Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ISBN

ISBN yn tekst en streekjeskoade
It **ISBN**, in ôfkoarting dy't stiet foar *International Standard Book Number* ("Ynternasjonaal Standertboeknûmer"), is in unike identifikaasjekoade dy't oan suver alle boekútjeften meijûn wurdt, mei as doel om 'e transaksjes yn it boekebedriuw makliker en dúdliker te meitsjen. Sa kin men oan 'e hân fan dit nûmer bgl. makliker boeken opfreegje, en kin der yn prinsipe gjin fersin mear foarkomme tusken twa boeken mei deselde of frijwol deselde titel.

## Keppelings om utens

* Ynformaasje oer ISBN yn Nederlân en Belgje
* ISBN-bank (sykje nei boeken)
* Boeken sykje obf. termen as ISBN (ek tagonklik foar tablets)
# Akteur

De akteur Rowan Atkinson
In **akteur** of **aktrise** is immen dy’t in personaazje útbyldet yn in ferhaal of in rollespul.

In akteur kin syn wurk dwaan yn in toanielfoarstelling, in film, op telefyzje, as treningsakteur en tal fan oare saken. Ek kin it allinnich gean om de stim, bygelyks foar tekenteltsjes en reklames. Sûnt de lêste jierren wurde guon personaazjes ek yn fideospultsjes útbylde. Al dy ferskate saken freegje in eigen technyk yn it aktearwurk.

Der kin ûnderskied makke wurde yn it soart rolle dat ien spilet. Sa beskikke minsken as Sylvester Stallone en Arnold Schwarzenegger dúdlik oer oare kwaliteiten as bygelyks in Robin Williams of Dustin Hoffman. In bepaald slach akteur past mear yn in komeedzje, in oar yn in romantyske film en wer in oar yn in aksjefilm.

Foar it spyljen yn sjongspul en opera’s wurdt ek noch fan minsken easke dat se sjonge kinne.

## Stúdzjes

Foar akteurs binne spesjale stúdzjes stifte. Sa is dêr in tonielskoalle yn ûnder oare Amsterdam en Utert, de *Akademy foar Drama* yn Eindhoven en de *Teaterskoalle* yn Amsterdam.

## Prizen

Foar akteurs binne tal fan prizen yn it libben roppen. Inkele fan dizze prizen binne:

* De Academy Award
* De Emmy Award
* It Gouden Kalf
* De Rembrandt Award

## Ferneamde Fryske akteurs en aktrises

* Peter Tuinman
* Steven de Jong
* Rense Westra
* Rients Gratama
* Joke Tjalsma
* Lianne Zandstra

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Actors fan Wikimedia Commons.
  |

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Actresses fan Wikimedia Commons.
  |
# Ohio

**State of Ohio**|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |
|  |
| Ofkoarting | OH |
| Haadstêd | Kolumbus |
| Tiidsône | -5 |
| Algemien |
| Oerflakte | 116.096 |
| Befolking | 11.459.011 |
| Oare ynformaasje |
| Tatreden | 1 maart 1803 |
| Oantal countys | 88 |

**Ohio** is in steat fan de Feriene Steaten fan Amearika en haadstêd is Kolumbus. De namme Ohio betsjut yn de taal fan de Irokys-Yndianen, "grutte rivier". De rivier de Ohio foarmet de grins tusken de steat Ohio en de steaten West Firginia en Kentucky.

## Skiednis

Op 1 maart 1803 waard Ohio de 17e steat fan de Feriene Steaten. Yn 1835 wie tusken Ohio en Michigan in skeel om it besit fan in stik grûn dat bekend stiet as de *Toledo Strip*.

Yn de Amerikaanske Boargeroarloch stie Ohio oan de side fan de Uny.

## Geografy

It oerflakte fan Ohio is 116.090 km² grut. Ohio is dêrmei 2,8 kear sa grut as Nederlân,

Ohio grinzet yn it noarden oan de steat Michigan en it oan de oare kant fan de Eriemar lizzende Kanada. Yn it westen grinzet it oan Indiana, yn it easten oan Pennsylvania en yn it suden oan Kentucky en West Firginia. Ohio heart ta de *Easterke*-tiidsône.

In grut part fan de eastlike en súdlike grins wurdt foarme troch de rivier de Ohio. De noardlikste helte fan de steat is frij flak, it suden is wat heuveleftiger. It heechste punt is de pyk fan de Campbell Hill (472 m). Yn Ohio lizze mear as 2500 marren.

## Keppeling om utens

* Offisjele webstee fan Ohio
# Koördinearre Wrâldtiid

**Koördinearre Wrâldtiid** of **UTC** is in universele tiidskaal mei in werjefte yn 24-oers notaasje sûnder punten en sûnder oantsjuttings as "n.m." of yn it Ingelsk "am"/"pm". Oars as wat gauris tocht wurdt, is de namme "UTC" net in ôfkoarting fan de standardnamme. De standaertnammen binne it Ingelske "Coordinated Universal Time" en it Frânske "Temps universel coordonné". De namme en de ôfkoarting binne yn 1967 fêststeld.

Koördinearre Wrâldtiid is ien fan de foarmen fan Wrâldtiid, ôfkoarting *UT*, dy't de ferskate foarmen fan GMT (Greenwich Mean Time) ferfongen. De tiidskaal is opboud út SI-sekonden, mar wurdt troch skrikkelsekonden lykhâlden mei astronomyske tiid, UT1.

## Tiidsônes

Tiidsônes kinne beskreaun wurde mei de ôfwiking dy't hja hawwe fan UTC. Yn in grut part fan Jeropa, ek yn Nederlân, jildt foar de wintertiid UTC+1 en foar de simmertiid UTC+2 (likernôch efterelkoar 1 en 2 oere letter as de sinnetiid op de nulmeridiaan.

Tiid Jeropa
Tiidsoanes fan de wrâld
# RKO Pictures

**RKO (Radio-Keith-Orpheum) Pictures** is in Amerikaansk filmproduksjemaatskippij, dy't yn de Gouden Tiid fan Hollywood gou as ien fan de fiif wichtichste filmstudio's. De studio ûntstie yn 1928, doe't ûnder tafersjoch fan de Radio Corporation of America (RCA) de bioskoopkeatling Keith-Albee-Orpheum (KAO) en de studio Film Booking Offices of America (FBO) byinoar brocht waarden. De RCA brocht de twa bedriuwen byelkoar om in merk te skeppen foar de RCA Photophone, de lûd-yn-filmtechnyk fan it bedriuw.

De filmstudio hie syn grutste súksessen yn de jierren tritich en fjirtich, mei de musicals mei Fred Astaire en Ginger Rogers, de horrorfilms fan produsint Val Lewton en de komeeedzjes mei Katharine Hepburn en Cary Grant. Ek waarden films lykas *King Kong* en *Citizen Kane* by dizze studio útbrocht, en ek de earste lange spylfilms fan Walt Disney.

Lette jierren fjirtich waard de studio oernaam troch Howard Hughes en noch wer letter troch General Tire and Rubber Company. De filmproduksje hold op ein jerren fyftich en yn 1959 waard de namme feroare yn RKO General. Yn de jierren tachtich pakte de studio de filmmakkerij wer foarsichtich op.

## Films

Katharine Hepburn har lêste film foar RKO wie in hit, *Bringing Up Baby* (1938)
Poster foar de film *Top Hat* (1935), mei Ginger Rogers en Fred Astaire
In tal fan de ferneamdste films dy't troch RKO útbrocht binne:

* *The Most Dangerous Game* (1932, rezjy Irving Pichel en Ernest B. Schoedsack)
* *King Kong* (1933, rezjy Merian C. Cooper en Ernest B. Schoedsack)
* *Little Women* (1933, rezjy George Cukor)
* *The Gay Divorcee* (1934, rezjy Mark Sandrich)
* *Top Hat* (1935, rezjy Mark Sandrich)
* *The Informer* (1935, rezjy John Ford)
* *Swing Time* (1936, rezjy George Stevens)
* *Stage Door* (1937, rezjy Gregory La Cava)
* *Bringing Up Baby* (1938, rezjy Howard Hawks)
* *The Hunchback of Notre Dame* (1939, rezjy William Dieterle)
* *Gunga Din* (1939, rezjy George Stevens)
* *My Favorite Wife* (1940, rezjy Garson Kanin)
* *Citizen Kane* (1941, rezjy Orson Welles)
* *Suspicion* (1941, rezjy Alfred Hitchcock)
* *Mr. & Mrs. Smith* (1941, rezjy Alfred Hitchcock)
* *The Magnificent Ambersons* (1942, rezjy Orson Welles)
* *Cat People* (1942, rezjy Jacques Tourneur)
* *I Walked with a Zombie* (1943, rezjy Jacques Tourneur)
* *The Outlaw* (1943, rezjy Howard Hughes)
* *Murder, My Sweet* (1944, rezjy Edward Dmytryk)
* *The Body Snatcher* (1945, rezjy Robert Wise)
* *Notorious* (1946, rezjy Alfred Hitchcock)
* *The Spiral Staircase* (1946, rezjy Robert Siodmak)
* *Out of the Past* (1947, rezjy Jacques Tourneur)
* *Crossfire* (1947, rezjy Edward Dmytryk)
* *The Bachelor and the Bobby-Soxer* (1947, rezjy Irving Reis)
* *Mr. Blandings Builds His Dream House* (1948, rezjy H.C. Potter)
* *The Narrow Margin* (1952, rezjy Richard Fleischer)

* *Cat People* (1982, rezjy Paul Schrader)
* *Hamburger Hill* (1987, rezjy John Irvin)
* *Mighty Joe Young* (1998, rezjy Ron Underwood)

## Keppeling om utens

* RKO Pictures
# Geografyske koördinaten

Kaart fan de ierde mei de meridianen en de breedtesirkels.
**Geografyske koördinaten** binne koördinaten wêrmei't in plak op de ierde fêstlein wurdt. De ierde is geografysk ferparte troch meridianen en breedtesirkels (lykas de evener).

De easter- of westerlingte fan in plak is de hoeke tusken de meridiaan fan dat plak en de meridiaan fan Greenwich yn Ingelân. De noarder- of suderbreedte is de ôfstân yn graden oant de evener, by de meridiaan del mjitten.
# Cincinnati (betsjuttingsside)

"**Cincinnati**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* Cincinnati, in grutte stêd yn 'e Amerikaanske steat Ohio

|  |
| --- |
|  |

## Oare betsjuttings

### Geografy

* Cincinnati (Arkansas), in plak yn 'e Amerikaanske steat Arkansas
* Cincinnati (Indiana), in plak yn 'e Amerikaanske steat Indiana
* Cincinnati (Iowa), in plak yn 'e Amerikaanske steat Iowa
* Cincinnati (Kalifornje), in plak yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje
* Grut-Cincinnati, de stêdekloft fan Cincinnati

### Oar

* Cincinnati (hynder), it hynder fan generaal Ulysses S. Grant ûnder de Amerikaanske Boargeroarloch
* *Cincinnati, Ohio* (liet), in countryliet fan Connie Smith út 1967

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dit is in betsjuttingsside, bedoeld om ûnderskied te meitsjen tusken ferskillende siden mei de namme **Cincinnati (betsjuttingsside)**.

Op dizze side stean koarte beskriuwings fan de ferskate siden, mei keppelings dêrhinne. At jo hjir belâne binne fia in side op de Wikipedy, dan kinne jo dêr de ferwizing nei dizze side oanpasse, dat takomstige lêzers fuort op de goede side telâne komme. |
# Latyn

|  |
| --- |
| Latyn |
| **algemien** |
| eigen namme | Latine |
| skrift | Latynske alfabet |
| **taalstatus** |
| offisjele status | Fatikaanstêd |
| **taalkoades** |
| ISO 639-1 | la |
| ISO 639-2 | lat |
| ISO 639-3 | lat |

It **Latyn** (Latyn: *lingua Latina* of *Latine*) is in âlde (en no deade) taal út de grutte Yndo-Jeropeeske taalfamylje, dy't ta de Italjaanske tûke fan 'e stambeam beheart. It **Latyn** wie de taal fan de Romeinen en wie om de jiertelling hinne de wichtichste taal yn it Middellânske-Seegebiet.

## Skiednis fan de taal

Lapis Niger, de âldst-bekende Latynske ynskripsje
De âldste Latynske tekst datearret nei gedachten út de 7e iuw of 6e iuw f.Kr. Yn dy iere tiid waard Rome sterk beynfloede troch de Etrusken, it oanbuorjende folk dat in grut gebiet bewenne benoarden Latium. De Romeinske religy en boukeunst bygelyks binne hiel bot inte op Etruskyske foarbylden. Ek it klassike Latynsk alfabet is basearre op it Etruskysk alfabet (dat op har beurt wer fan it Gryksk alfabet ôflaat wie). Wat de taal sels oangiet hat it Etruskysk net folle ynfloed hân op it Latyn, útsein inkele lienwurden, dêr't *persona* (masker) it bekendste fan is: it wurd dêr't it Fryske *persoan* wer fan ôflaat is.

Yn de rin fan de 2e iuw f.Kr. waard it Latyn stadichoan de literêre taal sa as wy dy tsjintwurdich kinne; de taal waard normaliseare, krige in konservative ynslach en yn de sinbou waard systematysker. De ôfstân ta de omgongstaal, dy't *folkslatyn* of fulgêr Latyn neamd wurdt, naam dêrtroch hiel bot ta. Benammen Sisero en Caesar hawwe yn de 1e iuw f.Kr. de toan set foar it klassike Latyn.

Trochdat Latyn de taal fan de tsjerke woarn waard, en de mûntsen yn de Midsiuwen de wichtichste wittenskippers wienen, waard it Latyn ek ta de taal fan de wittenskip. Nei't de universiteiten oergongen op de lânstaal hie it dy rol net mear, mar ek no noch wurdt Latyn yn ferskate lannen noch as skoallefak ûnderwiisd, lykas bygelyks yn Nederlân op de middelbere skoalle. De taal wurdt ûnder oaren ek noch brûkt by it takennen fan nammen foar planten en bisten.

Troch de iuwen, it Latyn seach syn útspraak yn ferskillende soarten ferbrutsen. Dêrom fint men no in konflikt tusken de oarspronklike útspraak en de *Tsjerkeútspraak* fan hjoeddei.

It grutste ferskil tusken de twa wurdt sjoen yn 'e útspraak fan letters 'C' en 'G', as hja foar in 'E' as in 'I' komme. Yn de Tsjerkeútspraak dy klinke as **tsj** en **dzj**, mar yn 'e oarspronklike taal, hja wurde altyd allinne as **k** en **g** heard.

Latyn is in taal dy't ryk mei namfallen is, en dêrom hawwe tiidwurden ferfoeging, as ek de haadwurden ferbûging hawwe. Yn 'e betide iuwen n.Kr. wie it Latynsk in grutte fiertaal foar it oerbringen tusken minsken yn hiel Jeropa.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Wikipedia |  | Dizze taal hat syn eigen wikipedy. Sjoch de Latyne ferzje. |
# Lân

In **lân** is it gebiet fan in naasje. As it lân ek in steat is wurde de grinzen fan it lân brûkt as de grinzen foar de jildigens fan wetten. Kulturele aktiviteiten en sport wurde faak op basis fan lân organisearre. Sa hat bygelyks elts lân in eigen nasjonaal olympysk kommitee.

## Sjoch ek

* Lannen
# Demokratyske Partij (Feriene Steaten)

Logo fan de Demokratyske Partij
De **Demokratyske Partij** (Ingelsk: *Democratic Party*), is mei de Republikeinske Partij de wichtichste partij fan de Feriene Steaten. De partij waard op 8 jannewaris 1828 oprjochte. De leden fan de partij wurde trochstrings **Demokraten** neamd. De Demokratyske Partij is progressyf en kin likegoed lofts as rjochts wêze.

## Demokratyske presidinten

1. Andrew Jackson (1829-1837)
2. Martin Van Buren (1837-1841)
3. James Knox Polk (1845-1849)
4. Franklin Pierce (1853-1857)
5. James Buchanan (1857-1861)
6. Andrew Johnson (1865-1869)\*
7. Grover Cleveland (1885-1889)
8. Grover Cleveland (1893-1897)
9. Woodrow Wilson (1913-1921)
10. Franklin Delano Roosevelt (1933-1945)
11. Harry S. Truman (1945-1953)
12. John F. Kennedy (1961-1963)
13. Lyndon Johnson (1963-1969)
14. Jimmy Carter (1977-1981)
15. Bill Clinton (1993-2001)
16. Barack Obama (2009-2017)

* Andrew Johnson wie in Demokraat mar waard as *running mate* keazen troch de Repunlikeinske presidint Abraham Lincoln.

## Sjoch ek

* Republikeinske Partij

## Keppeling om utens

* Democratic National Committee *Ingelsk*
# Tiidsône

In **tiidsône** is in gebiet dêr't in standerttiid jildt, of ek wol al it gebiet dêr't deselde standerttiid jildt.

## Standerttiid

Mei dat de tiidmjitting presiser waard en it ferfier flugger, waard yn de 19e iuw it brûken fan sinnetiid ta in tûkelteam foar de reizgers. Fral by de opkomst fan de trein waard dêrom yn in protte lannen in standerttiid ynfierd, faak de sinnetiid fan de haadstêd. Dat joech tiidsônes beheind troch de grinzen fan dy lannen.

## Wrâldstandert

Mei dizze nasjonale standerttiden koenen lannen dy't min ofte mear op de selde meridiaan leinen lykwols dúdlike tiidferskillen hawwe. Yn 1876 stelde Sandford Fleming in ynternasjonaal stelsel fan tiidsônes út. Nei't yn 1884 de deigrins fêststeld waard, waard dat idee hast oeral op de wrâld oernaam.

## Breedte

De ierde is yn dit systeem opdield yn 24 tiidsônes dêr't de standerttiid alle kearen in oere letter is. Om't de ierde rûn is, oanjûn as 360°, is de ierde dan neffens de meridianen opdield yn tiidsônes fan 15°. De basis is de sône fan 7°30' east fan de nulmeridiaan oant 7°30' west fan de nulmeridiaan, dy't de tiid fan de nulmeridiaan hat. Op dyselde wize binne tiidsônes definiearre dy't 15° fierder nei it easten en nei it westen ta lizze, dêr't it in oere letter en in oere betider is, ensfh.

## Tal

Yn de tiid tusken de Earste Wrâldkriich en de Twadde Wrâldkriich is dizze tiid troch de measte lannen oannaam as tiid op see. Op lân is de situaasje lykwols yngewikkelder, om't de measte lannen mar ien standerttiid brûke ek al rint der in tiidgrins trochhinne. Fierders brûke guon lannen in al as net permaninte simmertiid, en binne der in pear lannen dy't in standerttiid brûke dy't net in hiel tal fan oeren ferskilt fan de Koördinearre Wrâldtiid. Ek dielt de deigrins de tiidsône dy't 12 oere ôfwikt troch de midden, wat twa sônes jout dêr't de oeretiid itselde is, mar de datum net. Byelkoar binnen der 39 tiidsônes, mei sterk kringeljende grinzen.

Kaart mei tiidsônes
## Sônes

1. UTC -12
2. UTC -11
3. UTC -10
4. UTC -9.30
5. UTC -9
6. UTC -8
7. UTC -7
8. UTC -6
9. UTC -5
10. UTC -4
11. UTC -3.30
12. UTC -3
13. UTC -2
14. UTC -1
15. UTC
16. UTC +1
17. UTC +2
18. UTC +3
19. UTC +3.30
20. UTC +4
21. UTC +4.30
22. UTC +5
23. UTC +5.30
24. UTC +5.45
25. UTC +6
26. UTC +6.30
27. UTC +7
28. UTC +8
29. UTC +8.30
30. UTC +8.45
31. UTC +9
32. UTC +9.30
33. UTC +10
34. UTC +10.30
35. UTC +11
36. UTC + 11.30
37. UTC +12
38. UTC +12.45
39. UTC +13
40. UTC +14
# Ohio (rivier)

Streamgebiet fan de Ohio
De rivier de **Ohio** is de grutste sydrivier fan de Mississippy mei in lingte fan 1579 km en in streamgebiet fan 526.000 km², op himsels al ien fan de grutste rivieren fan de Feriene Steaten.

De gearrin fan de rivieren Allegheny en Monongahela yn it sintrum fan de stêd Pittsburgh yn Pennsylvania wurdt beskôge as it begjin fan de rivier. De rivier streamt fierder troch de steaten Ohio, West Firginia, Kentucky, Indiana en Illinois, of foarmet de grins fan dy steaten. Se mûnet yn de Mississippy by de stêd Kairo yn de steat Illinois.

De foarneamste sydrivieren binne: Muskingum, Hocking, Scioto, Miami, Kanawha, Big Sandy, Kentucky (rivier), Green, Tennessee (rivier), Blue en Wabash.

De wichtichste stêden oan de Ohio binne: Pittsburgh, Louisville, Cincinnati.

* De Ohio op it breedst by Louisville, Kentucky
* De Ohio yn Indiana
* Gearrin fan de Wabash en de Ohio
* Lawrenceburg oan de Ohio

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Ohio River fan Wikimedia Commons.
  |
# Kentucky

| Mienebêst fan Kentucky *Commonwealth of Kentucky* |
| --- |
| flagge | wapen |
|  |  |
| "United we stand, divided we fall", (Ingelsk foar: "Feriene hâlde wy stân, ferdield geane wy ûnder") |
| lokaasje yn de Feriene Steaten |
|  |
| algemien |
| **ôfkoarting** | KY |
| **lân** |  Feriene Steaten |
| **status (jier)** | steat (1792) |
| **haadstêd** | Frankfort |
| **grutste stêd** | Louisville |
| **offisjele taal** | Ingelsk |
| sifers |
| **ynwennertal** | 4.588.372 (2024) |
| **befolkingstichtens** | 44 ynw./km² |
| **oerflak** | (104.656  km² (2,4% wetter) |
| bykommende ynformaasje |
| **bynamme** | *The Bluegrass State* (Ingelsk: "De steat fan it miedegers") |
| **tiidsône** | UTC –5 / -6 |
| **simmertiid** | UTC –6 / -7 |
| **webside** | Kentucky.gov |

**Kentucky** is in steat fan de Feriene Steaten fan Amearika. De haadstêd is Frankfort.

## Skiednis

Eartiids waard it gebiet befolke troch Yndianestammen. De namme is ôflaat fan it Yndiaanske *Ken-tah-teh*, dat "lân fan moarn" betsjut.

Ynearsten makke it diel út fan de steat Firginia. Tusken 1784 en 1792 waarden in tsiental offisjele gearkomsten yn it plak Danville hâlden. Dy laten ta in akkoard, dêr't de steat op 1 juny 1792 de 15e steat fan de Feriene Steaten by waard.

Op 20 maaie 1861 ferklearre Kentucky harren neutraal yn it konflikt dat tusken de Amerikaanske steaten ûntstie; wat no oantsjut wurdt as de Amerikaanske Boargeroarloch. Al rillegau keas Kentucky lykwols de side fan de Uny.

## Geografy

De steat Kentucky is 104.749 km² grut. It westlik part fan de steat leit yn de *Sintral* tiidsône, it eastlik part yn *Eastlik* tiidsône. By elkoar is de steat gearstald út 120 countys.

Kentucky grinzet yn it noarden oan de steaten Illinois, Indiana en Ohio, yn it westen oan Missoery, yn it easten oan West Firginia en Firginia en yn it suden oan Tennessee.

De wichtichtste rivieren binne de Ohio, dy't alhiel de noardgrins foarmet, en de Mississippy, dy't suver eksakt de westgrins foarmet. Lykwols hat in ierdskodding begjin 19e ieu de rin fan de Mississippy feroare, dat sûnt is yn it westen in lyts stikje fan de steat in eksklave wurden. Yn Kentucky lizze in protte grutte en lytse marren, bygelyks Kentucky Lake, Lake Barkley en Lake Cumberland.

It suden is nochal heuveleftich mei de Black Mountain (1262 meter) as heechste pyk.

Kentucky is ek ferneamd troch syn protte grotten. De ferneamdste is de tige grutte Mammoth Cave.

## Keppeling om utens

* Offisjele webstee fan Kentucky
# Stoomskip

*Stoomboat "City of Erie"*
It mailstoomskip *Op ten Noord* komt oan yn Tanjung Priok, de haven fan Batavia, Java
In **stoomboat** of **stoomskip** is in skip dat oandreaun wurdt troch in stoommasine of in stoomturbine. Yn it earstoan dreau de stoommasine in skeprêd oan, nei 1836 komt de stoomboot mei skipsskroef op. Skippen dy't op stoomfarre, drage foar harren namme faak de ôfkoarting 'SS' (stoomskip of *steam ship*), lykas it SS Rotterdam (V).

## Skiednis

Yn 1737 boude Jonathan Hulls in stoomboat dy't twa skoeprêden oan de efterstjûne hie, mar lykwols gjin grutte foardielen oer sylskippen hie. Pas nei't James Watt se stoommasine ferbettere hie, waarden stoomboaten rindabel. De earste rêdstoomboat wie de *Pyroscaphe* (1783) ûntwurpen troch de Frânsman Claude François Jouffroy d'Abbans.

Seeskippen hawwe in ynstallaasje om de stoom wer ta wetter te kondinsearjen en opnij te brûken. Seewetter is nammers net geskikt foar in stoommasine. Stoommasines op it lân hawwe sa'n ynstallaasje komselden, omdat dêr maklik oan wetter te kommen is.

Yn it bejin waard stienkoal brûkt as brânstof. Letter waarden meast oaljestookte tsjettels brûkt foar de opwekking fan stoom en de fersmoargjende koale-ynstallaasjes komme op skippen praktysk net mear foar. De aldernijste metoade foar it opwekken fan stoom is de kearnsintrale, dat in atoomûnderseeër is strikt nommen in stoomskip.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory **Category:Steamships** fan Wikimedia Commons. |
# Yndustrialisaasje

*Yndustrialisaasje betsjutte ek de meganisaasje yn de lânbou dêr't eartiids it wurk mei de hân of mei help fan bisten útfierd waard*
*Swiere yndustry*
**Yndustrialisaasje** of **yndustrialisearring** is it proses fan sosjale en ekonomyske feroarings fan in mienskip fan in agraryske ta in yndustriële maatskippij. Dat betsjut dat in folsleine ekonomy omfoarme wurdt ta in ekonomy dy't ornearre is foar de fabrikaazje. Yndustrialisaasje giet ornaris mank mei in grutte ôfhinklikens oan fossile brânstoffen en dat late ta yndustryen dy't op grutte skaal fersmoargjend wurkje.

Yn de snuorje fan yndustrialisaasje wurdt de arbeid, dy't eartiids troch de minske mei help fan bisten, lykas hynders, dien waard, omfoarme ta arbeid dy't troch masines útfierd wurdt. It omfoarmjen fan in ekonomy hat tagelyk ek grutte gefolgen op sosjaal en ekonomysk mêd. Troch de akseleraasje fan de produksje waakset de omset fan bedriuwen en dêrtroch ek it ynkommen fan de wurklju. Merken en tsjinsten fan alle soarten produkten wreidzje út en fuortsterkje dêrmei de ekonomyske groei en yndustriële ynvestearrings. De famyljestruktuer feroare dêr ta as gefolch dêr't eardtiids famyljeleden byinoar wennen en ôfhinklik faninoar wiene, dat neitiids folle minder it gefal wie.

De earste weach fan de Yndustriële Revolúsje sette yn de achttjinde iuw útein yn Grut-Brittanje. Yn de iere njoggentjinde iuw folgen al rillegau Belgje, Dútslân, Frankryk, Switserlân, Japan en de Feriene Steaten. Nederlân wie relatyf let, nei 1860, wylst der yn de sechtjinde en santjinde iuw in soarte fan yndustrialisaasje geande wie op it mêd fan wetterkrêft. Dy earste weach wie benammen it omfoarmjen fan in agraryske ta in yndustriële ekonomy. Dy earste weach waard letter ek wol de "Earste Yndustriêle Revolúsje" neamd.

De twadde weach, as Twadde Yndustriêle Revolúsje, kaam yn de mid njoggentjinde iuw nei de útfining fan stoommasines, ferbrâningsmoters, it brûken fan elektrisiteit en it oanlizzen fan grutte kanalen, spoarwegen en elekrisiteitskabels. Koalminen, stielfabriken en tekstylfabriken ferfongen it eigen hûs as it plak fan wurk.

Oan 'e ein fan de tweintichste iuw waard East-Aazje tige fluch yndustrialisearre. Fan 1960 oant 1990 ûntjoegen de Aziatyske Tigers, dy binne Hongkong, Singapoer, Taiwan en Súd-Koreä, harren tige fluch. Op it stuit ûndergeane de *BRICS*-lannen Brazylje, Ruslân, Yndia, de Folksrepublyk Sina en Súd-Afrika yndustrialisaasje.

## Sjoch ek

* Yndustriële Revolúsje

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Dizze side is foar in part as alhiel oernommen fan de Ingelsktalige side. Sjoch hjir foar de boarnen en de bewurkingsskiednis. |