Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ryk (taksonomy)

In **ryk** is yn de taksonomy it heechste nivo fan taksa. Under it ryk komt it nivo fan de stamme.

## Oarsprong

Lineaus brûkte yn syn *Systema Naturae* it "ryk", yn it Latyn *regnum*, as it heechste nivo fan syn taksonomy. Hy beskreau trije riken, dy't yn syn tiid sjoen waarden as folslein ûnôfhinklik:

* Dieren
* Planten
* Mineralen

## Besibbens

Mei de opkomst fan it idee dat taksa net allinnich oanjoegen dat soarten oerienkomsten hienen, mar ek dat se besibbe binne, en in mienskiplike foarfaar hawwe, is de betsjutting fan it ryk ek wat feroare. Foar mineralen jildt dat nije ynsicht net, dat dy binne weifallen. En om't ek de riken no in wisse sibskip hawwe binne se net mear de alles-omfetsjende taksa, mar mear it heechste nivo fan sibskip.

## Hjoeddeisk

Mei it tafoegen fan foarmen fan libben dy't yn de tiid fan Linnaeus noch net beskreaun wienen is no in nivo mei fiif of mear riken ûntstien:

* De baktearjes (*Bacteria*) - organismen fan sa'n 0,2-5 mikrometer grut, mei in opbou dy't liket op in sel, of somtiden mear sellen, mar dy't gjin selkearn hawwe dy't it DNA byinoar hâldt.
* De protisten (*Protista*) - organismen út ien folsleine sel. Somtiden wurde ek de firussen hjir ta rekkene.
* De planten (*Plantae*) - mearsellige organismen dy't troch fotosynteze enerzjy opnimme kinne, mar harren net ferpleatse kinne.
* De skimmels (*Fungi*) - mearsellige organismen dy't net troch fotosynteze enerzjy opnimme kinne, en harren ek net ferpleatse kinne. Skimmels moatte enerzjy opnimme út oare organismen, of de oerbliuwsels dêrfan.
* De dieren (*Animalia*) - mearsellige organismen dy't net troch fotosynteze enerzjy opnimme kinne, mar harren al ferpleatse kinne. Dieren moatte enerzjy opnimme út oare organismen, of de oerbliuwsels dêrfan.

Dizze opdieling is lykwols net langer in fêst útgongspunt: Ofhinklik fan de ynsichten kinne de organismen yn noch mear riken opdield wurde. Om de besibbens tusken guon fan de riken oan te jaan wurde ek bopperiken definiearre. Der is lykwols gjin nij nivo definiearre foar it takson fan alle Organismen.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side. |
# Stamme (taksonomy)

In **stamme** is yn de taksonomy it twadde nivo fan taksa. Boppe de stamme komt it nivo fan it ryk; ûnder de stamme komt it nivo fan de klasse.

Net alle stammen binne lyk. De Lidpoatigen (*Arthropoda*) is in stamme mei hast in miljoen soarten; de Krânsdierkes (*Cycliophora*) is in stamme mei mar ien soart. Foar presyzere oantsjutting fan de sibskip op dit nivo wurde ek *boppestammen* of *ûnderstammen* definiearre. By Linnaeus hjit dit nivo yn it Latyn *Phylum*.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side. |
# Understamme

In **ûnderstamme** of **substam** (Latyn: *subphylum*) is in taksonomyske rang dy't tusken in stamme en in klasse yn sit. Dit is net ien fan 'e haadrangen fan 'e taksonomy, mar in takson dat brûkt wurdt as helpmiddel foar fierdere yndieling fan stammen.

## Sjoch ek

* Taksonomy
* Takson

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side. |
# Klasse (taksonomy)

In **klasse** is yn de taksonomy it tredde nivo fan taksa. Boppe de klasse komt it nivo fan de stamme; ûnder de klasse komt it nivo fan it skift.

Foar presyzere oantsjutting fan de sibskip op dit nivo wurdt it fierder opdield yn *boppeklassen*, *klassen*, *ûnderklassen* en *tuskenklassen*. By Linnaeus hjit dit nivo yn it Latyn *Classis*.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side. |
# Underklasse (taksonomy)

In **ûnderklasse** of **subklasse** (Latyn: *subclassis*) is in taksonomyske rang dy't tusken in klasse en in skift yn sit. Dit is net ien fan 'e haadrangen fan 'e taksonomy, mar in takson dat brûkt wurdt as helpmiddel foar fierdere yndieling fan klassen.

## Sjoch ek

* Taksonomy
* Takson

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *Références*, op dizze side. |
# Tuskenklasse

In **tuskenklasse** (Latyn: *infraclassis*) is in taksonomyske rang dy't tusken in stamme en in klasse yn sit. Dit is net ien fan 'e haadrangen fan 'e taksonomy, mar in takson dat brûkt wurdt as helpmiddel foar fierdere yndieling fan stammen.

## Sjoch ek

* Taksonomy
* Takson

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *Références*, op dizze side. |
# Skift

In **skift** is yn de taksonomy it fjirde nivo fan taksa. Boppe it skift komt it nivo fan de klasse; ûnder it skift komt it nivo fan de famylje.

Foar presyzere oantsjutting fan de sibskip op dit nivo wurdt it fierder opdield yn *boppeskiften*, *skiften*, *ûnderskiften* en *tuskenskiften*. By Linnaeus hjit dit nivo yn it Latyn *Ordo*.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side. |
# Underskift

In **ûnderskift** (Latyn: *subordo*) is in taksonomyske rang dy't tusken in skift en in famylje yn sit. Dit is net ien fan 'e haadrangen fan 'e taksonomy, mar in takson dat brûkt wurdt as helpmiddel foar fierdere yndieling fan skiften.

## Sjoch ek

* Taksonomy
* Takson

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *Références*, op dizze side. |
# Famylje (taksonomy)

In **famylje** is yn de taksonomy it fiifde nivo fan taksa. Boppe de famylje komt it nivo fan it skift; ûnder de famylje komt it nivo fan it skaai.

In famylje omfet ien as mear skaaien mei ien as mear soarten. In famylje mei mar ien soarte hjit in *monotypyske famylje*.
Foar presizere oantsjutting fan de sibskip op dit nivo wurdt it fierder opdield yn *boppefamyljes*, *famyljes*, *ûnderfamyljes* en *tuskenfamyljes*. By Linnaeus hjit dit nivo yn it Latyn *Familia*.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side. |
# Mûzen en jerboä's

|  |
| --- |
| Mûzen en jerboä's |
|  |
| In Sinaïstikelmûs. |
| **Taksonomy** |
| ryk: | dieren (*Animalia*) |
| stamme: | rêchstringdieren (*Chordata*) |
| ûnderstamme: | wringedieren (*Vertebrata*) |
| klasse: | sûchdieren (*Mammalia*) |
| skift: | kjifdieren (*Rodentia*) |
| ûnderskift: | **mûzen en jerboä's** (*Myomorpha*) |
| Brandt, 1855 |
|  |

De **mûzen en jerboä's** (wittenskiplike namme: *Myomorpha*) foarmje in ûnderskift fan 'e klasse fan de sûchdieren (*Mammalia*) en it skift fan de kjifdieren (*Rodentia*), dêr't hast 1.400 soarten ta hearre. Dat komt del op hast in fearn fan alle sûchdieresoarten. Alle mûzen en jerboä'shawwe gemien dat se yn 'e regel nachtdieren binne. Se libje op alle kontininten útsein Antarktika. It ûnderskift kin opdield wurde yn twa boppefamyljes, te witten dy fan 'e jerboä's (*Dipodoidea*), en dy fan 'e mûzen en rotten (*Muroidea*). De grutste en teffens bekendste famyljes dy't ta dit ûnderskift hearre, binne dy fan 'e mûseftigen en de wrotmûseftigen, mei tige algemiene soarten as de hûsmûs, de brune rôt, de fjildmûs en de muskusrôt.

## Underskiftopbou

|  |
| --- |
| * ûnderskift **mûzen en jerboä's** (*Myomorpha*)
	+ famylje *Protoptychidae* †
	+ boppefamylje jerboä's (*Dipodoidea*)
		- famylje *Armintomyidae* †
		- famylje jerboä's (*Dipodidae*)
	+ boppefamylje mûzen en rotten (*Muroidea*)
		- famylje Afrikaanske mûzen en rotten (*Nesomyidae*)
		- famylje dwerchsliepmûzen (*Platacanthomyidae*)
		- famylje *Eomyidae* †
		- famylje *Florentiamyidae* †
		- famylje mûseftigen (*Muridae*)
		- famylje molrotten en bamboerotten (*Spalacidae*)
		- famylje mûshamsters (*Calomyscidae*)
		- famylje *Simimyidae* †
		- famylje wrotmûseftigen (*Cricetidae*)
 |

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side. |
# Underfamylje

In **ûnderfamylje** of **subfamylje** (Latyn: *subfamilia*) is in taksonomyske rang dy't tusken in famylje en in tûke yn sit. Dit is net ien fan 'e haadrangen fan 'e taksonomy, mar in takson dat brûkt wurdt as helpmiddel foar fierdere yndieling fan famyljes.

## Sjoch ek

* Taksonomy
* Takson

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side. |
# Skaai (taksonomy)

In **skaai** is it earste part fan de binomale nomenklatuer; it is yn de taksonomy it sechde nivo fan taksa. Boppe it skaai komt it nivo fan de famylje; ûnder it skaai komt it nivo fan de soarte.

In skaai omfet ien as mear soarten. In skaai mei mar ien soarte hjit in *monotypysk skaai*. Foar presyzere oantsjutting fan de sibskip op dit nivo wurdt it fierder opdield yn *boppeskaaien*, *skaaien* en *ûnderskaaien*. By Linnaeus hjit dit nivo yn it Latyn *Genus*.

It tal fan skaaien is grut, mar dochs moatte de nammen fan alle skaai fan ien ryk ferskillend wêze, dat de binomale nomenklatuer genôch is foar de ydentifikaasje fan in soarte. Lykwols hoecht de namme fan in skaai net unyk te wêzen foar hiel de taksonomy. Bygelyks, *Aotus* is de namme foar it skaai fan de Nachtapen, mar ek foar it skaai fan de Gouden Earten.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side. |
# Soarte

In **soarte** is de basis fan de taksonomy. De soarte is de takson dy't troch de taksonomy yndield wurdt. De soarte wurdt oantsjut fia de binomiale nomenklatuer, dêr't de soartnamme it twadde part fan is. Boppe de soarte komt it nivo fan it skaai.

Foar presyzere oantsjutting fan de sibskip op dit nivo wurdt it fierder opdield yn *soarten* en *ûndersoarten*. By Linnaeus hjit dit nivo yn it Latyn *Species*.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side. |
# Oldfield Thomas

|  |
| --- |
| Oldfield Thomas |
|  |
| **persoanlike bysûnderheden** |
| echte namme | Michael Rogers Oldfield Thomas |
| nasjonaliteit |  Britsk |
| berne | 21 febrewaris 1858 |
| berteplak | Millbrook (Bedfordshire) (Ingelân) |
| stoarn | 16 juny 1929 |
| stjerplak | Londen (Ingelân) |
| etnisiteit |  Ingelsk |
| **wurkpaad** |
| berop/amt | biolooch |
| aktyf as | soölooch, publisist |
| jierren aktyf | 1876 – 1929 |

**Oldfield Thomas** (folút: **Michael Rogers Oldfield Thomas**; Millbrook (Bedfordshire), 21 febrewaris 1858 – Londen, 16 juny 1929) wie in Britsk soölooch, dy't syn hiele wurksume libben yn 'e tsjinst stie fan it Natoerhistoarysk Museum yn Londen. Hy moat net betize wurde mei de Britske politikus en skiedkundige Thomas Oldfield.

## Libben en karriêre

### Jonkheid

Thomas waard yn 1858 berne yn it Ingelske doarp Millbrook, yn it greefskip Bedfordshire (net te betiizjen mei Millbrook yn Cornwall). Hy wurke foar it Natoerhistoarysk Museum yn 'e Britske haadstêd Londen, dêr't er yn 1876 mei achttjin jier oansteld waard yn in siktariële funksje. Twa jier letter, yn 1878, waard er oerpleatst nei de Soölogyske Ofdieling.

### Karriêre

Yn 1891 troude Thomas mei Mary Kane, de dochter fan 'e Skotske medikus en patolooch sir Andrew Clark, en de erfgenamte fan in lyts fortún. Dat joech him de finansjele middels om op eigen kosten jagers yn te hieren dy't it museum foarseagen fan toaneksimplaren fan nije sûchdieren. Thomas ferrjochte sels ek fjildwurk yn West-Jeropa en Súd-Amearika, en syn frou, dy't syn belangstelling foar biology en natoerhistoarje dielde, beselskippe him op al syn reizen. Thomas skreau fierders ek ferskate artikels oer soölogyske ûnderwerpen foar de edysje fan 1911 fan 'e *Encyclopædia Britannica*.

Doe't William Henry Flower yn 1896 oansteld waard as haad fan 'e Soölogyske Ofdieling, naam dy Richard Lydekker oan om 'e tentoanstellingsaktiviteiten te bewurkmasterjen, sadat Thomas him fan dy tiid ôf folslein konsintrearje koe op it sammeljen, preparearjen en beskriuwen fan nije eksimplaren. Yn namme gie Thomas yn 1923 mei pinsjoen, mar yn it echt wurke er sûnder ûnderbrekking troch oant syn dea.

### Ferstjerren

Likernôch in jier nei't yn 1928 syn frou ferstoarn wie, in swiere klap dy't er nea te boppen kaam, die Thomas himsels op 16 juny 1929 yn 'e âlderdom fan 71 jier oan syn buro yn it museum tekoart troch him mei in revolver troch de holle te sjitten.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side.

---

Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Wikimedia Commons |  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Michael Rogers Oldfield Thomas fan Wikimedia Commons.
  |

 |
# Synonym (taksonomy)

In **synonym** is yn 'e taksonomy ien fan twa of mear wittenskiplike nammen dy't ferwize nei itselde takson (soarte, skaai, famylje, ensfh.). Yn 'e soölogy en de botany wurdt hat it begryp "synonym" in justjes ferskillende betsjutting.

## Botany

Yn 'e botany wurdt mei synonym in wittenskiplike namme oantsjut dy't ferwiist nei in takson dat no in oare wittenskiplike namme hat. De spjirre, bygelyks, waard yn 'e achttjinde iuw foar it earst wittenskiplik beskreaun troch de Sweedske biolooch Carolus Linnaeus. Dyselde joech de beam de wittenskiplike namme *Pinus abies*. Tsjintwurdich wurdt dy namme net mear brûkt en hjit deselde beam *Picea abies*. Dat wol sizze dat *Pinus abies* in botanysk synonym is fan *Picea abies*.

## Soölogy

Yn 'e soölogy binne alle wittenskiplike nammen ûnderling synonimen dy't itselde takson oantsjutte binnen in beskaat boppelizzend takson. Om in foarbyld te jaan, de lânkaartflinter waard oarspronklik (troch Linnaeus) beskreaun ûnder de wittenskiplike namme *Papilio levana*. Linnaeus beskreau ek wat er tocht dat in oare, mar nau besibbe flintersoarte wie as *Papilio prorsa*. Letter die bliken dat *Papilio prorsa* in ôfwikende seizoenale foarm fan *Papilio levana* wie, en dat it dus om itselde bist gie. Dêrom binne dy beide wittenskiplike nammen synonimen.

Mar de hjoeddeistige wittenskiplike namme fan 'e lânkaartflinter, *Araschnia levana*, dy't it bistke krige om't it by neier ynsjen oerpleatst wurde moast nei in oar skaai, is neffens de regels fan 'e soölogyske nomenklatuer gjin synonym fan 'e beide boppeneamde, yn ûnbrûk rekke wittenskiplike nammen, om't it in namme út in oar skaai is. Dit ûnderskie is frij yngewikkeld. It wurdt troch leken faak net begrepen, of, as it begryp der wol is, foar de ienfâld weilitten. Dêrom wurde wittenskiplike nammen lykas *Papilio levana* en *Araschnia levana* faak oantsjut as synonimen, hoewol't se dat strikt nommen net binne.

In soölogysk takson kin op elts willekeurich stuit mar ien jildige wittenskiplike namme hawwe. Yn prinsipe jildt de regel dat it dêrby giet om 'e âldste namme, dus de wittenskiplike namme dy't it earst oan it bist jûn is. In synonym dat letter jûn is, bygelyks oan in ferskiningsfoarm dy't úteinlik itselde bist blykt te wêzen, wurdt in **jonger synonym** (Ingelsk: *junior synonym*) neamd. It komt soms foar dat der wat mei de âldste namme mis is, sadat derfoar keazen wurdt om fan 'e op ien nei âldste namme de wittenskiplike namme te meitsjen. Sa kin it wêze dat der al in nau besibbe soarte is, dy't in sterk oerienkommende wittenskiplike namme hat.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: *References*, op dizze side. |
# Somaalje

**Soomaaliya
الصومال
As-Soemal**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Flagge | Wapen |

 |
|  |
| Offisjele taal | Somalysk |
| Haadstêd | Mogadishu |
| Steatsfoarm | Tydlike Federale Oerheid |
| Gebiet % wetter | 637,657 km² 1,6­% |
| Ynwenners (2003) | 11 miljoen |
| Munt | Somali shilling (SOS) |
| Tiidsône | UTC +3 |
| Nasjonale feestdei | 1 july |
| Lânkoade | SOM |
| Ynternet | .so |
| Tillefoan | 252 |

**Somaalje**, sûnt 2012 offisjeel de **Federale Republyk Somaalje**, is in lân yn east-Afrika. De haadstêd is Mogadisjû.

Troch politike ynstabiliteit en it oanhâldend fjochtsjen tusken ferskate partijen bestiet der sûnt it begjin fan de 90er jierren fan de 20e iuw net langer in offisjele oerheid yn Somaalje. In part fan de befolking hat har eigen lokale regear makke, hja neame it Somalylân, lykwols is dizze steat noch troch gjin oare steat erkend.

## Geografy

### Lizzing

It oerflak fan Somaalje is 637,657 km² grut en leit yn de saneamde Hoarn fan Afrika mei de Golf fan Aden yn it noarden en de Yndyske Oseaan yn it easten. Somaalje grinzet oan de lannen Dzjibûty, Etioopje, en Kenia en hat mei 3025 km de langste kuststline fan it Afrikaanske kontinint.

### Lânskip

It lânskip bestiet foar in grut part út woastyneftige heechflakten en berchgebieten. De heechste pyk fan it lân is de berch Simbiris op 2416 meter hichte. De twa wichtichste rivieren binne de Juba en de Shebely dy't tegearre oan de flakke súdkust in grut sompegebiet foarmje.

It klimaat is yn it noarden woastyneftich en wurdt foar in grut part bepaald troch de moesson. Strannen, natoergebieten en monuminten wienen foar de boargerkriich wichtige toeristenattraktsjes.

## Skiednis

Neidat yn de 16e iuw Somaalje ûnder Portegezen en Turkse ynfloed stie, hearske fan de 17e oant 19e iuw de sultan fan Oman oer it gebiet. Op de ein fan de 19e iuw bestjoerde Ingelân de noardlike gebieten as protektoraat (*Britsk Somalylân*), Itaalje de súdlike gebieten (*Italjaansk Somalylân*) en de Frânsken it gebiet om Dzjibûty (*Frânsk Somalylân*). Yn de Twadde Wrâldkriich waard it Italjaanske diel troch de Ingelsen beset holden.

Yn 1960 waard de republyk Somaalje stifte mei Abdirashid Ali Shermarke as premier. Yn 1969 waard hy fermoarde en nommen militêren de macht oer. Der ûntstie in diktatuer dy't yn 1991 te fal brocht waard, sûnt dy tiid woede yn it lân in boargerkriich. Yntervinsjes troch de Feriene Naasjes hawwe hjir gien ein oan meitsje kind.

## Demografy

Etnyske klans en groepen yn Somaalje (CIA, 2002)
.
### Befolking

Nei skatting hat Somaalje in befolking dy't foar 85% oant 94% út etnyske Somaaljers bestiet.

As gefolch fan boargerkriich hat der in grutte diaspora plak fûn, ien fan de grutste op it Afrikaanske kontinint.

### Religy

Sawat alle Somaaljers binne soenityske moslims. Dat is yn grut kontrast mei har buorlju dêr't de mearderheid óf kristen is óf oannhinger fan ynhiemske religys. De Islam is foar de Somaaljers dan ek wichtich foar har nasjonale identiteit.

## Boarnen, noaten en referinsjes

|  |
| --- |
| **Boarnen, noaten en/as referinsjes:** |
|  |
# Eritreä

Hagere Ertra|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Flagge | Wapen |

 |
|  |
| Offisjele taal | Tigrinya en Arabysk |
| Haadstêd | Asmara |
| Steatsfoarm | Republyk |
| Ynwenners |  |
| Munt | nakfa (ERN) |
| Tiidsône | UTC +3 |
| Nasjonale feestdei | 24 maaie |
| Lânkoade | ERT |
| Ynternet | .er |
| Tillefoan | 291 |

Tunnel earne yn Eritreä.
**Eritreä** is in lân yn it easten fan Afrika. De haadstêd is Asmara.

## Geografy

### Lizzing

Eritreä wurdt begrinzge troch:

* Sûdan yn it noardwesten;
* Somaalje en Dzjibûty yn it suden;
* de Reade See yn it easten.

### Lânskip

De Eritreeske Heechlannen
Eritreä hat yn totaal 1630 km oan lânsgrinzen, dêr't 113 km fan mei Dzjibûty, 912 km mei Etioopje en 605 km mei Sûdan binne. It lân beskikt ek oer in kuststripe fan 2234 km, dêr't ek de ôfstân om de eilannen yn de Reade See hinne by rekkene is.

It lânskip wurdt dominearre troch de útrinners fan it Etiopysk Heechlân yn it noarden dat ôfrinnend oergiet yn in woastynflakte nei it easten ta. Yn it noardwesten fynt men in heuveleftich terrein en yn it súdeasten flakten. It lân hat in heech sintraal plato dat dat fan 1800 oant 3000 meter boppe seenivo rint. Foar de kust lizze om-ende-by 300 eilannen.

It heechste punt fan Eritreä is de top fan de berch Soira op 3018 meter boppe seenivo. It leechste punt leit tichtby Kulul yn de Danakildepresje.

## Skiednis

De moderne skiednis fan Eritreä begjint mei de kolonisearring troch Itaalje yn 1885, dêr't it yn besit fan bliuwt oant en mei 1941 doe't Itaalje yn de Twadde Wrâldkriich troch de Alliearden ferslein waard. Dernei krige de Britten it gebiet tawiisd as protektoraat.

Yn 1952 waard troch de Feriene Naasjes besletten dat Eritreä in federaasje foarmje moast mei Etioopje. Dat rint lykwols oars as yn 1962 Eritreä troch Etioopje anneksearre wurdt. Dêrop folget in boargerkriich dy't earst yn 1991 einiget as it Eritreeske rebellenleger de Etiopjers ferslacht. Yn 1993 stimde it meastepart fan de befolking foar ûnôfhinklikheid.

Yn 1998 brekt in grinsoarloch út mei Etioopje dêr't op 12 desimber 2000 in ein oan komt nei bemiddeling troch de Feriene Naasjes. Sûnt dy tiid hâldt in FN-fredesleger tasicht, yn ôfwachting fan it beslút fan in ynternasjonale kommisje dy't de grins foarfêst fêstlizze moat.

## Demografy

### Befolking

De befolking fan Eritreä wie yn july 2004 nei skatting 4.447.307 grut. Etnologysk besjoen bestiet dy foar 50% út Tigriny, 30 % Tigre , 10% Kunama, 4% Afar, 4%, 3% Saho (kustbewenners) en oaren 3%.

### Religy

De wichtichste godstsjinsten binne de Islam, de Eritreesk-Otterdokse Tsjerke, de Roomsk-Katolike Tsjerke en de Protestanten.

### Talen

De talen dy't yn Eritreä sprutsen wurde binne: it Afar, Arabysk, Tigre, Kunama, Tigrinya en Kusjitysk.