# Tiger

| Tiger |
| --- |
|  |
|  |
| taksonomy |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **ryk** | dieren (*Animalia*) |
| **stamme** | rêchstringdieren (*Chordata*) |
| **klasse** | sûchdieren (*Mammalia*) |
| **skift** | rôfdieren (*Carnivora*) |
| **famylje** | kateftigen (*Felidae*) |
| **skaai** | skaai (*Panthera*) |

 |
| soarte |
| *Panthera tigris* |
| Linnaeus, 1758 |
| IUCN-status: bedrige

---

 |
| ferspriedingsgebiet |
|
     histoarysk ferspriedingsgebiet      hjoeddeistich ferspriedingsgebiet |

 Dizze side giet oer **it kateftige rôfdier**. Foar oare betsjuttings, sjoch: Tiger (betsjuttingsside).
De **tiger** (wittenskiplike namme: *Panthera tigris*) is in sûchdier út it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), de famylje fan 'e kateftigen (*Felidae*), de ûnderfamylje fan 'e grutte katten (*Pantherinae*) en it skaai fan 'e panters (*Panthera*). Dit bist is lânseigen yn dielen fan Súd-, Súdeast- en East-Aazje, dêr't it wâldbiotopen bewennet. In wyfkestiger is in **tigerinne** en in jong wurdt in **welp** neamd. De opdieling yn ûndersoarten is in striidkwestje dy't noch net útiten is, mei't guon biologen mar twa ûndersoarten erkenne, wylst oaren it hâlde op njoggen.

Tigers binne tige werkenber mei in krêftich en linich lichem, in grutte kop, in lange sturt en fral in opfallende oranjekleurige pels, dêr't fertikale swarte streken trochhinne sitte. Dat kleurpatroan makket it bist suver ûnsichtber yn lang gers en middenmank strewelleguod. De tiger is yn guon opsichten de grutste kateftige, mei't er in langer lichem hat as de liuw (*Panthera leo*), mar de liuw hat in hegere skofthichte. Seksuele dimorfy is by de tiger oanwêzich as in ferskil yn grutte en gewicht.

Tigers binne karnivoaren dy't gjin natuerlike fijannen hawwe (útsein de minske). Oeral yn harren ferspriedingsgebiet steane se boppe-oan it fiedselkeatling. It binne grutte en tige gefaarlike rôfdieren, dy't histoarysk ek geregeldwei minsken as proai nommen hawwe. Sûnt de iere tweintichste iuw is harren ferspriedingsgebiet mei teminsten 93% ynkrompen. As slachtoffers fan habitatferlies, habitatfragmintaasje, ûntbosking, streuperij en konflikten tusken minsken en wylde bisten klassifisearret de IUCN de tiger as bedrige.

## Etymology

'Tiger' is in wurd dat it Frysk ûntliend hat oan it Aldfrânske *tigre*, dat fan it Latynske *tigris* kaam, dat sels wer ôflaat wie fan it Aldgrykske τίγρις, *tigris*, allegearre mei deselde betsjutting. Al sûnt de Aldheid wurdt oannommen dat it ek yn it Gryksk in lienwurd wie, faaks fan it Armeenske of Perzyske wurd foar "pylk". Yn it ferline waard it skoan mooglik achte dat datselde wurd ek de oarsprong wie foar de namme fan 'e rivier de Tigris, dy't troch Mesopotaamje, Syrje en súdeastlik Anatoalje streamt. Tsjintwurdich, lykwols, wurde de beide oantsjuttings ornaris sjoen as homonimen (wurden dy't inkeld gelikens klinke) en wurdt de bân tusken de tiger en de rivier yn twifel lutsen.

Foto nommen mei in kamerafâle fan in Sibearyske tiger yn it Russyske Fiere Easten.
## Taksonomy

De tiger waard foar it earst yn 1758 wittenskiplik beskreaun troch de ferneamde Sweedske biolooch Carolus Linnaeus yn dy syn standertwurk *Systema Naturæ*. Hy joech it bist de wittenskiplike namme *Felis tigris*, mei't doedestiden it skaai *Felis*, dat no de wylde katten befettet, brûkt waard foar alle kateftigen. De wittenskiplike beskriuwing fan Linnaeus, dy't nea yn it echt in tiger seach, wie basearre op eardere beskriuwings fan natoerûndersikers lykas Conrad Gessner en Ulisse Aldrovandi. De Ingelske taksonoom Reginald Innes Pocock wie dejinge dy't de tiger yn 1929 yn it skaai fan 'e panters (*Panthera*) pleatste en it bist sa de wittenskiplike namme *Panthera tigris* taparte.

## Evolúsje

Undersyk nei it mitogondriaal DNA fan 'e libbene soarten fan it skaai fan 'e panters (*Panthera*) hat útwiisd dat tiger (*Panthera tigris*) him fan allegearre it earste ta selsstannige soarte ûntjoech, omtrint 6,6 miljoen jier lyn. Ut in oar ûndersyk bliek dat it snieloaihoars (*Panthera uncia*) de sustersoarte fan 'e tiger is. De oare soarten panters, te witten: de liuw (*Panthera leo*), it loaihoars (*Panthera pardus*) en de jagûar (*Panthera onca*), binne minder nau oan 'e tiger besibbe.

Doe't yn 1924 de earste fossilen ûntdutsen waarden fan 'e Aldsineeske tiger (*Panthera palaeosinensis*), út it Ier Pleistoseen fan noardlik Sina, waard tocht dat it mooglik in foarâlder fan 'e tiger wie. Mar modern ûndersyk hat útwiisd dat it in basale soarte panter wie, dy't dus op deselde hichte as de tiger en oare libbene pantersoarten stie. De Longdantiger (*Panthera zdanskyi*) libbe omtrint deselde tiid en yn itselde gebiet, en doe't dêrfan yn 2014 de earste fossilen oantroffen waarden, holden saakkundigen it derop dat it om in sustersoarte fan 'e tiger gie, fanwegen de gelikense morfology fan 'e beide bisten. Mar twa lettere ûndersiken beskôgen de ferskillen tusken de Longdantiger en de Aldsineeske tiger as binnen it berik fan yndividuele fariaasje, wat betsjutte soe dat *Panthera zdanskyi* eins in synonym is fan *Panthera palaeosinensis*.

In tiger yn in opfangsintrum (2014).
De ierste fossilen fan 'e tiger binne fragminten fan in ûnderkaak dy't fûn binne by Lantian, yn Sina, en dy't datearje fan it Ier-Pleistoseen. Jongere fossilen, út it Mid- en Let Pleistoseen, binne fûn yn grutte dielen fan Sina, op 'e Yndonezyske eilannen Java en Sumatra, yn 'e Yndonezyske en Maleizyske dielen fan Borneo, op Palawan yn 'e Filipinen en yn Japan.

Genetysk ûndersyk wiist derop dat de tigerpopulaasje omtrint 115.000 jier lyn sterk ynkromp troch it oanwaaksen fan 'e gletsjers yn 'e lêste iistiid. Alle hjoeddeistige tigers binne neikommelingen fan in populaasje dy't it lêste glasiaal maksimum oerlibbe yn in refugium (taflechtsoard) yn Yndo-Sina. Doe't de gletsjers tebekwieken, hawwe se dêrwei de oare dielen fan it moderne ferspriedingsgebiet fan 'e tiger kolonisearre. Dêrby fermongen se har mei in reliktpopulaasje dy't oerlibbe hie yn noardeastlik Sina. In fylogeografysk ûndersyk fan S.-J. Luo et al. út 2004 brocht oan it ljocht dat alle libbene tigers in lêste mienskiplike foarâlder hawwe dy't tusken 108.000 en 72.000 jier lyn libbe hawwe moat.

## Fersprieding

It ferspriedingsgebiet fan 'e tiger beslacht grutte dielen fan Súd-, Súdeast- en East-Aazje. It omfettet it Yndysk subkontinint (mar net Sry Lanka), it fêstelân fan Súdeast-Aazje ynkl. it skiereilân Malakka, en dêropta it Yndonezyske eilân Sumatra en yn Sibearje it uterste súdeasten fan it Russyske Fiere Easten yn it Kustterritoarium en it territoarium Chabarovsk. Foarhinne wie de fersprieding fan 'e tiger grutter, mar it bist is yn 'e tweintichste iuw pleatslik útstoarn yn eastlik en súdeastlik Sina (útsein de grinsregio mei it Russyske Fiere Easten), op it Koreaansk Skiereilân, op 'e Yndonezyske eilannen Java en Baly, en yn Pakistan, Sintraal-Aazje, Sinkiang-Oeigoerje, Transkaukaazje en it noarden fan it Midden-Easten. It útstjerren fan 'e tiger op it eilân Borneo barde nei alle gedachten earder, om 3.000 jier lyn hinne.

In Maleiske tiger.
## Uterlike skaaimerken

### Grutte en gewicht

De tiger hat in kop-romplingte fan 140–280 sm en in skofthichte fan 80–110 sm, mei in sturtlingte fan 60–110 sm. Wat lichemsgrutte oangiet, bestiet der yn it foarste plak in beskate seksuele dimorfy tusken mantsjes en tigerinnen, mei't de mantsjes in slach grutter binne. Oard is der ek in ferskil yn grutte tusken de ûnderskate ûndersoarten, wêrby't Sibearyske tiger (*Panthera tigris altaicus*) en de Bingaalske tiger (*P. t. tigris*) it grutste binne en de Sumatraanske (*P. t. sumatrae*), Javaanske (*P. t. sondaica*) en Balineeske tigers (*P. t. balica*) it lytste, mooglik as gefolch fan it ferskynsel eilândwerchgroei, al is dat yn it gefal fan 'e tiger net alhiel wis.

Mantsjes fan 'e Bingaalske tiger binne it swierst, mei in gewicht fan 200–260 kg, wylst tigerinnen fan dy ûndersoarte 100–160 kg weagje. By de Sumatraanske tiger weagje de mantsjes net mear as 100–140 kg, en de tigerinnen 75–110 kg. De grutste yndividuën fan 'e tiger binne ek de grutste kateftigen fan alle soarten, mar om't tigers nei ûndersoarte sa yn grutte fariëarje binne liuwen (*Panthera leo*) grutter as men fan soartegemiddelden útgiet.

### Morfology

Tigers hawwe in morfology dy't karakteristyk is foar in grutte kateftigen, mei in krêftich lichem, ferkoarte skonken, grutte poaten, in mânske kop mei sterke kaken en in sturt dy't likernôch heal sa lang is as it lichem. De foarpoaten hawwe fiif teannen en de efterpoaten fjouwer. De fjoerskerpe ynlûkbere klauwen kinne in lingte berikke fan 10 sm. De earen binne rûn en de snorhierren lang. De eagen hawwe in rûne pupil. De snút rint út op in noas dy't trijehoekich fan foarm is en in rodzich rôze kleur hat mei swarte spikkels dertrochhinne. It tal fan dy spikkels wint oan neigeraden dat it bist âlder wurdt. De bek is tarist mei in gebit fan 30 tosken, mar gjin kiezzen, want dy binne om plantaardich iten te fermeallen en dêr hat in karnivoar as de tiger gjin ferlet fan. De hoektosken fan 'e tiger binne de langsten fan alle libbene kateftigen, en mjitte 6,4–7,6 sm.

It strekepatroan fan in Sibearyske tiger.
### Pels

#### Patroan en kleur

It hier fan 'e tiger is koart, mar sa'n 35 mm, hoewol't it hier fan 'e Sibearyske tiger, dy't yn in folle kâlder klimaat libbet, 105 mm lang wurde kin. De pels is frij licht en iepen, op 'e nij mei útsûndering fan 'e Sibearyske tiger, dy't in tige tichte winterpels hat.

It bekendste en werkenberste skaaimerk fan 'e tiger is it kleurpatroan fan syn pels, dy't op 'e kop, nekke, rêch, siden, poaten en sturt oranje is mei ûnderbrutsen fertikale swarte streken dertrochhinne (útsein op 'e poaten en de kop, dêr't se horizontaal binne). De boppelippe, it kin, de wynbrauwen, de wangen, de hals, it boarst, de bealch en de binnenkant fan 'e poaten binne wyt, foar in part mei deselde swarte streken. Dat kleurpatroan jout de tiger in treflike skutkleur yn in lânskip mei opgeande plantegroei, dy't ommers itselde fertikale strekepatroan hat. Men kin dan tinke oan lang gers, reid, strewellen of tin beamkeguod. De oranje kleur ferskilt net sa'n soad fan 'e kleur fan útdrûge gers of reid. Boppedat binne de proaien fan 'e tiger kleureblyn, sadat se sels yn 'e reintiid gjin ferskil sjogge tusken oranje en grien.

#### Kleurfariaasjes

By de Bingaalske tiger kamen fan âlds trije kleurfariaasjes yn it wyld foar, mar no frijwol net mear om't de wylde populaasje noch mar sa lyts is. Alle trije fariaasjes besteane lykwols noch by tigers dy't yn finzenskip libje, om't harren minsklike eigners de bisten der mei opsetsin foar fokt hawwe. De wite tiger hat in pels mei in wite of hiel ljocht krêmkleurige grûnkleur en sepiabrune streken deroerhinne; de gouden tiger hat in bleek gouden grûnkleur mei readbrune streken; en de sniewite tiger hat in wite pels mei hast hielendal gjin streken, al binne se dizenich noch oanwêzich en sitte der wol sepiabrune ringen om 'e sturt.

In pseudo-melanistyske wite tiger.
Wite en gouden kleurfariaasjes binne it resultaat fan 'e oanwêzigens fan twa ferskillende resessive genen, wylst de sniewite tiger beide resessive genen hat. Yn in wylde tigerpopulaasje is mar 1 op 'e 1.000 yndividuën in wite tiger. De oerrepresintaasje fan wite tigers yn finzenskip is it gefolch fan opsetlik feroarsake yntylt. Sadwaande is it fokken fan wite tigers (en bisten mei de oare kleurfariaasjes) kontroversjeel, ek al om't de kleurmutaasje yn it wyld eins gjin doel tsjinnet.

Wat ek by Bingaalske tigers foarkomt, is pseudo-melanisme. By de ôfwiking melanisme soe eins de hiele pels swart wêze moatte, lykas by in swarte panter, dat in melanistysk eksimplaar is fan it loaihoars (*Panthera pardus*) of fan 'e jagûar (*Panthera onca*). Mar pseudo-melanistyske tigers hawwe tsjûke, yninoar oerrinnende swarte streken op in oranje ûndergrûn. Yn it Nasjonaal Park Simlipal yn Yndia hat 37% fan 'e populaasje dy ôfwiking, dy't ek wer it gefolch is fan in genetyske mutaasje. It hege persintaazje hat te krijen mei de genetyske isolaasje fan 'e oanbelangjende populaasje. Pseudo-melanisme kin ek kombinearre wêze mei de genetyske ôfwiking foar wite tigers, want in eksimplaar opsmyt mei tsjûke brune yninoar oerrinninde streken op in wite ûndergrûn.

## Biotoop

Tigers bewenje wâldbiotopen en mije yn prinsipe de iepen romte, útsein gruttere iepen plakken yn 'e bosk. Op it Yndysk subkontinint, yn Súdeast-Aazje en op 'e westlike eilannen fan 'e Yndyske Arsjipel libje de bisten oer it algemien yn tropysk reinwâld. Dêrnjonken komme se ek foar yn 'e mangrovesompen fan 'e Sundarbans yn Bangladesj en West-Bingalen, en yn 'e tuskenbeiden berchwâlden fan 'e eastlike Himalaya. Yn Sintraal-Aazje kaam de tiger histoarysk foar yn rivierwâlden. Yn it Fiere Easten fan Sibearje libbet er yn mingd wâld en nullewâld. Yn berchtmen, spesifyk: de eastlike Himalaya, komme tigers foar oant in hichte fan 4.200 m boppe seenivo.

## Hâlden en dragen

### Aktiviteitsspanne

Hoewol't kateftigen eins nachtdieren binne, liket it derop dat tigers harren aktiviteitsdoer oanpasse kinne oan 'e omstannichheden, yn 't bysûnder om tiden te ûntrinnen dat se minsken treffe kinne. Yn it Nasjonaal Park Chitwan yn Yndia binne de pleatslike tigers, neffens gegevens sammele mei kamerafâlen, benammen aktyf by nacht. Yn it Nasjonaal Park De Sundarbans, op 'e grins fan Yndia en Bangladesj, wiene seis tigers dy't in halsbân mei in radiostjoerderke omkrigen hiene. fral aktyf fan 'e moarnsdage oant de helte fan 'e moarn, mei in hichtepunt yn aktiviteit om 7.00 oere moarns hinne. Kamerafâlen yn it Nasjonaal Park Shuklaphanta yn Nepal lieten sjen dat de tigers dêre benammen fan 'e jûnsskimer oant de midsnacht op 'e lapen wiene. En yn Mantsjoerije, tsjin 'e Sibearyske grins oan, wiene se krepuskulêr en beheinden se harren aktiviteiten ta de tiden om 'e jûnsskimer en de moarnsdage hinne.

In tiger oan it badderjen.
### Swimmen en klimmen

Oars as hast alle oare kateftigen hat de tiger de gjin wjersin tsjin om him yn it wetter te bejaan. It is in krêftige swimmer, dy't mei gemak rivieren oerstekt, sels as dy 8 km breed binne. Simmerdeis, by hjit waar, kuolje tigers yn 'e tropen har graach ôf troch te badderjen yn in poel of yn in ûndjip stikje rivier.

Wat it klimmen yn beammen oangiet, dêr wurdt de tiger by behindere troch syn grutte en gewicht, sadat de measte oare kateftigen, útsein de liuw, him op dat mêd foarbystribje. Mar welpen jonger as 16 moannen binne noch licht en linich genôch om it putsje op te knappen, en dy kin men dan ek geregeldwei yn beammen oantreffe.

### Sosjaal hâlden en dragen

Folwoeksen tigers liede in solitêr bestean, útsein yn 'e peartiid en wannear't tigerinnen harren welp(en) grutbringe. Se hawwe in territoarium wêrfan't it oerflak ôfhinklik is fan 'e foariedigens fan proaidieren en fan it geslacht fan 'e tiger. De territoaria fan mantsjes binne grutter as dy fan tigerinnen. Yn 'e Sundarbans yn Yndia en Bangladesj hiene twa tigerinnen territoaria fan 10,6, resp. 14,1 km². Yn it Nasjonaal Park Panna yn noardlik Yndia rûn de grutte fan it territoarium fan fiif reyntrodusearre wyfkes útinoar fan 53–67 km² by 't winter oant 55–60 km² simmerdeis en 46–94 km² yn 'e reintiid. Trije mantsjes hiene yn itselde nasjonaal park territoaria fan 84–147 km² by 't winter, 82–98 km² simmerdeis en 81–118 km² yn 'e reintiid. Yn 'e Sichote-Alin yn it Russyske Fiere Easten hiene 14 tigerinnen territoaria fan 248–520 km² en fiif mantsjes hiene territoaria fan 847–1.923 km². De populaasjetichtens fan tigers leit yn it Nasjonaal Park Jim Corbett yn noardlik Yndia op 12–17 eksimplaren op 100 km². Yn noardlik Birma libje 0,2–0,4 tigers op 100 km² en yn Maleizje 1,4–2,4 eksimplaren op 100 km².

In Bingaalske tiger set in rookflagge út om syn territoarium te markearjen troch in beam mei urine te besproeien.
Territoaria wurde troch tigers markearre mei rookflaggen, troch beammen en rotsen mei urine te besproeien, mar ek troch yn it hout fan beammen of yn 'e grûn om te klauwen, troch by beammen lâns te wriuwen mei de kop (sa't húskatten kopkes jouwe) en troch paden te markearjen mei dong en ôfskieding út 'e anaalklieren. Oare tigers helje út sokke markearrings wichtige ynformaasje; bygelyks oft de tiger dy't de markearring makke hat in mantsje of in wyfke is. Mantsjes kinne út 'e markearrings fan in wyfke fierdersoan gewaarwurde oft it wyfke maartsk of drachtich is.

De territoaria fan mantsjes oerlaapje de territoaria fan ferskate wyfkes, mar tigers ferdigenje harren territoarium fûleindich tsjin soartgenoaten fan itselde geslacht as dy besykje it oer te nimmen. Fierders wine se har lykwols net botte op oer ynkringers. In tigerinne dy't troch har mem ferkrongen is en foar harsels soargje moat, kin bygelyks moannenlang sûnder folle problemen yn har memme territoarium omhingjen bliuwe. Ek wyldfrjemde wyfkes wurdt net folle yn 'e wei lein salang't se har net foarfêst yn it territoarium fan in oare tigerinne besykje te fêstigjen. Mantsjes binne oer it algemien minder duldsum foar manlike ynkringers oer, mar sokke konflikten wurde ornaris besljochte troch yntimidaasje ynstee fan geweld. As de de dominânsje fan it fêstige mantsje ienris fêststeld is, lit er in healwoeksen mantsje faak wol yn syn territoarium ta. Pas as de nijynkommeling âld en sterk genôch wurdt om in bedriging te foarmjen, wurdt er ferjage. De slimste konflikten tusken mantsjestigers fine plak as se om it rjocht fjochtsje om mei in maartske tigerinne te pearjen.

In Bingaalske tiger wriuwt by in beamstam lâns om syn territoarium te markearjen.
Hoewol't tigers solitêr libjende bisten binne, hâlde se kontakt mei deuby libjende soartgenoaten fia rookflaggen en oare territoariummarkearrings. Relaasjes tusken yndividuën kinne mei dêrtroch tige kompleks wêze. As in mantsjestiger in proai deade hat, dielt er it kadaver soms mei ien of mear tigerinnen en harren welpen wêrfan't de territoaria sines oerlaapje. Oars as liuwen stiet in mantsjestiger wyfkes en jongen soms sels ta om te iten ear't er himsels sêd fretten hat. De evolúsjonêre reden dêrfoar is dat in mantsjestiger hast wis de heit is fan 'e welpen fan deunby libjende wyfkes. As in tigerinne alsa by in kadaver in oare tigerinne treft, ûntstiet der lykwols in spande sitewaasje.

### Kommunikaasje

By freonskiplike moetings en it foarmjen fan in bân, bygelyks in pearingsbân of de bân tusken mem en welp, wriuwe tigers har lichem tsjin dat fan in soartgenoat oan. By driigjen litte se in 'ronfelich gesicht' sjen, mei de bek justjes iepene en de boppelippe oplutsen sadat de tosken te sjen binne. De hûd op 'e snút en de wangen kriget in ronfelich oansjen en de earen wurde plat op 'e kop lein. De sturt is ek wichtich by non-ferbale kommunikaasje, mei't men út 'e stân fan 'e sturt it sin fan 'e tiger ôflêze kin. By freonskiplike begroetings of belangstelling stekt de sturt wat omheech en beweecht er in bytsje hinne en wer (ferlykber mei in letargysk wispelsturtsjen by hûnen). In tiger dy't senuweftich, spand, bang, yrritearre of lulk is, lit de sturt sakje oant de útein hast de grûn rekket en slacht der yn ûnregelmjittige bewegings mei hinne en wer. As it bist kalm is, hinget de sturt leech en ferweecht er net.

In Sibearyske tiger ronfelet de snút en lit de tosken sjen by wize fan drigemint.
Tigers binne normaal stil, mar kinne ferskate foarmen fan fokale kommunikaasje produsearje. Sa brulle se, krekt as liuwen, om oer langere ôfstannen harren oanwêzigens witte te litten oan soartgenoaten, in soartemint fokale territoariumôfbeakening. It brullen fan tigers draacht fier en kin op 3 km ôfstân heard wurde. Se dogge it net faak, mar às se it dogge, dan ornaris ferskate kearen efterinoar. Soartgenoaten dy't it hearre, reägearje troch werom te brullen, of it moat wêze dat it ynslûpers binne dy't har oanwêzigens yn oarmans territoarium net buorkundich meitsje wolle. Fierders brulle tigers ek by it pearjen, en in mem kin brulle om har welpen by har te roppen. As se spand binne, kinne tigers ek kroanje, in lûd dat wol wat op brullen liket, mar sêfter en makke mei in bek dy't hast ticht is. Sok kroanjen is rûchwei 400 m fier te hearren.

By agressive moetings uterje tigers in ferskaat oan grânzgjende, snauwende en blazende lûden. In eksplosyf 'hoastjend brullen' wurdt fuortbrocht troch in iepen bek mei ûntbleate tosken. By freonskiplike moetings 'puffe' tigers wol, it uterjen fan in koart lûd dat de midden hâldt tusken snuven en proesten. Tigerinnen kommunisearje mei har welpen troch te grommen, en de welpen antwurdzje troch te miauwen. As se kjel wurde, bringe tigers faak in inkeld lûd fuort dat klinkt as "woef". Om ûnbekende redens produsearje se soms ek in lûd dat klinkt as "pok", almeast as se it kadaver fan in proai oan it opfretten binne.

De pearing fan twa wite tigers yn in dieretún yn Singapoer.
### Fuortplanting

Tigers hawwe gjin fêste peartiid, mar kinne it hiele jier rûn pearje. Dat sein hawwende, dogge se it almeast yn 'e perioade fan novimber oant april. Tigerinnen binne eltse kear 3–6 dagen maartsk, mei tuskenskoften fan 3–9 wiken. In mantsjestiger pearet mei alle tigerinnen wêrfan't it territoarium sines oerlapet, en de tigerinnen jouwe har reewilligens oan mei har territoriale markearrings en troch te brullen. Jongere, omdoarmjende mantsjes wurde dêrtroch ek oanlutsen, wat liede kin ta gefjochten mei it dominante, territoariumhâldende mantsje. Dêrby wurde de ynkringers yn 'e regel rillegau ferdreaun.

By de hofmakkerij fan tigers giet it mantsje omsichtich te wurk en wachtet er oant de tigerinne oanjout dat se ree is foar de pearing. Dat docht se troch harsels foar him del te jaan op 'e grûn mei de sturt omheech en fansiden. De eigentlike pearing duorret ornaris net langer as 20 sekonden, wêrby't it mantsje it wyfke yn it nekfel byt. Nei de ejakulaasje lûkt it mantsje him fluch werom en springt er fansiden, mei't de tigerinne har dan faak daliks omdraait en mei de foarpoat nei him úthellet. Tigerpearkes bliuwe oant 4 dagen byinoar en pearje yn dy tiid ferskate kearen deis. Dêrnei geane se elts wer har eigen wegen en hat it mantsje fierders neat mear mei it fuortplantingsproses út te stean.

In Bingaalske tigerinne mei twa welpen.
De draachtiid duorret by tigers omtrint 3 moannen. Foar de befalling lûkt de tigerinne har werom op in beskut plak. Dat kin in platwâde skûle middenmank opgeande fegetaasje wêze, mar ek in grot of in plak ûnder in oerhingjend klif. Dêr smyt se oer it algemien 2–3 welpen, hoewol't dat tal yn ekstreme gefallen oprinne kin oant 7. De nijberne welpen binne blyn en helpeleas, en weagje mar 785 g oant 1,6 kg (ôfhinklik fan 'e ûndersoarte en de sûnens fan 'e oangeande welp). De mem slikket har jongen skjin en drûch, lit se by har drinke en ferdigenet harren fûleindich tsjin eltse mooglike bedriging.

De eachjes fan 'e welpen geane mei 3–14 dagen iepen. Dan sjogge se noch net folle, en it duorret noch in pear ekstra wiken ear't se helder sjen kinne. Mei likernôch 2 moanne kinne se foar it earst har bertelokaasje ferlitte. Dat is om deselde tiid hinne dat se foar it earst fleis begjinne te fretten en dat it ôfwenningsproses stadichoan úteinset. Yn dy earste moannen lit de mem har welpen inkeld allinnich om te jeien, en sels dan bliuwt se sa tichteby as mar kin. As de tigerinne der aan fan kriget dat it berteplak fan 'e jongen net mear feilich is, bringt se harren ien foar ien nei in nij skûlplak, wêrby't se harren oan it nekfel yn 'e bek ferfiert. Waarnimmings dy't yn it ramt fan wittenskiplik ûndersyk dien waarden yn it Nasjonaal Park Ranthambore yn Yndia, joegen oan dat 85% fan 'e tigerwelpen it earste jier oerlibbet. Wannear't dat ienris slagge is, oerlibbet 97% fan 'e welpen har twadde jier.

In Sibearyske tigerinne mei har welp.
De jongen leare de feardichheden dêr't se as folwoeksen tigers ferlet fan hawwe troch mei-inoar te stoeien en inoar te beslûpen. Mei 2 moanne nimt de mem harren op sleeptou nei plakken dêr't de kadavers fan har proaidieren lizze, sadat se dêrfan ite kinne. Mei rûchwei in healjier binne de welpen folslein ôfwûn en bringe se mear tiid troch mei it ferkennen fan har om-en-by. Mei 8–10 moanne geane se foar it earst mei de mem op jacht. As er omtrint 11 moanne âld is, kin in welp foar it earst sels in proai deadzje. Mei 18–24 moanne binne de jongen selsstannich en geane se by de mem wei. Mantsjes berikke earder selsstannigens as wyfkes. Jonge tigers doarmje soms wol 650 km fier fan har bertegrûn ôf om sels in territoarium te fêstigjen. Op dy manear jouwe se har by oare populaasjes, wat yntylt tsjingiet. Sawol de jonge mantsjes as de jonge tigerinnen doarmje op dy wize fuort, hoewol't de mantsjes ornaris fierder fuort swalkje as de tigerinnen. Jonge tigerinnen binne mei 3–4 jier geslachtsryp, wylst dat by jonge mantsjes duorret oant se 4–5 jier binne. De libbensferwachting foar tigers is yn it wyld trochinoar 12–15 jier, mar yn finzenskip kinne se wol 19 jier wurde.

In mantsjestiger hat gjin oandiel yn it grutbringen fan 'e welpen, mar hy moetet syn jongen wol om't dy yn syn territoarium libje, en hat in beheinde mjitte fan kontakt mei harren. It kin wêze dat er syn proaien mei harren en harren mem dielt. Der is ien dokumintearre gefal bekend fan in mantsjestiger dy't de soarch foar in pear welpen oernaam doe't de mem omkaam foar't de welpen de leeftyd fan selsstannigens berikt hiene. Mear yn it algemien ferdigenet in mantsjestiger syn jongen troch syn territoarium te ferdigenjen tsjin oare mantsjes. Want as in nij mantsje in besteand territoarium oernimt, deadet er gauris de jongen fan 'e tigerinnen dy't dêr libje. De tigerinnen reitsje dêrtroch wer maartsk, wat betsjut dat it nije mantsje mei harren pearje kin. It liket der lykwols op dat sokke ynfantiside by tigers minder faak foarkomt as by liuwen, dêr't it eins de standertwurkwize is fan mantsjes dy't in troep oernimme. In sânjierrich ûndersyk nei tigers yn it Nasjonaal Park Chitwan, yn Yndia, brocht oan it ljocht dat 12 fan 'e 56 welpen en healwoeksen jongen (oftewol 21,4%) dy't troch nije mantsjes ûntdutsen waarden, ek wier-wier troch harren deade waarden.

In Bingaalske tiger pakt in sambar.
## Fretten

### Proaien

De tiger is as karnivoar in rôfdier dat oeral dêr't er foarkomt oan 'e top fan it fiedselkeatling stiet. Syn proaien binne foar it meastepart grutte en middelgrutte evenhoevigen. Dêrby giet it spesifyk om harteftigen lykas de sambar (*Rusa unicolor*), de wapity (*Cervus canadensis*) en de barasinga (*Rucervus duvaucelii*), kobisten lykas de gaur (*Bos gaurus*) en de wylde wetterbuffel (*Bubalus arnee*), en baarcheftigen lykas it everswyn (*Sus scrofa*) en it burdswyn (*Sus barbatus*). Saakkundigen binne fan tinken dat behalven it beskikber wêzen fan in proai foar tigers fral ek it lichemsgewicht fan in proaidiersoarte fan belang is. It leannet foar sa'n grut rôfdier net om in protte enerzjy te besteegjen oan it fangen fan in proai dy't al mei twa happen lytsman makke is.

Dochs bejeie tigers wol lytsere proaien as se dy by gelegenheid maklik pakke kinne, dus op in folslein opportunisyske wize. Dêrby giet it bygelyks om op 'e grûn libjende fûgels, lykas de blauwe pau (*Pavo cristatus*) en de reinkwartel (*Coturnix coromandelica*), ferskate soarten apen, de wytsturtkjifstikelbaarch (*Hystrix indica*), en sels fisken, benammen as dy fêstsitte yn puollen fan beheinde grutte. Der binne (út en troch) ek oanfallen fan tigers op 'e Aziatyske oaljefant (*Elephas maximus*) en de Yndyske noashoarn (Rhinoceros unicornis) registrearre. Dêrby is it doelwyt oer it algemien in keal. Folwoeksen eksimplaren fan beide soarten binne troch har grutte frijwol ymmún foar tigeroanfallen of it moat wêze dat se troch sykte of ferwûnings slim ferswakke rekke binne.

### Oar fretten

It komt foar, mar selden, dat tigers ek plantaardich materiaal frette, lykas gers (as se ferlet hawwe fan fezels yn har dieet) of ripe fruchten. Ek frette se soms grûn dêr't beskate mineralen yn sitte, bygelyks as de mage har oerstjoer is.

### Jeien

Tigers leare it jeien fan harren mem, hoewol't it fermogen foar in diel oanberne en dêrom ynstinktyf wêze kin. Ofhinklik fan 'e grutte fan 'e proai moatte se trochinoar ien kear yn 'e wike op jacht, hoewol't tigerinnen dy't foar groeiende welpen soargje faker in proai fange moatte. As de welpen dêr âld genôch foar binne, jeie se yn 'e mande mei de mem. Los fan dy spesifike sitewaasje jeie tigers altyd allinne. Tigers spoare in gaadlike proai op troch gebrûk te meitsjen fan harren gesichtsfermogen en harren gehoar. Har rooksin spilet datoangeande amper in rol. Yn 'e tropen kinne se ek by in poel op 'e loer lizzen gean en wachtsje oant der in gaadlike proai komt om te drinken. Dy strategy wurdt begryplikerwize fral tapast op hjitte simmerdagen.

In tiger sit in everswyn efternei.
De jachttaktyk fan tigers is altyd om oan te fallen út in mûklaach wei. As se op 'e loer lizze, is dat sûnder mear sa, mar ek as se sels aktyf op jacht geane, meitsje se gebrûk fan dy metoade. As se bygelyks in keppel harten fûn hawwe, sykje se faak in gaadlik plak op dêr't se wachtsje kinne oant ien fan 'e bisten deunby genôch komt om der súksesfol in wraam op te dwaan. Tigers binne geduldige jagers; it wachtsjen kin wol in hiele dei duorje. Soms moatte se sa lang stil lizzen bliuwe, dat se út en troch eefkes yn 'e sûs weidodzje. In oare taktyk is om 'e proai te beslúpen oant se de ôfstân genôch ynkoarte hawwe en dan in geunstich momint ôf te wachtsjen. Dat beslûpen giet mei de kop omleech en it lichem deunby de grûn (dêrfandinne dat men foar in ferlykber krûpen by minsken wol sprekt fan 'e 'tigerslûpgong'). De optimale ôfstân foar in oanfal is fansels sa deunby as mar mooglik is, mar yn elts gefal minder as 30 m. As de proai de tiger gewaar wurdt foar't er dy ôfstân berikt hat, lit de tiger him rinne en set er him net nei.

By de oanfal springt in tiger ynienen oerein en sprint efter de skrokken en útnaaiende proai oan. Tigers kinne in maksimale faasje fan 56 km/h berikke, en se kinne sprongen meitsje fan 10 m. Mar se binne gjin lange-ôfstânsdravers lykas wolven (*Canis lupus*), en se jouwe de efterfolging oer as se in proai net binnen in beskate ôfstân benei komme kinne. As dat wol slagget, bespringt de tiger syn proai fan efteren of fan 'e sydkant en grypt er him mei de klauwen oan syn foarpoaten fêst yn 'e hûd fan 'e proai. Troch syn gewicht hinne en wer te smiten besiket er dan de proai nei de grûn te skuorren. Oergrutte proaien wurde faak earst heal útskeakele troch de haksine yn ien of beide efterpoaten troch te biten. As de proai ien kear op 'e grûn leit, byt de tiger it bist oer it algemien yn 'e kiel om 'e luchtpiip ticht te knipen en de proai troch ferstikking om te bringen. Dat is in handige manear om te deadzjen, om't de proai dan mei syn hoarnen, gewei, slachtosken en/of hoeven net by de tiger kin. Soms wurdt in oare metoade brûkt om 'e proai te deadzjen, lykas it brekken fan 'e nekke of it útskuorren fan 'e hals. Lytsere proaien wurde yn 'e regel deade mei in byt yn 'e nekke of op 'e kop.

It is net alhiel dúdlik hoe faak oft de jacht fan in tiger súksesfol is. Guon skattings hâlde it op 50% (1 op 2), mar oaren wolle hawwe, it slagget mar 5% fan 'e kearen (1 op 20). Fan beskate grutte proaien, lykas de gaur (*Bos gaurus*), de wylde wetterbuffel (*Bubalus arnee*) en it everswyn (*Sus scrofa*) binne dokumintearre gefallen bekend dat se in tiger dy't har oanfoel, slim ferwûnen of sels deaden. Yn it gefal fan in súksesfolle jacht sleept de tiger it kadaver fan syn proai nei in beskut plak ta dêr't er der rêstich oer gear kin. Middelgrutte proaien, lykas harten, wurde soms wol 1/2 km meisleept, mei in dokumintearre maksimum fan 549 m. Tigers binne sterkernôch om sels folwoeksen buffels in ein te ferslepen. As de tiger it kadaver hat dêr't er it hawwe wol, rêst er ornaris earst in hoartsje út fan alle ynspannings ear't er oan it iten giet. Hy kin yn ien miel 50 kg fleis fersline, mar yt yn 'e regel ferskate dagen fan ien kadaver en lit dan net folle oer foar iesiters.

In yllustraasje út 1807 fan in ridel Aziatyske wylde hûnen dy't in tiger oanfalt.
## Natuerlike fijannen en konkurrinten

Tigers hawwe gjin natuerlike fijannen, útsein de minske. Yn in grut part fan syn ferspriedingsgebiet dielt de tiger syn biotoop mei in oare grutte kateftige, it loaihoars (*Panthera pardus*), en teffens mei yn ridels libjende hûneftigen, lykas de grize wolf (*Canis lupus*) yn it Russyske Fiere Easten of de Aziatyske wylde hûn (*Cuon alpinus*) op it Yndyske subkontinint. Ornaris dominearje tigers sokke konkurrinten, hoewol't dat mei de hûneftigen ôfhinget fan 'e grutte fan 'e ridel. Ynteraksjes tusken de trije soarte rôfdieren berinne in spektrum fan efterfolgjen en fuortjeien fia it stellen fan inoars proaien (kleptoparasitisme) oant it deadzjen faninoar. Yn dat lêste gefal is de tiger ornaris dejinge dy't de konkurrinsje út 'e ljochten helpt, mar soms ek net. Yn Yndia, dêr't tigers, loaihoarsen en Aziatyske wylde hûnen faak deunby inoar yn nasjonale parken en oare beskerme natoergebieten libje, kinne grutte ridels wylde hûnen soms troch nûmerike oermacht in tiger ombringe.

Sawol loaihoarsen as Aziatyske wylde hûnen kinne sûnder swierrichheden yn it territoarium fan in tiger libje as der genôch proaien beskikber binne. Ut ûndersiken is lykwols oan it ljocht kommen dat by gebrek oan genôch proaien loaihoarsen en wylde hûnen seldsumer wurde yn gebieten dy't troch tigers bewenne wurde. Sa late it yn 'e âlde steat werombringen fan 'e tigerstân yn it Nasjonaal Park Rajaji, yn 'e 2000-er jierren, ta in ôfname fan it tal loaihoarsen dêrsanne. En yn it Nasjonaal Park Kui Buri soarge de seldsumens fan it foarkommen fan tigers foar in taname fan it tal loaihoarsen en wylde hûnen. As de trije soarten gearlibje, bewenje tigers yn 'e regel it djippere oerwâld, wylst loaihoarsen en wylde hûnen har mear yn 'e neite fan 'e wâldsigge ophâlde.

## Status

De tiger hat de IUCN-status fan "bedrige", mei't de wrâldpopulaasje almar fierder ynsakket en it ferspriedingsgebiet oan ien wei troch ynkrimpt. De earste tweintich jier fan 'e ienentweintichste iuw buorke it ferspriedingsgebiet fan 'e tiger mei 113.587 km² efterút fan 1.025.488 km² yn 2001 nei 911.901 km² yn 2020. Yn 2022 wie der minder as 7% fan it oarspronklike wengebiet fan 'e tiger oer, sa't dat omtrint 1900 noch bestie. Yn 2020 hie Yndia it grutste oerflak fan it wrâldwide tigerareaal, 300.508 km², folge troch Ruslân mei 195.819 km². Yn 2023 waard rûsd dat der wrâldwiid noch sa'n 5.600–5.900 tigers yn it wyld libben, in tebekgong fan 28,6% yn ferhâlding mei de krapoan 8.300 tigers dy't ein 1990-er jierren noch yn it wyld foarkamen. De grutte mearderheid fan it tigerbestân wie yn 2023 te finen yn Yndia (3.200–3.700), folge troch it Russyske Fiere Easten fan Sibearje (573–600) en it Yndonezyske eilân Sumatra (393).

Wrâldpopulaasje fan Tigers yn 2022| lân | skatting |
| --- | --- |
|  Yndia | 3.167–3.682 |
|  Ruslân | 573–600 |
|  Yndoneezje | 393 |
|    Nepal | 316–355 |
|  Tailân | 148–189 |
|  Maleizje | <150 |
|  Bûtan | 131 |
|  Bangladesj | 118–122 |
|  Sina | >60 |
|  Birma | 28 |
| **totaal** | **5.638–5.899** |

De bedrigings fan 'e tiger komme allegearre fan 'e minske of wurde troch de minske feroarsake. De wichtichste swierrichheden binne habitatferlies, habitatfragmintearring en streuperij. Habitatferlies en habitatfragmintearring komme troch it oanhâldende útwreidzjen fan minsklike aktiviteiten yn wat foarhinne tigerhabitat wie. Men moat dan tinke oan 'e ûntginning fan oerwâld om der lânbougrûn fan te meitsjen, ûntbosking foar hout- en papieryndustry, de oanlis fan wegen, spoarwegen, yrrigaasjekanalen en heechspanningslinen, en mynbou. Habitatferlies betsjut dat gebieten folslein ferlern geane foar de tiger. Habitatfragmintearring wol sizze dat gebieten de oansluting mei oare troch tigers bewenne gebieten ferlieze, mei lytse isolearre populaasjes ta gefolch dy't faak op harsels net libbensfetber binne of dy't, as se dat wol binne, gefaar rinne op problemen y.f.m. yntylt. Yn Nepal en Yndia binne dêrom faunakorridors oanlein, dy't ûnderskate isolearre natoergebieten mei-inoar ferbine.

In Sumatraanske tiger fotografearre troch in kamerafâle.
Streuperij is de meast direkte bedriging foar de tiger. Hoewol't de tiger yn hast alle lannen dêr't er foarkomt in beskerme status hat en ek al is de ynternasjonale hannel yn tigers en alle produkten dy't fan tigers komme ferbean ûnder it CITES-ferdrach, dochs bestiet der noch in libbene yllegale hannel yn tigerguod. Men moat dan tinke oan hûden, tosken, klauwen en hiele koppen dy't as jachttrofee tsjinje, en bonken dy't yn fermealde foarm yn tradisjonele Sineeske genêskunde brûkt wurde. Wat stranger de beskerming en wat minder tigerprodukten der foarhâns binne, wat heger de prizen foar sok guod wurde, en wat mear de streuperij oanboazet. Lannen dêr't de tiger noch foarkomt, hawwe dêrom drastyske maatregels nimme moatten, lykas oanhâldende patrûljes fan bewapene parkwachters yn natoergebieten, en swiere straffen foar streupers. Ynternasjonale gearwurking helpt dêrby, lykas tusken Yndia en Nepal, of yn it ramt fan it memorandum fan ferstânhâlding dat Ruslân en Sina yn 2019 ûndertekenen om 'e Sibearyske tiger fan it útstjerren te rêden.

Opfongen en rehabilitearre probleemtigers en ferweesde en yn finzenskip grutbrochte welpen binne yn it wyld útset yn Yndia, Ruslân en op Sumatra. Yn Kazachstan is yn it Natoerreservaat Ile-Balkasj wurke oan habitatrestauraasje en de reyntroduksje fan proaidieren. Hoewol't de lânseigen Kaspyske tiger útstoarn is, wurdt der tawurke nei it doel om yn 2025 tigers fan oare ûndersoarten yn it reservaat út te setten. Dêrmei sil de tiger foar it earst yn 55 jier yn Sintraal-Aazje weromkeare. De reyntroduksje fan tigers wurdt ek yn omtinken nommen foar eastlik Kambodja. Yn Sina is foar de Súdsineeske tiger, dy't útstoarn is yn it wyld, yn dieretunen in fokprogramma geande, mei de bedoeling om úteinlik de bisten yn ôfhandige natoergebieten wer yn it wyld út te setten.

## Undersoarten

### Libbene ûndersoarten

In tigerjacht fan 'e rêch fan oaljefanten ôf yn Britsk-Ynje (yllustraasje út 1808).
#### Yndieling

Tradisjoneel waard de tiger opdield yn njoggen libbene (of útstoarne mar oant relatyf resint noch libbene) ûndersoarten. Dêrby gie it om 'e Balineeske, Bingaalske, Yndosineeske, Javaanske, Kaspyske, Maleiske, Sibearyske, Súdsineeske en Sumatraanske tigers. De jildigens fan dy klassifikaasje waard yn 1999 yn 'e kiif steld, mei't de yndieling foar it meastepart basearre wie op poer morfologyske skaaimerken, lykas ferskillen yn lichemsgrutte, hierlingte en kleurpatroan. Boppedat wiene dêrby de skaaimerken fan in relatyf lyts tal spesimina yn museä generalisearre foar in hiele populaasje, ek al wiene dy museumeksimplaren mooglik net of net op alle punten represintatyf.

Der waard dêrom foarslein om tenei noch mar twa ûndersoarten fan 'e tiger te erkennen: de gewoane tiger (*Panthera trigris tigris*) op it fêstelân fan Aazje en de Sûndaneeske tiger (*Panthera tigris sondaica*) op 'e Grutte Sûnda-eilannen. Dat útstel krige yn 't earstoan net folle neifolging, mar it waard befêstige troch in alomfetsjende analyze dy't yn 2015 útfierd waard oangeande de morfologyske en ekologyske skaaimerken en it mitogondriaal DNA fan alle tradisjonele tigerûndersoarten. Op basis fan dy útkomst naam de Ynternasjonale Uny foar Beskerming fan de Natoer (IUCN), de ynternasjonale autoriteit op it mêd fan 'e taksonomy fan biste- en plantesoarten, yn 2017 de klassifikaasje mei de beide ûndersoarten oer. De tradisjonele ûndersoarten waarden dêrby in triem omleech pleatst as populaasjes fan 'e oerbleaune ûndersoarten.

Lykwols, in ûndersyk wêrby't yn it hiele genoom fan 'e tiger fêstlein waard, hie yn 2018 in hiele oare útkomst. Dêrby waarden 32 spesimina bestudearre fan 'e seis noch libbene tradisjonele ûndersoarten (de Bingaalske, Yndosineeske, Maleiske, Sibearyske, Súdsineeske en Sumatraanske tigers), en die bliken dat dy dúdlik faninoar te ûnderskieden en selsstannige kladen foarmen. Dat resultaat waard befêstige by nije ûndersiken út 2021 en 2023. De IUCN besleat dêrom yn 2024 om 'e yndieling fan 'e tiger yn ûndersoarten op 'e nij te evaluëarjen, net allinnich mei it each op 'e radikaal ferskillende útkomsten fan neamde ûndersiken, mar ek yn ferbân mei de tsjinstridige ynterpretaasjes fan 'e beskikbere ynformaasje troch saakkundigen.

In tigerinne yn in dieretún yn Leipzig fisket har jong út it wetter en draacht it yn 'e bek nei de kant ta.
#### Tradisjonele yndieling

Neffens de tradisjonele yndieling hat de tiger (*Panthera tigris*) njoggen ûndersoarten:

* de Balineeske tiger (*P. t. balica*) † (op Baly; útstoarn omtrint 1950)
* de Bingaalske tiger (*P. t. tigris*) (op it Yndysk subkontinint)
* de Yndosineeske tiger (*P. t. corbetti*) (op it fêstelân fan Súdeast-Aazje)
* de Javaanske tiger (*P. t. sondaica*) † (op Java; útstoarn yn 2008)
* de Kaspyske tiger (*P. t. virgata*) † (yn Transkaukaazje, Sintraal-Aazje, Sinkiang-Oeigoerje en it noarden fan it Midden-Easten; útstoarn yn 1970)
* de Maleiske tiger (*P. t. jacksoni*) (op it skiereilân Malakka)
* de Sibearyske tiger of Amoertiger (*P. t. altaica*) (yn it Kustterritoarium en it territoarium Chabarovsk fan it Russyske Fiere Easten fan Sibearje, noardeastlik Mantsjoerije en it Koreaansk Skiereilân)
* de Súdsineeske tiger (*P. t. amoyensis*) (yn súdeastlik Sina; útstoarn yn it wyld)
* de Sumatraanske tiger (*P. t. sumatrae*) (op Sumatra)

In boartsjend tigerwelpke yn 'e snie.
In fideo fan in tiger.
#### Yndieling yn twa ûndersoarten

Neffens de nije yndieling dy't yn 2017 troch de IUCN ynfierd waard (mar troch resintere ûndersiken alwer ûnderúthelle liket te wêzen), soe de tiger opdield wêze yn twa ûndersoarten:

* de gewoane tiger (*P. t. tigris*) (op it fêstelân fan Aazje)
* de Sûndaneeske tiger (*P. t. sondaica*) (op 'e Grutte Sûnda-eilannen: Sumatra, Java en Baly)

### Fossile ûndersoarten

Der binne trije fossile ûndersoarten fan 'e tiger bekend:

* de Ngandongtiger (*Panthera tigris soloensis*) (op Java en Sumatra)
* de Triniltiger (*Panthera tigris trinilensis*) (op Java en miskien op Baly)
* de Wanxientiger (*Panthera tigris acutidens*) (de provinsje Sichuan yn Sina)

De tigers dy't yn prehistoaryske tiden Borneo bewennen, binne nei alle gedachten ek útstoarn, mar de Dajaks, de lânseigen befolking fan it eilân, leauwe fêst dat de Borneotiger ek hjoed de dei noch bestiet en rapportearje út en troch in waarnimming fan it bist. Soölogen twifelje oan 'e betrouberens fan sokke waarnimmings. It is yn ûndúdlik ta hokker ûndersoarte de Borneotiger rekkene wurde moat.

## Hybridisearring

Tigers kinne har fuortplantsje mei oare soarten grutte katten út it skaai fan 'e panters (*Panthera*), al komme sokke krusings yn it wyld frijwol nea foar. Yn finzenskip binne lykwols ferskate foarbylden bekend fan tigers dy't har fuortplanten mei liuwen. It jong fan in tigerinne en in mantsjesliuw hjit in liger, wylst it jong fan in mantsjestiger en in liuwinne in tiuw neamd wurdt. De mantsjesliuw jout syn groei-oanfiterjend gen troch oan syn jong, mar it korrespondearjende groeibeheinende gen fan 'e tigerinne wurdt net trochjûn, sadat in liger folle grutter wurdt as syn âlden. Yn tsjinstelling dêrmei wurdt by in tiuw it groei-oanfiterjend gen fan 'e mantsjestiger net trochjûn, wylst it groeibeheinend gen fan 'e liuwinne wol oanwêzich is, sadat tiuwen rûchwei likegrut wurde as harren âlden. Mei't sokke krusings faak oanberne libbensbedriigjende ôfwikings en in oanlis foar obesitas hawwe, wurdt it krusen fan tigers mei liuwen (of oare pantersoarten) sjoen as ûnetysk.

De hûd fan in koartby deade Javaanske tiger op in foto út 1915.
## Relaasje mei de minske

### Jacht op tigers

Tigers wurde al tûzenen jierren troch de minske bejage, sa't bewiisd wurdt troch û.o. in rotsskildering yn 'e Bhimbetkarotsskûlen yn Yndia dy't 5.000–6.000 jier âld is. Yn 'e prehistoarje gie de jacht op sa'n gefaarlik rôfdier noch te foet en mei de spear, wat in tige nuodlike ûndernimming wie. Yn histoaryske tiden fûn 'e jacht yn it hiele ferspriedingsgebiet fan 'e tiger plak, en wiene de jagers ornaris ruters te pearde of lju dy't op oaljefanten rieden en dêrmei relatyf feilich wiene foar de tosken en klauwen fan harren proai. Ek waard der doe gebrûk makke fan fjoerwapens, wêrmei't de jacht op tigers in ûngelikense striid waard. Yn it Russyske Fiere Easten waarden Sibearyske tigers sels wol neisitten troch lju dy't harsels mei troch slidehûnen lutsen sliden ferpleatsten.

De jacht op tigers waard dien troch Jeropeeske kolonisten en fertsjintwurdigers fan koloniale machthawwers, mar likegoed troch de lânseigen befolking. Redens foar sa'n jacht koene wêze dat ien of mear tigers in gefaar foar de minsken ynholden dy't yn of deunby harren territoarium wennen, of dat se skea tabrochten oan minsklik besit troch fee as har proai te nimmen. Mar faak wie it ek gewoan in "sport" foar de jagers, benammen as it om Jeropeänen gie, dy't sokke gefaarlike bisten foar de kick bejeie woene of út wiene op jachttrofeeën. Sa waarden tusken 1875 en 1925 nei skatting 80.000 tigers deade. Ferskate ûndersoarten, lykas de Javaanske tiger en de Balineeske tiger yn 'e Yndyske Arsjipel en de Kaspyske tiger yn Sintraal-Aazje en Transkaukaazje, waarden troch bejaging úteinlik hielendal útrûge.

### Oanfallen op minsken

Ornaris geane tigers minsken út 'e wei, mar op plakken dêr't tigers en minsken deun opinoar libje, binne oanfallen fan tigers op minsken in reëel gefaar. It nuodlikst binne moetings tusken beide soarten yn 'e sône dêr't yn kultuer brochte lânbougrûn oergiet yn 'e wyldernis fan it oerwâld. De measte oanfallen fan tigers op minsken binne definsyf fan aard, bygelyks as in minske de tiger oer it mad komt en skrikke lit, as de tiger him yn it nau dreaun fielt, of as in tigerinne welpen hat dy't se ferdigenje moat. Soms sjogge tigers minsken lykwols as proaidieren. Sokke minskesliners binne oer it algemien âld en/of ferwûne, mei as gefolch dat se har normale proaidieren net mear fange kinne. As se, heal ferhongerjend, ûntdekke dat minsken folle makliker te pakken binne, is de kar oer it algemien gau makke.

In Bingaalske tiger yn 'e Sundarbans yn Bangladesj.
Oan it begjin fan 'e tweintichste iuw kamen minskesliners noch frij geregeldwei foar en wiene sokke tigers allinnich al yn Britsk-Ynje ferantwurdlik foar de dea fan likernôch 1.000 minsken jiers. Sa ferslûn de Tigerinne fan Champawat fan 'e 1890-er jierren ôf yn Nepal mear 430 minsken oant it bist yn 1907 troch de Ingelske jager Jim Corbett ôfsketten waard. Yn 'e sompen fan 'e Sundarbans yn Bangladesj waarden yn 'e 75 jier tusken 1935 en 2006 neffens offisjele sifers 1.396 minsken troch tigers deade. Dat wiene benammen pleatslike fiskers. Mei't tigers fan efteren oanfalle, is it dragen fan gesichtsmaskers op 'e efterkant fan 'e holle effektyf bleken yn it ôfwarren fan tigeroanfallen.

### Tigers yn finzenskip

Tigers wurde al sûnt de Aldheid troch de minske fongen en yn finzenskip holden. Yn 'e tiid fan it Romeinske Ryk waarden tigers tentoansteld yn amfiteäters, brûkt foar publyk fermaak yn gladiatorgefjochten en ynset as eksekúsjemetoade foar kriminelen. De Mongoalske hearsker Kûbilai Khan soe yn 'e trettjinde iuw oan syn hof ferskate tigers holden hawwe. Fan 'e Midsiuwen ôf waarden de bisten yn Jeropa holden yn menazjeryen fan keningen en keizers. Iuwenlang wiene sokke samlings fan eksoatyske bisten inkeld foar de hegerein tagonklik, mar fan 'e njoggentjinde iuw ôf ûntjoegen se har ta dieretunen dêr't eltsenien him oan 'e bisten fergapje koe.

Yn 2020 wiene der teminsten 15.000 tigers yn finzenskip, hast trije kear safolle as dat der yn it wyld libje. Yn Aazje waarden mear as 8.000 tigers holden, yn 'e Feriene Steaten mear as 5.000 en yn Jeropa net minder as 850. Fan âlds waarden tigers yn fierstente lytse koaien fêstset, mei as gefolch dat se stereotype foarmen fan hâlden en dragen begûnen te fertoanen, lykas iisbearjen, ynaktiviteit en apaty. Yn moderne dieretunen binne tigers (en oare grutte rôfdieren) ûnderbrocht yn romme ferbliuwen dy't sa natuerlik mooglik ynrjochte binne. Boppedat wurdt der war dien om goed foar de bisten te soargjen en se te stimulearjen troch foarwerpen en aktiviteiten ta ferriking fan harren bestean ta te foegjen.

In foarstelling fan dompteur Günther Gebel-Williams mei syn tigers yn it Ringling Bros. Circus sirka 1969.
Behalven yn dieretunen waarden tigers foarhinne ek in protte holden yn sirkussen, dêr't se troch dompteurs traind waarden om diel te nimmen oan optredens. Se moasten dan bygelyks fan 'e iene kruk op 'e oare huppe of troch in baarnende hoepe springe. Dompteurs dominearren de bisten mei swipen, ophefte stuollen en/of fjoerwapens. Guon fan harren, lykas Mabel Stark en Clyde Beatty, waarden ferneamd oan it begjin en yn 'e midden fan 'e tweintichste iuw, doe't soks noch as akseptabel en sels keunstich beskôge waard. Fan 'e 1960-er jierren ôf brûkten dompteurs as Günther Gebel-Williams al sêftsediger metoaden om 'e bisten te behearskjen. Sara Houcke kaam bekend te stean as "de Tigerflústerster", om't se har tigers trainde troch harren ta te flústerjen. Siegfried & Roy waarden ferneamd mei harren foarstellings mei wite tigers yn Las Vegas. Dêr kaam yn 2003 abrupt in ein oan doe't ien fan 'e tigers, Mantacore, ûnder in optreden Roy oanfoel en libbensgefaarlik ferwûne troch him yn 'e nekke te biten en syn rêchbonke te brekken. (Op ferheftich oanstean fan Roy yn 'e ambulânse nei it sikehûs waard Mantacore net ôfmakke.)

Tsjin 'e ein fan 'e tweintichste iuw naam de druk ta fan bisterjochte-aktivisten om in ein te meitsjen oan in praktyk dy't wat langer wat mear as in foarm fan bistemishanneling sjoen waard. Hieltyd mear sirkussen holden op om bisten yn foarstellings te brûken, of it moast wêze dat it om húsdieren gie, lykas hûnen en hynders. Oare sirkussen, lykas it ferneamde Ringling Bros. Circus yn 'e Feriene Steaten, waarden ûnder druk fan aktivisten opheft. Yn 'e ienentweintichste iuw namen ferskate Westerske lannen wetten oan om it near te lizzen op optredens mei trainde wylde bisten lykas tigers.

Oan 'e oare kant boaze it hâlden fan tigers as húsdier yn deselde perioade almar fierder oan. Dat jildt benammen foar de Feriene Steaten, dêr't it yn 'e measte dielsteaten foar partikulieren hiel lang legaal wie om tigers te besitten. Pas yn 2022 waard soks troch de federale oerheid yn hiel it lân ferbean, mar allinnich foar nije bisten. Sa kin it dat yn 'e Feriene Steaten mar 6% fan 'e mear as 5.000 tigers holden wurdt yn dieretunen en oare fasiliteiten dy't goedkard binne troch de Feriening fan Dieretunen en Akwaria (AZA). Yn 'e measte lidsteaten fan 'e Jeropeeske Uny, wêrûnder Nederlân, wie it hâlden fan tigers troch partikulieren mei it each op 'e publike feilichheid al folle langer ferbean. Partikulieren binne min tarist om 'e soarch te bieden dêr't tigers ferlet fan hawwe, wat it wolwêzen fan 'e bisten geweld oandocht. Dêropta kinne gebrekken oan in feilige húsfêsting liede ta gefaarlike sitewaasjes, net inkeld foar de eigner sels, mar ek foar omwenjenden.

De tigerridende hindoe-goadinne Doerga bejochtet de demon Mahishasura, dy't op in wetterbuffel riidt.
### Tigers yn 'e minsklike kultuer

De tiger spilet, mei troch syn opfallende uterlik en syn ta de ferbylding sprekkende gefaarlikens, in wichtige rol yn 'e minsklike kultuer. Yn 'e Sineeske Aldheid waard it bist sjoen as de "kening fan it wâld" en stie it symboal foar de macht fan 'e keizer. Yn 'e Sineeske astrology is de tiger ien fan 'e tolve stjerrebylden fan 'e Sineeske diererym en wurdt er assosjearre mei de tiid tusken 15.00 en 17.00 oere middeis. Fan it mei tuskenskoften weromkearende Jier fan 'e Tiger mei men dramatyske en ekstreme barrens ferwachtsje. De Wite Tiger is ien fan 'e Fjouwer Symboalen fan 'e Sineeske stjerrebylden, dat foar it westen, it yin en de hjerst stiet. Syn wjergader is de Blauwe Draak, dy't foar it easten, it yang en de maityd stiet.

Yn it boedisme binne de tiger, de aap en it hart de Trije Redeleaze Wêzens, wêrby't de tiger lulkens symbolisearret. Yn it hindoeïsme is de tiger it ryddier fan Doerga, de goadinne fan froulike macht en frede, dy't troch de oare goaden skepen waard om 'e demoanen te befjochtsjen. Yn 'e Grykske mytology wie de tiger it ryddier fan 'e god Dionysus. Yn 'e Koreaanske mytology wurde tigers sjoen as boadskippers fan 'e Berchgoaden. Yn 'e Sineeske en de Koreaanske kultuer wurde tigers beskôge as beskermers tsjin kweageasten; se waarden dêrom foarhinne ôfbylde op grêftomben, mar ek op huzen en klean. Ta de folkloare fan 'e Yndyske Arsjipel hearde it leauwe yn it bestean fan weartigers: tigers dy't harsels feroarje koene yn minsken. Mank guon lânseigen folken yn eastlik Sibearje bestie it leauwe dat froulju ferlaat wurde koene troch manlju as dy harsels yn in tiger feroaren.

Yn 'e moderne Westerske kultuer waard de tiger troch de Ingelske dichter William Blake as symboal foar de dualiteit fan skientme en woestheid brûkt yn syn gedicht *The Tyger* út 1794. Yn *The Jungle Book*, in ferhalebondel fan 'e Ingelske skriuwer Rudyard Kipling út 1894, is de minskeslinende tiger Shere Khan de antagonist en de aartsfijân fan it wylde bern Mowgli. Yn it ferneamde berneboek *The Tiger Who Came to Tea* ("De Tiger dy't op 'e Tee Kaam"), dat yn 1968 foar it earst publisearre waard troch de Ingelske skriuwster Judith Kerr, krije it famke Sophie en har mem ûnferwachts in tiger op 'e tee, dy't alle iten opyt en alle drinken opdrinkt. It ferhaal is útlein as in oantinken oan 'e driging fan it nazisme, mei't de Joadske Kerr as jong bern mei har âldelju nazy-Dútslân ûntflechtsje moast. Freonlike tigers komme yn 'e Westerske kultuer ek foar, lykas Tigger, in personaazje út 'e ferhalesyklus om Winnie-the-Pooh hinne, en de kung fu-masteresse Tigerinne (*Tigress*), ynsprutsen troch Angelina Jolie, yn 'e *Kung Fu Panda*-tekenfilms.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side.

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Panthera tigris fan Wikimedia Commons.
  |

 |