrjochtsjen fan in algemiene kwaliteitskontrôle fan it oplevere wurk. Teffens is er it oansprekpunt binnen syn ôfdieling foar de produsinten, de regisseur en leden fan oare ôfdielings, lykas de konstruksje-ôfdieling.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side. |
# Twitter

X
**X**, dat foarhinne **Twitter** hiet en yn 'e folksmûle ornaris noch altyd sa neamd wurdt, is in Amerikaansk bedriuw en in ynternettsjinst dêr't brûkers koarte berjochten fan maksimaal 280 tekens mei publisearje kinne. Ynearsten koe in berjocht mar út 140 tekens bestean, mar yn 2017 waard dat tal ferhege nei 280. It is in website dêr't jin, lykas by Facebook en oare social media, in profyl en in avatar oanmjitte kin. It brûken fan de Twitter is fergees.

De aktiviteit by it brûken fan Twitter hjit *twitterje* (of *tweeten*), dat 'tsjetterje' betsjut. In Twitterberjocht wurdt *tweet* neamd. It logo fan Twitter is in fûgeltsje. Twitterje betsjut dat jo op *dit* stuit kommunisearje fia in mikrowebloch op in pc, in mac of GSM, smartphone of oare mobyl apparaat mei oansluting op it ynternet. De kombinaasje fan weblogjen mei *instant messaging* wurdt *mikroblogjen* neamd.

Oarpronklik wie de fraach fan de tsjinst "Wat dochste?". Letter wie dat it "Wat bart der?". Hjoed-de-dei stiet der "Wat houdt je bezig" ("Wat hâldt dy dwaande"). Elke twitterder kin op elk momint fan de dei yn maksimaal 280 tekens fertelle wêr't hy/sy mei dwaande is, wat hy/sy fan plan is of wat him/har dwaande hâldt. Der binne ek minsken dy't foarôf oankundigje dat se by in evenemint wêze wolle en mei oaren, al as net oanwêzich by it evenemint, twitterje wolle. Dat kreëart in firtuele oanwêzichheid.

Fryske Twitterbutton
## Fryske button

Webûntwerpster Liesbeth Hiddema út Reduzum wie dwaande mei in Fryske webside, mar doe't se gjin twitterbuttons yn de 'memmetaal' fine koe makke se sels ien. Fia de Ried fan de Fryske Beweging is sa'n byldkaike yn te laden.

## It Stekje

In **Stekje** (*Ingelsk Hash*) kombinearre mei ien trefwurd foarmet by Twitter in 'stekwurd' (*hashtag*). It stekje wurdt sûnder spaasje foar it wurd setten, lykas „#wikipedia “. Yn tsjinstelling mei oare markear-konsepten wurde de stekjes direkt yn it eigentlike berjocht skreaun. Elk wurd dêr't in stekje foar stiet, wurket op dy wize as in mark en kin dêrtroch fûn wurde.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
| * Fryske Twitterbutton
* (in)  Twitter.com

---

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Twitter fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Toanielstik

In opfiering fan it toanielstik *The Zoo Story* fan Edward Albee
In **toanielstik** is in wurk fan toaniel. It omfiemet twa besibbe begripen: Oan de iene kant is it de beskriuwing fan de hannelings fan de akteurs, it skreaune stik. Oan de oare kant is it de searje fan útfierings, dêr't de akteurs dy beskriuwing ynterpretearje. Richard Monette sei dat it toanielstik op 'e planke literatuer is, wylst in toanielstik op 'e planken teäter is.

In toanielstik wurdt ornaris skreaun troch ien skriuwer, as troch in pear skriuwers. Der wurdt dêrby in ûnderskie makke tusken de trageedzje, dy't in faset fan de minsklike steat beklammet, en de komeedzje, dêr't de yntriges fral it fermaak fan de taskôger tsjinje moatte.

In toanielstik wurdt ornaris troch in gruttere groep minsken, in toanielselskip, mear as ien kear útfierd. Der is lykwols ek solotoaniel, dêr't in stik mar troch ien akteur by spile wurdt, lykas Zelle troch Freark Smink. Eltse útfiering is in ynterpretaasje fan it stik sa't de skriuwer it skreaun hat. Faak is dy ynterpretaasje foar in grut part it wurk fan de regisseur, dy't bepaalt hokfoar dekors en kostúms de sfear fan it stik goed oerbringe, en tegearre mei de spilers is de regisseur ek dejinge dy't ynterpretearret hoe't de skreaune wurden en hannelings krekt brocht wurde moatte.

Toanielstikken hawwe al in skiednis fan milennia. De earste stikken dy't fêstlein binne, binne ferbûn mei religy. Mar der binne yn letter tiden sa'n protte oare foarmen fan toaniel dat oppere is dat de grûn ek wêze kin dat oer religy earder teksten fêstlein binne. It soe dan kinne dat it toaniel bûten de timpel like âld is of faaks sels noch âlder.
# Flagge fan de Feriene Steaten

*Flagge fan de Feriene Steaten (ratio 10:19)*
Alan Shepard (Apollo 14) set de Amerikaanske flagge op de moanne*.*
De **flagge fan de Feriene Steaten** bestiet út sân reade horizontale streken, dy't ûnderbrutsen wurde troch seis wite bannen. Yn it kanton stiet in blau flak (*Union*) mei dêryn fyftich lytse, wite fiifpuntige stjerren yn njoggen horizontale rigen. De fyftich stjerren op de flagge stelle de fyftich Amerikaanske steaten foar. De trettjin streken steane foar de trettjin oarspronklike koloanjes dy't har yn 1776 ôfskieden fan Grut-Brittanje.

De flagge wurdt meastentiids de **Stars and Stripes** ('Stjerren en Streken') neamd. Dat is oars ek de wenstige namme foar in bekende mars fan John Philip Sousa, *The Stars and Stripes Forever*.

### Stars and Stripes

Op 14 juny 1777 waard de nije flagge oannomd. Dizze dei is in nasjonale feestdei wurden en stiet bekend as *Flag Day*. Betsy Ross is neffens de oerlevering dejinge dy't de earste Amerikaanske flagge naaid hat.
Om´t der yn de resolúsje fan 1777 gjin spesifike opmaak foar de stjerren fêstlein wie, waarden de stjerren op ferskillende wize yn it kanton setten. Soms yn in sirkel (Betsy Ross-patroan), mar de ferzje mei trettjin stjerren yn fiif horizontale rigen (3-2-3-2-3) wurdt as it standerdpatroan beskôge. Yn 1795 kamen Fermont en Kentucky by de Feriene Steaten en waard it oantal stjerren en streken ferhege nei fyftjin. Yn de jierren dêrnei kamen der inkele steaten by, mar waard it oantal stjerren en streken net ferhege, nei alle gedachten omdat men dat tefolle gedoch fûn. Uteinlik waard yn 1818 besluten dat it oantal streken op trettjin fêststeld wurde soe, los fan it oantal steaten, om sa de oarspronklike trettjin koloanjes te earjen. It oantal stjerren soe sûnttiids lyk wêze oan it oantal steaten (tweintich yn 1818).

At it oantal stjerren op de flagge útwreide waard, barde soks steefêst op 4 july, ´´Independence day´´. De lêste feroaring wie yn 1960, doe't Hawaï in steat fan de FS waard en dêrmei it hjoeddeiske oantal fan fyftich stjerren berikt waard. De takenning fan it steatsskip oan Alaska yn 1959 joech de flagge foar ien jier 49 stjerren.

It Amerikaanske folksliet, *The Star-Spangled Banner*, is basearre op de flagge mei 15 streken.