Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Abortus

Abortus middels sûchdrainaazje
**Abortus (Arte) Provocatus**, ek wol *Abortus Provocatus Lege Artis* of 'opsetlike fruchtôfdriuwing' neamd, is de medyske term foar it te betiid ôfbrekken fan in swangerskip troch (medysk) yngripen. Ornaris wurdt meastentiids koartwei de term **abortus** brûkt foar dizze hanneling.

It wurd 'abortus' betsjut yn de medyske terminology allinnich te betide berte of flapper. In flapper wurdt troch medisy dan ek wol oantsjutten as in 'spontane abortus'. De folsleine term abortus provocatus komt út it Latyn: *aboriri* = fergean of ferlern gean en *provocare* = oproppe.

It foarkommen fan de ynnesteling fan in befruchte aaisel troch it ynnimmen fan de morning-afterpil wurdt troch bepaalde groepen ek beskôge as in foarm fan abortus provocatus.

## Keppeling om utens

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Abortion fan Wikimedia Commons.
  |
# Morfine

Morfine: (5α,6α)-Didehydro-4,5-epoxy-17-methylmorfinaan-3,6-diol
**Morfine** is in krêftich narkoatysk analgetikum (pynstiller) dy't in protte brûkt wurdt yn de genêskunde. De apteker Friedrich Sertürner makke yn 1804 it alkaloïde **morfine** (C17H19NO3) út opium frij.

Hoewol't morfine yn prinsipe syntetysk makke wurde kin, wurdt de grûnstof wêr't morfine út makke wurdt (de rauwe opium) noch altyd troch de moankop (*papaver somniferum*) levere. Opium is de âldst bekende pynstiller.

It terapeutysk brûken fan opiaten (lykas yn it ramt fan pinebehanneling) jout gjin ferslaving. Lichaamlike wenning kin wol foarkomme; dat betsjut dat by it samar ophâlden fan it gebrûk ûnthâldingsferskynsels foar komme kinne of dat de dosearring ferhege wurde moat foar itselde effekt. In opiaat moat dêrom ek stadichoan ôfboud wurde.

Yndikaasjes om morfine foar te skriuwen binne akute slimme pine (post-operatyf, hertynfarkt) en by astma kardiale.

Morfine wurdt ek brûkt bt groanyske slimme pine, bygelyks yn it einstadium fan in sykte as kanker. Dêrnjonken wurdt morfine brûkt as premedikaasje foar anestesy, en as analgetikum ûnder in operaasje.

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Morphine fan Wikimedia Commons.
  |
# Reade wikel

| reade wikel |
| --- |
|  wyfke                               mantsje |
|  |
| taksonomy |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **ryk** | dieren (*Animalia*) |
| **stamme** | rêchstringdieren (*Chordata*) |
| **klasse** | fûgels (*Aves*) |
| **skift** | falkeftigen (*Falconiformes*) |
| **famylje** | falkfûgels (*Falconidae*) |
| **skaai** | wikels (*Falco*) |

 |
| soarte |
| *Falco tinnunculus* |
| Linnaeus, 1758 |
| IUCN-status: net bedrige

---

 |
| ferspriedingsgebiet |
|
     stânfûgel      simmerfûgel

     wintergast      trochtrekker
  |

De **reade wikel** of **toerfalk** (Latynske namme: *Falco tinnunculus*) is in rôffûgel út it skift fan de falkeftigen (*Falconiformes*) en de famylje fan de falken (*Falconidae*). It is yn West- en Midden-Jeropa fierwei de meast algemiene falkesoart. Yn Fryslân komt de fûgel it hiele jier foar, mar yn Skandinaavje en Ruslân allinich simmers. It binne readbrune fûgels mei donkere plakken op de wjukken en in lange sturt. It mantsje is wat lytser, en is ek wer te kennen oan syn blauwe kop.

Aai fan *Falco tinnunculus*
## De jacht

De 30-35 sm grutte fûgel is faak te sjen boppe de berms oan de kant fan de dyk. De fûgel hinget dan faak stil yn de loft wylst er om iten siket, it saneamde wikeljen. As er in proai sjocht dûkt er der boppeop. Hy yt meast mûzen en ynsekten, mar ek wol kikkerts en fûgels dy't op de grûn sitte.

## Fuortplanting

Lykas de measte falken makket de reade wikel net sels in nêst. Faak brûkt er nêsten fan krieën en eksters. Ek briedt der wol yn tsjerketourren en oare hege gebouwen. It wyfke briedt de 3-6 aaien yn 30 dagen út. De jongen bliuwe noch sa'n 30 dagen op it nêst. Dêrnei bliuwe se ek noch in moanne by de âlden foar se harren sels rêde kinne.

## Keppeling om utens

* Webcameras reade-wikelnest op beleefdelente.nl

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory **Reade wikel** fan Wikimedia Commons. |
# Primaten

It skift fan de **primaten** (wittenskiplike namme: *Primates*), is ien fan de twa skiften yn it grutskift fan de *primaten en hûdfleaners* (Primatomorpha). De namme *primaten* is ôflaat fan it Latynsk foar *earste*, dêr't Linnaeus nei gedachten mei oanjoech dat er de primaten beskôge as de heechste oarder fan de dieren.

It oare skift binnen it grutskift binne de hûdfleaners (Dermoptera). Dat is in lyts takson, fan twa soarten fan sweefmakys yn Súdeast-Aazje.

## Opdieling

De primaten kinne ûnderskieden wurde yn it ûnderskift fan de healapen (Strepsirrhini), en dat fan de drûchnoazigen (Haplorhini). Dy healapen binne frij primitive dieren, mei net in soart spesjalisaasje. Hja hawwe wier noch in snút, mei eagen oan beide kanten, en in goed ûntwikkele noas. Lykwols hawwe hja it aapeftige fan alle primaten, mei fjouwer earms dy't unôfhinklik beweegje kinne, en rjochte binne op bewegings yn 'e beamen.

De drûchnoazigen binne wat fierder spesjaliseare dêr't it giet om it ûntwikkeljen fan yntelliginsje, mei in plattere holle mei beide eagen foarút. Hja hawwe in minne noas, mar goede eagen. Drûchnoazigen binne it fermogen kwytrekke om sels fitamine-C te meitsjen, dat hja moatte dêr oare dieren of ynsekten foar ite. Dêr stiet tsjinoer dat harren gruttere yntelliginsje it fangen dêrfan makliker makket.

## Klassifikaasje

|  |
| --- |
| * grutskift primaten en hûdfleaners (*Primatomorpha*)
	+ skift hûdfleaners (*Dermoptera*)
	+ skift primaten (*Primates*)
		- ûnderskift healapen (*Strepsirrhini*)
		- ûnderskift drûchnoazigen (*Haplorhini*)
 |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
| * As boarne is meast brûkt.
 |
# Nij-Guineä

**Nij-Guineä** (Yndonesysk: **Pulau Irian**) is in eilân dat bestiet út in westlik Yndonesysk part (Papoea, foarhinne Irian Jaya, en West-Papoea), en in eastlik part foarme troch de konstitúsjonele monargy Papoea Nij-Guineä, dy't ek noch alderlei eilannen fierder nei it easten omfiemet. It eilân is mei in oerflak fan 786.000 m² nei Grienlân it grutste eilân fan de wrâld. Yn 2010 wennen dêr sa'n 10 miljoen minsken.
# Tûndra

It Arktysk tûndragbiet
Tûndraflakte yn Noard-Sibearje by de stêd Dûdinka
Tûndra op de Kerguelen by Antarktika
Yn de fysyske geografy is **tûndra** in bioom dêr't beammegroei slim behindere is troch lege temperaturen en in koart groeiseizoen. De term *tûndra* komt fia it Russyske *тундра* fan it Kildin Samy (op it skiereilân Kola) wurd *tūndâr* "heechlân," "steppe sûnder beammen." Der wurde trije soarten tûndra's ûnderskaat: **Arktyske tûndra**, **alpine tûndra** en **Antarktyske tûndra**. Op de tûndra bestiet de fegetaasje út dwerchstrûken, siggen (*Cyperaceae*), gerzen, moassen en koarstmoassen (*lichen*). Guon tûndra's hawwe ek dwerchbeammen, sa as dwerchbjirken.

It klimaat op in tûndra is tige min foar it waaksen fan hegere plantesoarten. De boaiem is teminsten seis moannen beferzen of mei snie oerdutsen. It groeiseizoen is tige koart en de trochsneed temperatuer fan de waarmste moanne leit ûnder de 10 °C. Yn de simmer raant alinne de boppeste laach fan de grûn, oer in djipte fan sa'n 30 oant 60sm boppe de permafrost. Hoewol't de mannichte delslach frijwat leech is, binne de measte tûndraboaiems sompich. Dat komt trochdat it wetter net sinke kin fanwege de beferzer ûndergrûn en omdat de ferdamping ek leech is. Op in protte plakken hat dat ta feanfoarming laat. Typysk foar de tûndra binne ek de polygoonfoarmige struktuergrûnen, dy't troch opfriezing ûnsteanne. De permafrost hat ek fan gef0olgen dat yn in protte tûndra's palsa's fûn wurde; de folle gruttere pingo's binne seldsumer.

Tûndra's komme ûnder oaren foar yn Ruslân, Yslân, Kanada, Alaska, de Kerguelen en oare eilannen oan de râne fan Antarktika. Yn it suden wurdt de tûndra begrinzge troch de taiga. It tûndragebiet komt foar in part oerien mei de klimaatsône dêr't it tûndraklimaat hearsket.

## Keppelings om utens

* WWF Tûndra Ekoregio's ((in) )
* *British Antarctica Survey* ((in) )
# Bevereftigen

|  |
| --- |
| Bevereftigen |
|  |
| In Kanadeeske bever. |
| **Taksonomy** |
| ryk: | dieren (*Animalia*) |
| stamme: | rêchstringdieren (*Chordata*) |
| ûnderstamme: | wringedieren (*Vertebrata*) |
| klasse: | sûchdieren (*Mammalia*) |
| skift: | kjifdieren (*Rodentia*) |
| ûnderskift: | bevers en goffers (*Castorimorpha*) |
| boppefamylje: | bevereftigen (*Castoroidea*) |
| famylje: | **bevereftigen** (*Castoridae*) |
| Hemprich, 1820 |
|  |

De **bevereftigen** (wittenskiplike namme: *Castoridae*) foarmje in famylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), it ûnderskift fan 'e bevers en goffers (*Castorimorpha*) en de lyknammige boppefamylje fan 'e bevereftigen (*Castoroidea*). Dizze famylje omfettet in hiel soad útstoarne en mar twa libbene soarten, dy't beide ta itselde skaai hearre, nammentlik dat fan 'e bevers (*Castor*). Bevereftigen binne grutte, semy-akwatyske, herbivoare kjifdieren dy't yn groepen libje en yn it wetter flugger en liniger binne as op it lân. Se hawwe in ôfplatte sturt dy't har helpt by it swimmen, en se lizze dammen oan om har boarch te befeiligjen.

## Famylje-opbou

|  |
| --- |
| * famylje **bevereftigen** (*Castoridae*)
	+ *incertae cedis* (yndieling ûnwis)
		- skaai *Migmacastor* †
	+ ûnderfamylje *Agnotocastorinae* †
		- tûke *Agnotocastorini* †
			* skaai *Agnotocastor* †
			* skaai *Neatocastor* †
		- tûke *Anchitheriomyini* †
			* skaai *Anchitheriomys* †
			* skaai *Oligotheriomys* †
			* skaai *Propalaeocastor* †
	+ ûnderfamylje bevereftigen (*Castorinae*)
		- skaai bevers (*Castor*)
			* bever of Jeraziatyske bever (*Castor fiber*)
			* *Castor zdanskyi* †
			* *Castor andersoni* †
			* Kalifornyske bever (*Castor californicus*) †
			* Kanadeeske bever (*Castor canadensis*)
		- skaai *Chalicomys* (ek wol foutyf bekend as *Palaeomys*) †
		- skaai *Hystricops* †
		- skaai *Romanofiber* †
		- skaai *Schreuderia* †
		- skaai *Sinocastor* †
		- skaai *Steneofiber* †
		- skaai *Zamolxifiber* †
	+ ûnderfamylje *Castoroidinae* †
		- *incertae cedis* (yndieling ûnwis)
			* skaai *Priusaulax* †
		- tûke *Castoroidini* †
			* skaai *Castoroides* †
			* skaai *Dipoides* †
			* skaai *Monosaulax* †
			* skaai *Procastoroides* †
			* skaai *Prodipoides* †
		- tûke *Nothodipoidini* †
			* skaai *Eucastor* †
			* skaai *Microdipoides* †
			* skaai *Nothodipoides* †
		- tûke *Trogontheriini* †
			* skaai *Asiacastor* †
			* skaai *Boreofiber* †
			* skaai *Euroxenomys* †
			* skaai *Youngofiber* †
			* skaai *Trogontherium* †
	+ ûnderfamylje *Palaeocastorinae* †
		- *incertae cedis* (yndieling ûnwis)
			* skaai *Capacikala* †
			* skaai *Palaeocastor* †
			* skaai *Pseudopalaeocastor* †
		- tûke *Euhapsini* †
			* skaai *Euhapsis* †
			* skaai *Fossorcastor* †
 |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side.

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Castoridae fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Mûsgoffers

|  |
| --- |
| Mûsgoffers |
|  |
| In Fresnokangaroerôt (*Dipodomys nitratoides*). |
| **Taksonomy** |
| ryk: | dieren (*Animalia*) |
| stamme: | rêchstringdieren (*Chordata*) |
| ûnderstamme: | wringedieren (*Vertebrata*) |
| klasse: | sûchdieren (*Mammalia*) |
| skift: | kjifdieren (*Rodentia*) |
| ûnderskift: | bevers en goffers    (*Castorimorpha*) |
| tuskenskift: | goffereftigen (*Geomorpha*) |
| boppefamylje: | goffers en mûsgoffers    (*Geomyoidea*) |
| famylje: | **mûsgoffers** (*Heteromyidae*) |
| Gray, 1868 |
|  |

De **mûsgoffers** (wittenskiplike namme: *Heteromyidae*), ek wol **wangpûdmûzen** of **wangsekmûzen** neamd, foarmje in famylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), it ûnderskift fan 'e bevers en goffers (*Castorimorpha*), it tuskenskift fan 'e goffereftigen (*Geomorpha*) en de boppefamylje fan 'e goffers en mûsgoffers (*Geomyoidea*).

## Beskriuwing

Ta dizze famylje hearre de skeintoskmûsgoffers, stikelmûsgoffers, kangoeroemûzen en kangoeroerotten. Yn totaal giet it dêrby om likernôch 65 libbene soarten. Dy komme benammen foar yn Noard-Amearika, hoewol't guon harren fersprieding troch de Grutte Amerikaanske Utwikseling fia de lânbrêge fan Midden-Amearika útwreide hawwe nei it noardlike diel fan Súd-Amearika.

De mûsgoffers binne lytseftige herbivoaren, dy't komplekse ûndergrûnske hoalestelsels oanlizze yn 'e prêrjes en woastinen fan 'e westlike helte fan Noard-Amearika. Guon soarten komme lykwols foar yn it tropysk reinwâld, dêr't se in selde soarte hâlden en dragen fertoane. Mûsgoffers hawwe wangpûden dy't net yn 'e mûle sitte, mar oan 'e bûtenkant oer de wangen hinne en nei efteren rinne oant oer de sydkant fan 'e hals. De wangpûden binne fan binnen mei hier begroeid en hawwe iepenings oan 'e foarkant, deunby de mûle. Mûsgoffers libje foar it meastepart fan sied en oare dielen fan planten, dy't se yn mânske hoemannichten garje yn harren wangpûden en sa mei weromnimme nei harren hoalen. By kâld of reinich waar bliuwe de mûsgoffers binnen en tarre se op 'e foarrieden fretten dy't se oanlein hawwe.

## Famylje-opbou

|  |
| --- |
| * famylje **mûsgoffers** (*Heteromyidae*)
	+ ûnderfamylje kangoeroemûzen en -rotten (*Dipodomyinae*)
		- skaai kangoeroemûzen (*Microdipodops*): 2 soarten
		- skaai kangoeroerotten (*Dipodomys*): 19 soarten
	+ ûnderfamylje skeintoskmûsgoffers (*Perognathinae*)
		- skaai glêdhierrige mûsgoffers (*Perognathus*): 9 soarten
		- skaai rûchhierrige mûsgoffers (*Chaetodipus*): 17 soarten
	+ ûnderfamylje echte mûsgoffers (*Heteromyinae*)
		- skaai Seviermûsgoffers (*Metaliomys*) †
		- skaai stikelmûsgoffers (*Heteromys*): 16 soarten\*
		- skaai twabergemûsgoffers (*Dipriomys*) †

\*) ynkl. it eardere skaai *Liomys*, dat parafyletysk bliek te wêzen. |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side.

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Heteromyidae fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Wolmûzen

|  |
| --- |
| Wolmûzen |
|  |
| In keningstsjintsjilla (*Chinchilla chinchilla*). |
| **Taksonomy** |
| ryk: | dieren (*Animalia*) |
| stamme: | rêchstringdieren (*Chordata*) |
| ûnderstamme: | wringedieren (*Vertebrata*) |
| klasse: | sûchdieren (*Mammalia*) |
| skift: | kjifdieren (*Rodentia*) |
| ûnderskift: | kjifstikelbaarcheftigen (*Hystricomorpha*) |
| tuskenskift: | kjifstikelbaarchdieren (*Hystricognathi*) |
| lytsskift: | kjifstikelbaarchdieren fan de Nije Wrâld (*Caviomorpha*) |
| boppefamylje: | tsjintsjilla-eftigen (*Chinchilloidea*) |
| famylje: | **wolmûzen** (*Chinchillidae*) |
| Bennett, 1833 |
|  |

De **wolmûzen** (wittenskiplike namme: *Chinchillidae*) foarmje in famylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), it ûnderskift fan 'e kjifstikelbaarcheftigen (*Hystricomorpha*), it tuskenskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren (*Hystricognathi*), it lytsskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren fan de Nije Wrâld (*Caviomorpha*) en de boppefamylje fan 'e tsjintsjilla-eftigen (*Chinchilloidea*). Ta dizze taksonomyske groep hearre de 7 libbene soarten tsjintsjilla's, berchfyskatsja's en flaktefyskatsja's.

## Skaaimerken

Dizze bisten komme foar yn súdlik en westlik Súd-Amearika, dêr't de measten yn 'e Andes libje, mei ien soarte, de fyskatsja (*Lagostomus maximus*), op 'e flakten fan 'e Gran Chaco en noardlik Patagoanje. Wolmûzen binne middelgrutte kjifdieren, mei in gewicht dat útinoar rint fan 800 g oant 8 kg. Se hawwe krêftige efterpoaten om mei te huppen, grutte earen en in boarstelige sturt. Har pels is tige tsjûk en sêft, en dêrom wurde guon soarten, yn 't bysûnder de tsjintsjilla (*Chinchilla lanigera*), wol holden yn 'e pelsdierfokkerij.

## Klassifikaasje

|  |
| --- |
| * famylje **wolmûzen** (*Chinchillidae*)
	+ *incertae sedis* (yndieling ûnwis)
		- skaai *Eoviscacia* †
	+ ûnderfamylje tsjintsjilla's en berchfyskatsja's (*Chinchillinae*)
		- skaai berchfyskatsja's (*Lagidium*)
			* cuvierfyskatsja of Cuviers fyskatsja (*Lagidium viscacia*)
			* Ekwadoraanske fyskatsja (*Lagidium ahuacaense*) (in nije soarte, foar it earst wittenskiplik beskreaun yn 2009)
			* Perûviaanske fyskatsja (*Lagidium peruanum*)
			* súdlike fyskatsja (*Lagidium wolffsohni*)
		- skaai tsjintsjilla's (*Chinchilla*)
			* keningstsjintsjilla (*Chinchilla chinchilla*)
			* tsjintsjilla (*Chinchilla lanigera*)
	+ ûnderfamylje fyskatsja-eftigen (*Lagostominae*)
		- skaai flaktefyskatsja's (*Lagostomus*)
			* fyskatsja (*Lagostomus maximus*)
			* *Lagostomus crassus* †
			* *Lagostomus trichodactylus* †
		- skaai *Pliolagostomus* †
		- skaai *Prolagostomus* †
 |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side.

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Chinchillidae fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Kavia's

|  |
| --- |
| Kavia's |
|  |
| In pear hûskavia's (*Cavia porcellus*) |
| **Taksonomy** |
| ryk: | dieren (*Animalia*) |
| stamme: | rêchstringdieren (*Chordata*) |
| ûnderstamme: | wringedieren (*Vertebrata*) |
| klasse: | sûchdieren (*Mammalia*) |
| skift: | kjifdieren (*Rodentia*) |
| ûnderskift: | kjifstikelbaarcheftigen (*Hystricomorpha*) |
| tuskenskift: | kjifstikelbaarchdieren (*Hystricognathi*) |
| lytsskift: | kjifstikelbaarchdieren fan de Nije Wrâld (*Caviomorpha*) |
| boppefamylje: | kavia-eftigen (*Cavioidea*) |
| famylje: | kavia-eftigen (*Caviidae*) |
| ûnderfamylje: | echte kavia's (*Caviinae*) |
| skaai: | **kavia's** (*Cavia*) |
| Pallas, 1766 |
|  |

De **kavia's** (wittenskiplike namme: *Cavia*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), it ûnderskift fan 'e kjifstikelbaarcheftigen (*Hystricomorpha*), it tuskenskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren (*Hystricognathi*), it lytsskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren fan de Nije Wrâld (*Caviomorpha*), de boppefamylje fan 'e kavia-eftigen (*Cavioidea*), de lyknammige famylje fan 'e kavia-eftigen (*Caviidae*) en de ûnderfamylje fan 'e echte kavia's (*Caviinae*). Ta dizze taksonomyske groep hearre in stik as 6 oant 8 libbene soarten, dy't allegear foarkomme yn Súd-Amearika. De bekendste soarte is de gewoane kavia of hûskavia, dy't in protte as húsdier holden wurdt.

## Klassifikaasje

|  |
| --- |
| * skaai **kavia's** (*Cavia*)
	+ Amazônekavia (*Cavia fulgida*)
	+ Anolaimakavia (*Cavia anolaimae*) (mooglik in ûndersoarte fan 'e hûskavia)
	+ berchkavia (*Cavia tschudii*)
	+ Brazyljaanske kavia (*Cavia aperea*)
	+ grutte kavia (*Cavia magna*)
	+ Guyanakavia (*Cavia guianae*) (mooglik in ûndersoarte fan 'e hûskavia)
	+ kavia of hûskavia (*Cavia porcellus*)
	+ tuskenbeiden kavia (*Cavia intermedia*)
 |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side.

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Cavia fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Beverrotten

|  |
| --- |
| Beverrotten |
|  |
| In beverrôt (*Myocastor Coypus*) |
| **Taksonomy** |
| ryk: | dieren (*Animalia*) |
| stamme: | rêchstringdieren (*Chordata*) |
| ûnderstamme: | wringedieren (*Vertebrata*) |
| klasse: | sûchdieren (*Mammalia*) |
| skift: | kjifdieren (*Rodentia*) |
| ûnderskift: | kjifstikelbaarcheftigen (*Hystricomorpha*) |
| tuskenskift: | kjifstikelbaarchdieren (*Hystricognathi*) |
| lytsskift: | kjifstikelbaarchdieren fan de Nije Wrâld (*Caviomorpha*) |
| boppefamylje: | skynrôteftigen (*Octodontoidea*) |
| famylje: | **beverrotten** (*Myocastoridae*) |
| Ameghino, 1904 |
|  |

De **beverrotten** (wittenskiplike namme: *Myocastoridae*) foarmje in famylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), it ûnderskift fan 'e kjifstikelbaarcheftigen (*Hystricomorpha*), it tuskenskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren (*Hystricognathi*), it lytsskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren fan de Nije Wrâld (*Caviomorpha*) en de boppefamylje fan 'e skynrôteftigen (*Octodontoidea*). Ta dizze taksonomyske groep hearre in grut tal ûtstoarne en mar ien libbene soarte, de beverrôt (*Myocastor coypus*). Fan oarsprong komme de beverrotten inkeld yn Súd-Amearika foar, mar de beverrôt hat him as eksoat oer grutte dielen fan 'e rest fan 'e wrâld ferspraat, en komt tsjintwurdich ek yn Nederlân yn it wyld foar.

## Klassifikaasje

|  |
| --- |
| * famylje **beverrotten** (*Myocastoridae*)
	+ skaai *Haplostropha* †
		- *Haplostropha scalabriniana* †
	+ skaai *Isomyopotamus* †
		- *Isomyopotamus albigniri* †
	+ skaai *Matyoscor* †
	+ skaai echte beverrotten (*Myocastor*)
		- beverrôt (*Myocastor coypus*)
	+ skaai *Paramyocastor* †
		- *Paramyocastor diligens* †
	+ skaai *Proatherura* †
	+ skaai *Prospaniomys* †
	+ skaai *Spaniomys* †
	+ skaai *Strophostephanos* †
	+ skaai *Tribodon* †
 |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side.

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Myocastor coypus fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Mûzen en rotten

|  |
| --- |
| Mûzen en rotten |
|  |
| In bosk- of heidemûs. |
| **Taksonomy** |
| ryk: | dieren (*Animalia*) |
| stamme: | rêchstringdieren (*Chordata*) |
| ûnderstamme: | wringedieren (*Vertebrata*) |
| klasse: | sûchdieren (*Mammalia*) |
| skift: | kjifdieren (*Rodentia*) |
| ûnderskift: | mûzen en jerboä's (*Myomorpha*) |
| boppefamylje: | **mûzen en rotten** (*Muroidea*) |
| Illiger, 1811 |
|  |

De **mûzen en rotten** (wittenskiplike namme: *Muroidea*) foarmje in boppefamylje fan de klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*) en it ûnderskift fan 'e mûzen en jerboä's (*Myomorpha*), dêr't teminsten 1300 soarten ta hearre. Dat komt del op hast in fearn fan alle sûchdieresoarten. De grutste en teffens bekendste famyljes dy't ta dit ûnderskift hearre, binne dy fan 'e mûseftigen (*Muridae*) en de wrotmûseftigen (*Cricetidae*), mei tige algemiene soarten as de hûsmûs, de brune rôt, de fjildmûs en de muskusrôt. De mûzen en rotten komme oeral op 'e wrâld foar, mei útsûndering fan Antarktika.

## Boppefamylje-opbou

|  |
| --- |
| * boppefamylje **mûzen en rotten** (*Muroidea*)
	+ famylje Afrikaanske mûzen en rotten (*Nesomyidae*)
	+ famylje dwerchsliepmûzen (*Platacanthomyidae*)
	+ famylje *Eomyidae* †
	+ famylje *Florentiamyidae* †
	+ famylje mûseftigen (*Muridae*)
	+ famylje molrotten en bamboerotten (*Spalacidae*)
	+ famylje mûshamsters (*Calomyscidae*)
	+ famylje *Simimyidae* †
	+ famylje wrotmûseftigen (*Cricetidae*)
 |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side. |