# Ynsekte-iters

|  |
| --- |
| ynsekte-iters |
|  |
| **Taksonomy** |
| ryk: | dieren (*Animalia*) |
| stamme: | rêchstringdieren (*Chordata*) |
| ûnderstamme: | wringedieren (*Vertebrata*) |
| klasse: | sûchdieren (*Mammalia*) |
| skift: | **ynsekte-iters** (*Eulipotyphla*) |
| Waddell, Okada en Hasegawa, 1999 |
|  |

De **ynsekte-iters** (wittenskiplike namme: *Eulipotyphla*) foarmje in skift fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), dy't tsjintwurdich de famyljes fan de stikelbargen, mollen, pipermûzen en solenodons omfettet, en teffens de útstoarne Westyndyske pipermûzen. Foarhinne, doe't dit skift noch de Latynske namme fan *Insectivora* droech, waarden ek de toepaja's, hûdfleaners, springpipermûzen, tenreks en goudmollen derta rekkene, mar dy yndieling is sûnt de twadde helte fan 'e njoggentiger jierren efterhelle. Ek de teory dat de stikelbargen net in ûnderdiel mar in sustergroep (mei as namme de *Erinaceomorpha*) fan 'e ynsekte-iters wêze soene, is ûnderwilens wjerlein.

## Skiftopbou

|  |
| --- |
| * skift **ynsekte-iters** (*Eulipotyphla*)
	+ famylje *Amphilemuridae* †
		- skaai *Alsaticopithecus* †
		- skaai *Amphilemur* †
		- skaai *Gesneropithex* †
		- skaai *Macrocranion* †
		- skaai *Pholidocercus* †
	+ famylje mollen (*Talpidae*)
		- ûnderfamylje mollen fan 'e Alde Wrâld (*Talpinae*)
			* tûke desmans (*Desmanini*)
				+ skaai Pyreneeske desmans (*Galemys*): 1 soarte
				+ skaai Russyske desmans (*Desmana*): 1 soarte
			* tûke echte mollen fan de Alde Wrâld (*Talpini*)
				+ skaai Aziatyske mollen (*Euroscaptor*): 8 soarten
				+ skaai Eastaziatyske mollen (*Mogera*): 9 soarten
				+ skaai echte mollen (*Talpa*): 9 soarten
				+ skaai koartsnútmollen (*Scaptochirus*): 1 soarte
				+ skaai wytsturtmollen (*Parascaptor*): 1 soarte
			* tûke Japanske pipermûsmollen (*Urotrichini*)
				+ skaai echte Japanske pipermûsmollen (*Urotrichus*): 1 soarte
				+ skaai truepipermûsmollen of True's pipermûsmollen (*Dymecodon*): 1 soarte
			* tûke langsturtmollen (*Scaptonychini*)
				+ skaai langsturtmollen (*Scaptonyx*): 1 soarte
			* tûke pipermûsmollen fan de Nije Wrâld (*Neurotrichini*)
				+ skaai pipermûsmollen fan de Nije Wrâld (*Neurotrichus*): 1 soarte
		- ûnderfamylje mollen fan de Nije Wrâld (*Scalopinae*)
			* tûke echte mollen fan de Nije Wrâld (*Scalopini*)
				+ skaai boarstelmollen (*Parascalops*): 1 soarte
				+ skaai Eastamerikaanske mollen (*Scalopus*): 1 soarte
				+ skaai Gansûmollen (*Scapanulus*): 1 soarte
				+ skaai Westamerikaanske mollen (*Scapanus*): 3 of 4 soarten
			* tûke stjernoasmollen (*Condylurini*)
				+ skaai stjernoasmollen (*Condylura*): 1 soarte
		- ûnderfamylje pipermûsmollen (*Uropsilinae*)
			* skaai pipermûsmollen (*Uropsilus*): 4 soarten
	+ famylje pipermûzen (*Soricidae*)
		- *incertae cedis* (yndieling ûnwis)
			* skaai *Amphisorex* †
			* skaai *Mysarachne* †
			* skaai *Oligosorex* †
			* skaai *Planisorex* †
			* skaai *Siwalikosorex* †
		- ûnderfamylje Afrikaanske wyttoskpipermûzen (*Myosoricinae*)
			* skaai Afrikaanske molpipermûzen (*Surdisorex*): 3 soarten
			* skaai Kongopipermûzen (*Congosorex*): 3 soarten
			* skaai mûspipermûzen (*Myosorex*): 19 soarten
		- ûnderfamylje *Allosoricinae* †
			* skaai *Allosorex* †
			* skaai *Paenelimnoecus* †
		- ûnderfamylje *Crocidoricinae* †
			* skaai *Crocidosorex* †
		- ûnderfamylje *Heterosoricinae* †
			* skaai *Dinosorex* †
			* skaai *Domninia* †
			* skaai *Gobisorex* †
			* skaai *Heterosorex* †
			* skaai *Ingentisorex* †
			* skaai *Lusorex* †
			* skaai *Mongolosorex* †
			* skaai *Paradomnina* †
			* skaai *Pseudotrimylus* †
			* skaai *Quercysorex* †
			* skaai *Trimylus* †
			* skaai *Wilsonosorex* †
		- ûnderfamylje *Limnoecinae* †
			* skaai *Augustidens* †
			* skaai *Limnoecus* †
			* skaai *Stirtonisorex* †
		- ûnderfamylje readtoskpipermûzen (*Soricinae*):
			* *incertae cedis* (yndieling ûnwis)
				+ skaai *Deinsdorfia* †
				+ skaai *Hemisorex* †
				+ skaai *Peisorex* †
				+ skaai *Zelceinae* †
			* tûke Amerikaanske koartsturtpipermûzen (*Blarinini*)
				+ skaai *Adeloblarina* †
				+ skaai Amerikaanske koartsturtpipermûzen (*Blarina*): 4 soarten
				+ skaai *Blarinoides* †
				+ skaai koartearpipermûzen (*Cryptotis*): 33 soarten
				+ skaai *Mafia* †
				+ skaai *Paracryptotis* †
				+ skaai *Shikamainosorex* †
				+ skaai *Sulimskya* †
				+ skaai *Tregosorex* †
			* tûke Aziatyske koartsturtpipermûzen (*Blarinellini*)
				+ skaai koartsturtpipermûzen (*Blarinella*): 3 soarten
			* tûke Aziatyske molpipermûzen (*Anourosoricini*)
				+ skaai Aziatyske molpipermûzen (*Anourosorex*): 4 soarten
			* tûke langsturtpipermûzen (*Soricini*)
				+ skaai *Alloblarinella* †
				+ skaai *Alluvisorex* †
				+ skaai *Anchiblarinella* †
				+ skaai *Antesorex* †
				+ skaai *Carposorex* †
				+ skaai *Clapasorex* †
				+ skaai *Cokia* †
				+ skaai *Dimylosorex* †
				+ skaai *Drepanosorex* †
				+ skaai *Florinia* †
				+ skaai langsturtpipermûzen (*Sorex*): 77 soarten
				+ skaai *Lartetium* †
				+ skaai *Paenepetenyia* †
				+ skaai *Petenyia* †
				+ skaai *Srinitium* †
				+ skaai *Ulmensia* †
			* tûke wetterpipermûzen fan de Alde Wrâld (*Nectogalini*)
				+ skaai *Allopachyura* †
				+ skaai *Amblycoptus* †
				+ skaai *Anourosoricodon* †
				+ skaai *Arctisorex* †
				+ skaai Aziatyske wetterpipermûzen (*Chimarrogale*): 6 soarten
				+ skaai *Beckiasorex* †
				+ skaai *Beremendia* †
				+ skaai brúntoskpipermûzen (*Episoriculus*): 4 soarten
				+ skaai *Crusafontina* †
				+ skaai *Hesperosorex* †
				+ skaai *Macroneomys* †
				+ skaai Mediterrane pipermûzen (*Nesiotites*) † (3 útst. soarten)
				+ skaai *Nectogalinia* †
				+ skaai *Neomysorex* †
				+ skaai *Paranourosorex* †
				+ skaai Sikkimpipermûzen (*Soriculus*): 1 soarte
				+ skaai Sineeske pipermûzen (*Chodsigoa*): 8 soarten
				+ skaai Tibetaanske wetterpipermûzen (*Nectogale*): 1 soarte
				+ skaai wetterpipermûzen (*Neomys*): 3 soarten
			* tûke woastynpipermûzen (*Notiosoricini*)
				+ skaai grutte woastynpipermûzen (*Megasorex*): 1 soarte
				+ skaai grize pipermûzen (*Notiosorex*): 4 soarten
		- ûnderfamylje wyttoskpipermûzen (*Crocidurinae*)
			* skaai bûnte pipermûzen (*Diplomesodon*): 1 soarte
			* skaai echte wyttoskpipermûzen (*Crocidura*): 179 soarten
			* skaai grousturtpipermûzen (*Suncus*): 18 soarten
			* skaai grutkoppipermûzen of Kongoteisterpipermûzen (*Paracrocidura*): 3 soarten
			* skaai *Miosorex* †
			* skaai pânserpipermûzen (*Scutisorex*): 2 soarten
			* skaai pearsonpipermûzen of Pearsons pipermûzen (*Solisorex*): 1 soarte
			* skaai pipermûzen fan Kelaart (*Feroculus*): 1 soarte
			* skaai Ruwenzoripipermûzen (*Ruwenzorisorex*): 1 soarte
			* skaai *Similisorex* †
			* skaai *Soricella* †
			* skaai wâldpipermûzen (*Sylvisorex*): 13 soarten
	+ famylje solenodons (*Solenodontidae*)
		- skaai solenodons (*Solenodon*): 2 soarten
	+ famylje stikelbargen (*Erinaceidae*)
		- *incertae cedis* (yndieling ûnwis)
			* skaai *Sylvacola* †
		- ûnderfamylje *Amphilemurinae* †
			* skaai *Alsaticopithecus* †
			* skaai *Amphilemur* †
			* skaai *Gesneropithex* †
			* skaai *Macrocranion* †
			* skaai *Pholidocercus* †
		- ûnderfamylje hierychels (*Galericinae*)
			* skaai *Deinogalerix* †
			* skaai Filipynske hierychels (*Podogymnura*): 2 soarten
			* skaai grutte hierychels (*Echinosorex*): 1 soarte
			* skaai Hainanhierychels (*Neohylomys*): 1 soarte
			* skaai lytse hierychels (*Hylomys*): 3 soarten
			* skaai pipermûshierychels (*Neotatracus*): 1 soarte
		- ûnderfamylje stikelychels (*Erinaceinae*):
			* skaai Afrikaanske stikelbargen (*Atelerix*): 4 soarten
			* skaai Afro-Aziatyske stikelbargen (*Paraechinus*): 4 soarten
			* skaai *Amphechinus* †
			* skaai Jeraziatyske stikelbargen (*Erinaceus*): 4 soarten
			* skaai langearstikelbargen (*Hemiechinus*): 2 soarten
			* skaai Sineeske stikelbargen (*Mesechinus*): 2 soarten
	+ famylje Westyndyske pipermûzen (*Nesophontidae*) †
		- skaai Westyndyske pipermûzen (*Nesophontes*) †
 |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar oare boarnen en fierdere literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side. |