Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Prêrjehûnen

|  |
| --- |
| Prêrjehûnen |
|  |
| In swartsturtprêrjehûn. |
| **Taksonomy** |
| ryk: | dieren (*Animalia*) |
| stamme: | rêchstringdieren (*Chordata*) |
| ûnderstamme: | wringedieren (*Vertebrata*) |
| klasse: | sûchdieren (*Mammalia*) |
| skift: | kjifdieren (*Rodentia*) |
| ûnderskift: | iikhoarntsjes en sliepmûzen (*Sciuromorpha*) |
| famylje: | iikhoarntsjes (*Sciuridae*) |
| ûnderfamylje: | grûniikhoarntsjes en Afrikaanske beamiikhoarntsjes (*Xerinae*) |
| tûke: | grûniikhoarntsjes (*Marmotini*) |
| ûndertûke: | marmoteftigen (*Marmotina*) |
| skaai: | **prêrjehûnen** (*Cynomys*) |
| Rafinesque, 1817 |
|  |

De **prêrjehûnen**, ek wol stavere as **prêryhûnen** of **prairiehûnen** (wittenskiplike namme: *Cynomys*), foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), it ûnderskift fan 'e iikhoarntsjes en sliepmûzen (*Sciuromorpha*), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (*Sciuridae*), de ûnderfamylje fan 'e grûniikhoarntsjes en Afrikaanske beamiikhoarntsjes (*Xerinae*), de tûke fan 'e grûniikhoarntsjes (*Marmotini*) en de ûndertûke fan 'e marmoteftigen (*Marmotina*). Ta dit skaai hearre 5 soarten út Noard-Amearika.

## Algemien

Prêrjehûnen binne in slach grûniikhoarntsjes dat yn koloanjes ûnder de grûn fan 'e prêrjes fan Noard-Amearika libbet. Se kinne sa'n 40 sm lang wurde en se weagje 1-4 kg. Yn finzenskip kinne se 8-10 jier âld wurde, mei útsjitters nei 12 jier. Se waarden foar it earst troch de Westerske wittenskip ûntdutsen troch de ferneamde Ekspedysje fan Lewis en Clark, in ûntdekkingstocht fan 'e rivier de Mississippy nei de Amerikaanske westkust en werom, dy't plakfûn yn 'e jierren 1804-1806.

## Namme

It wie Meriwether Lewis en William Clark bekend dat de Frânsk-Kanadeeske pelsjagers sokke bisten teminsten al fan 1774 ôf *chiens de prairie* ("prêrjehûnen") neamden, mar sysels keazen foar de namme *barking squirrel* ("blaffend iikhoarntsje"), wat eins yndie in sekuerdere oantsjutting is. Dy namme beklibbe lykwols net, en úteinlik waard yn it Ingelsk *prairie dog*, in letterlike oersetting fan 'e Frânske beneaming, oernommen. De ferwizing nei hûnen komt fan it blaffende lûd dat prerjehûnen fuortbringe om inoar te warskôgjen foar ûnrie. Ek de wittenskiplike namme *Cynomys*, dy't komt fan 'e Grykske term foar "hûnemûs", slacht dêrop werom.

## Soarten

|  |
| --- |
| * skaai **prêrjehûnen** (*Cynomys*)
	+ ûnderskaai echte prêrjehûnen (*Cynomys*)
		- Meksikaanske prêrjehûn (*Cynomys mexicanus*)
		- swartsturtprêrjehûn (*Cynomys ludovicianus*)
	+ ûnderskaai ûnechte prêrjehûnen (*Leucocrossuromys*)
		- Rocky-Mountainsprêrjehûn (*Cynomys gunnisoni*)
		- Utahprêrjehûn (*Cynomys parvidens*)
		- wytsturtprêrjehûn (*Cynomys leucurus*)
 |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side.

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Prairie dogs fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Kjifstikelbargen

|  |
| --- |
| Kjifstikelbargen |
|  |
| In oerzon. |
| **Taksonomy** |
| ryk: | dieren (*Animalia*) |
| stamme: | rêchstringdieren (*Chordata*) |
| ûnderstamme: | wringedieren (*Vertebrata*) |
| klasse: | sûchdieren (*Mammalia*) |
| skift: | kjifdieren (*Rodentia*) |
| ûnderskift: | kjifstikelbaarcheftigen (*Hystricomorpha*) |
| tuskenskift: | kjifstikelbaarchdieren (*Hystricognathi*) |
| (ynformeel): | **kjifstikelbargen** |
|  |
|  |

De **kjifstikelbargen** foarmje in ynformele taksonomyske groep binnen de klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), it ûnderskift fan 'e kjifstikelbaarcheftigen (*Hystricomorpha*) en it tuskenskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren (*Hystricognathi*). Under dizze beneaming falle twa net nau besibbe groepen bisten út 'e Alde en de Nije Wrâld. Dizze bisten wurde faak ek wol **stikelbargen** neamd, nei de Nederlânske beneaming *stekelvarkens*, mar om't yn it Frysk mei de namme stikelbaarch ferwiisd wurdt nei in ynsekte-iter út 'e famylje *Erinaceidae*, is it better om foar de kjifdieren fan "kjifstikelbargen" te sprekken.

## Underferdieling

Ta de kjifstikelbargen hearre twa famyljes út it tuskenskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren, te witten: de kjifstikelbargen fan de Alde Wrâld (*Hystricidae*) en de kjifstikelbargen fan de Nije Wrâld (*Erethizontidae*). Dy beide groepen binne net nau besibbe, en de kjifstikelbargen fan de Nije Wrâld komme sels folle mear oerien mei sokke ferskillende groepen as beverrotten, kavia's en tsjintsjilla's, as mei har nammegenoaten út 'e Alde Wrâld. De bekendsten fan 'e 30 soarten kjifstikelbargen binne de gewoane kjifstikelbaarch of Afrikaanske kjifstikelbaarch (*Hystrix cristata* of *Hystrix galeata*), dy't behalven yn Afrika ek yn Súd-Jeropa foarkomt, en de oerzon of Noardamerikaanske beamkjifstikelbaarch (*Erethizon dorsatum*), út Noard-Amearika.

## Klassifikaasje

* tuskenskift kjifstikelbaarchdieren (*Hystricognathi*)
	+ famylje **kjifstikelbargen fan de Alde Wrâld** (*Hystricidae*)
	+ lytsskift kjifstikelbaarchdieren fan de Nije Wrâld (*Caviomorpha*)
		- boppefamylje kjifstikelbargen fan de Nije Wrâld (*Erethizontoidea*)
			* famylje **kjifstikelbargen fan de Nije Wrâld** (*Erethizontidae*)

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side.

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Hystricidae fan Wikimedia Commons.
  |

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Erethizontidae fan Wikimedia Commons.
  |

 |