Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1961

|  |
| --- |
| **1961** |
|
◄ | 19. juarhunert | ◄ **20. juarhunert** ► | 21. juarhunert | ►
◄ ◄ | ◄ | 1956 | 1957 | 1958 | 1959 | 1960 | ◄ **1961** ► | 1962 | 1963 | 1964 | 1965 | 1966 | ► | ► ► |

|  |
| --- |
|  **Kalendern** |
|

| Gregoriaans kalender | 1961 *MCMLXI* |
| Ab urbe condita | 2714 |
| Armeensk kalender | 1410
*ԹՎ ՌՆԺ* |
| Schineesk kalender | 4657 – 4658
丁子 – 戊丑 |
| Etiopisk kalender | 1953 –1954 |
| Hebreewsk kalender | 5721 – 5722 |
| Hindukalendern |  |
| - *Vikram Samvat* | 2016 – 2017 |
| - *Shaka Samvat* | 1883 – 1884 |
| Iraans kalender | 1339 –1340 |
| Islaamsk kalender | 1381 –1381 |

 |

(fe.) **1961** wiar det ian-an-söstigst juar faan det 20. juarhunert. At juar begand mä’n Söndai uun de Gregoriaans kalender.

(mo.) **1961** wus dåt iinjänsüstist iir foon dåt 20. iirhunert. Et iir begand ma’n Sandi önj di Gregoriåånsch Kaläner.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

* 01. Oktuuber: Britisk Kameruun wurd suweeren.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

* 01. Mei: Maike Hauschildt
* 04. August: Barack Obama, 44. president faan Ameerikoo.

## Störwen – Sturwen – Stürwen

* 04. Janewoore: Erwin Schrödinger, füüsiker (\* 1887)
# Beton

|  |
| --- |
|  Söl'ring |

**Beton** uur fan Zement en Sön sa üs uk Töslachstofi maaket.

Wan em diar en Saalt tödēr, ken em weetertecht Beton maaki (Wit Wani).

### Wecht eeđer di Aart

Jen Kubikmeeter Beton wecht ombi 1.800 kg, dit jit 1,8 Tenen.

Dit Wecht eeđer di Aart es 1,8g/cm³ of 1,8 kg/l of 1,8 t/m³.

### Maakin fan Beton

Em nemt mener Beton en muar Sön. Di Zement halt dit töhop man di Töslachstof Sön drait.

1:3 jeft en mal hart en "blö" Beton, fuar Önerbeton leengt uk 1:4 bit 1:5, senerlig, want em diar en bet Grant of Split me iinsmit.

Eeđer di Krich wiar em knap me Zement, en da jeet dit uk: "Eins zu acht wird auch noch hacht", des Beton kür em da man sa wechfaagi, di höl ek olterfuul üt.

#### Sküüvkaar

Em ken Beton iinfach iin ön en Fat of en Sküüvkaar töhoprööri. Wan dit ek sa fuul es, da ken em diarfuar en Röörwerk nüti.

#### Betonröörmaskiin

En üđer Methoodi es di Betonröörer, diar me en Önerseeting fan en 600 of 700 W-Motoor bit tö 160 Litern (Ombi 280 kg) döörrööri ken.

#### Betonröörauto

Ön Betonwerki uur di Beton iin ön en Röörauto me en gurteri Fat smeten, en dit Fat drait höm aur di hiili Faart. Wan des Auto bi di Bechstair es, da uur di Beton aur en Rini iin ön dit Hol leten, hur dit henskel. Som Maskiinem haa uk Betonpompen, diar hur di Beton iinlapt, en da ken dit fuar en Beton-Aurskot of Estrich uk boowen henpompet uur. Dit jit "Ortbeton".

#### Betondiili

Som Betonwerki maaki uk Betondiili, dānen drüch iinbecht uur. Diar kumt bluat en bet wiit Beton öner, dat dit klüvt en techt uur.

#### Skelbeton

Fuar Skelbeton ur en Skel fan Holt becht, aaft kum diar Iirsen iin en da kumt diar di Beton iinpompet. Wan di beton da hart es, kumt di Skel wech, fuar't Miist üp Skramel. En nii Methoodi es en Skel fan Wuks, dit ken achterön weđer wuk maaket uur, en em ken diar nii Skelen fan maaki.
# Kraaben

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

| Kraaben |
| --- |
|
Ünlik slacher faan kraaben |
| Süstemaatik |
|

|  |  |
| --- | --- |
| *Domeen:* | Eukariooten (Eukaryota) |
| *Rik:* | Diarten (*Animalia*) |
| *Stam:* | Laspuateten (*Arthropoda*) |
| *Onerstam:* | Kraaben |

 |
| Wedenskapelk nööm |
| Crustacea |
| Brünnich, 1772 |

**Kraaben** (*Crustacea*) san en onerstam faan diarten. Föl slacher lewe uun't weeder, oober uk a müürswin, diar uun ääg lewe, hiar tu a kraaben.

## Süstemaatik

### Klasen

* Branchiopoda
Auerordern: Calmanostraca - Cladocera - Conchostraca - Sarsostraca
* Cephalocarida
Order: Brachypoda
* Hexanauplia
Onerklasen: Copepoda – Tantulocarida – Thecostraca
* Ichthyostraca
Onerklasen: Branchiura – Pentastomida
* Malacostraca – Gratkraaben
Onerklasen: Eumalacostraca – Hoplocarida – Phyllocarida
* Maxillopoda
Onerklasen: Branchiura – Copepoda (Ruifutkraaben) – Mystacocarida – Pentastomida – Tantulocarida – Thecostraca
* Ostracoda
Onerklasen: Myodocopa – Podocopa
* Remipedia
Order: Nectiopoda

### Enkelt familin an slacher

* Order ( ...da)

Famile ( ...dae)
Skööl
Slach
uun't klas Malacostraca (Gratkraaben):

* Noopkraaben (Amphipoda)

Talitridae
*Talitrus*
Strunhoper (*Talitrus saltator*)
* Tjiinbiankraaben (Decapoda)

Astacidae
*Astacus*
Eedelkraab (*Astacus astacus*)
*Pacifastacus*
Signaalkraab (*Pacifastacus leniusculus*)
Cancridae
*Cancer*
Naaper (*Cancer pagurus*)
Garneelen (Crangonidae)
*Crangon*
Por (*Crangon crangon*)
Grapsidae
*Grapsus*
Uastelk Ruad Klafkraab (*Grapsus adscensionis*)
Ruad Klafkraab (*Grapsus grapsus*)
Inachidae
*Macrocheira*
Japoonsk Riisenkraab (*Macrocheira kaempferi*)
Troolkraaben (*Lithodidae*)
*Paralithodes*
Könangkraab (*Paralithodes camtschaticus*)
Homeroortagen (Nephropidae)
*Homarus*
Europeesk Homer (*Homarus gammarus*)
Amerikoonsk Homer (*Homarus americanus*)
*Nephrops*
Keisergranaat (*Nephrops norvegicus*)
Paguridae
*Pagurus*
Eremiitkraab (*Pagurus bernhardus*)
Langosten (Palinuridae)

"Gambas" (Penaeidae)

Swäämkraaben (Portunidae)
*Carcinus*
Strunkraab (*Carcinus maenas*)
*Liocarcinus*
Swäämkraab (*Liocarcinus holsatus*)
Varunidae
*Eriocheir*
Sjineesk Olhunkraab (*Eriocheir sinensis*)
* Müürswin (Isopoda)

Porcellionidae
*Porcellio*
Müürswin (*Porcellio scaber*)
uun't klas Maxillopoda:

* Cyclopoida

Cyclopidae
(*Cyclops*)
## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Kraaben** – Saamlang faan bilen of filmer
 **Wikispecies** hää en artiikel tu: **Kraaben**
# Umajaaden Kalifaat

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

At Umajaaden Kalifaat bit 750.
At Abasiiden Kalifaat bit 1258.

At **Umajaaden Kalifaat** wiar det iarst islaamsk gratrik. Hat gongt turag üüb't Umajaaden dünastii faan Mekka, diar al föör't islaamsk tidj en famile mä grat iinflööd wiar. Tu det famile hiard uk di profeet Mohamed, di grünjleier faan a islaam.

Uun't juar 750 wurd a Umajaaden ufliaset faan a Abbasiiden, diar bit 1258 at saien uun a orient hed.

* At 'Umajaaden Moschee' uun Damaskus
* A 'Felsendoom' uun Jerusalem

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Umajaaden Kalifaat** – Saamlang faan bilen of filmer
# Kondensaator

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Model faan en kondensaator
En **kondensaator** (faan latiinsk *condensare* "sachter maage") as en elektrisk baudial, am det elektrisk lääs uun en likstruum an hör energii uun en elektrisk fial tu saamlin. Det mengde faan energii woort uun Farad meeden.

## Funksion

Uun en kondensaator san tau elektrooden an en *di-elektrikum*, diar jo tau elektrooden jinenööder isoliaret. Sok kondensatooren haa normoolerwiis en kapatsiteet tesken 1 Picofarad (10−12 F) an 1 Farad. At jaft oober uk högen bit tu en grate faan 10.000 Farad.

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Kondensatooren** – Saamlang faan bilen of filmer
 **Wikibooks: Kondensatooren** (sjiisk)

* Tantaal
# Murcia (Steed)

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

|  |  |
| --- | --- |
| Murcia (Steed) (Spanien)

|  |
| --- |
|   |

 |
| **Murcia** uun Spanje |

**Murcia** [ˈmurθja] as det sööwenstgratst steed uun Spanje. At steed leit uun a süüduast faan't lun. Det hee 460.349 lidj (2021). Det as at hoodsteed faan det Murcia Regiuun.

## Kwelen
# 11. Oktuuber

|  |
| --- |
| Histoorisk Juarsdaar September - **Oktuuber** - Nofember |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 **·**  | 2 **·**  | 3 **·**  | 4 **·**  | 5 **·**  | 6 **·**  | 7 |
| 8 **·**  | 9 **·**  | 10 **·**  | 11 **·**  | 12 **·**  | 13 **·**  | 14 |
| 15 **·**  | 16 **·**  | 17 **·**  | 18 **·**  | 19 **·**  | 20 **·**  | 21 |
| 22 **·**  | 23 **·**  | 24 **·**  | 25 **·**  | 26 **·**  | 27 **·**  | 28 |
| 29 **·**  | 30 **·**  | 31 **·**  |  |

 |

11. Ööder grat mandränke : 1634
11. James Prescott Joule † 1889
# 719

|  |
| --- |
| **719** |
|
◄ | 7. juarhunert | ◄ **8. juarhunert** ► | 9. juarhunert | ►
◄ ◄ | ◄ | 714 | 715 | 716 | 717 | 718 | ◄ **719** ► | 720 | 721 | 722 | 723 | 724 | ► | ► ► |

|  |
| --- |
|  **Kalendern** |
|

| Gregoriaans kalender | 719 *DCCXIX* |
| Ab urbe condita | 1472 |
| Armeensk kalender | 168
*ԹՎ ՃԿԸ* |
| Schineesk kalender | 3415 – 3416
乙午 – 丙未 |
| Etiopisk kalender | 711 –712 |
| Hebreewsk kalender | 4479 – 4480 |
| Hindukalendern |  |
| - *Vikram Samvat* | 774 – 775 |
| - *Shaka Samvat* | 641 – 642 |
| Iraans kalender | 97 –98 |
| Islaamsk kalender | 100 –100 |

 |

* Könang Redbad stürwen
# Guangdong

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

Det **Guangdong Prowins** uun Schiina
**Guangdong** (üüb Schiineesk: 广东/廣東省 (Mandarin) *Guǎngdōng Shěng*, (Kantoneesk) *Gwong2dung1 Saang2*) as en prowins uun det Folksrepubliik faan Schiina. At prowins leit uun a süüduast faan't lun. Det hee 104.320.459 lidj (2010). At hoodsteed faan't prowins as Guangzhou.

## Geografii

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Guangdong (Guangdong)

|  |
| --- |
| **Guangzhou**  |

|  |
| --- |
| Shenzhen  |

|  |
| --- |
| Dongguan  |

|  |
| --- |
| Foshan  |

|  |
| --- |
| Shantou  |

|  |
| --- |
| Zhongshan  |

|  |
| --- |
| Huizhou  |

|  |
| --- |
| Jiangmen  |

|  |
| --- |
| Zhuhai  |

|  |
| --- |
| Chaozhou  |

 |
| Koord faan det **Guangdong Prowins** |

Guangdong leit bi a eeg faan det Süüdschineesk Sia.

### Steeden

Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

| # | Steed | Lidj (2010) |
| --- | --- | --- |
| 1 | Guangzhou | 10.641.408 |
| 2 | Shenzhen | 10.358.381 |
| 3 | Dongguan | 7.271.322 |
| 4 | Foshan | 6.771.895 |
| 5 | Shantou | 3.644.017 |
| 6 | Zhongshan | 2.740.994 |
| 7 | Huizhou | 1.807.858 |
| 8 | Jiangmen | 1.480.023 |
| 9 | Zhuhai | 1.369.538 |
| 10 | Chaozhou | 1.256.268 |

## Kwelen
# 750

|  |
| --- |
| **750** |
|
◄ | 7. juarhunert | ◄ **8. juarhunert** ► | 9. juarhunert | ►
◄ ◄ | ◄ | 745 | 746 | 747 | 748 | 749 | ◄ **750** ► | 751 | 752 | 753 | 754 | 755 | ► | ► ► |

|  |
| --- |
|  **Kalendern** |
|

| Gregoriaans kalender | 750 *DCCL* |
| Ab urbe condita | 1503 |
| Armeensk kalender | 199
*ԹՎ ՃՂԹ* |
| Schineesk kalender | 3446 – 3447
丙丑 – 丁寅 |
| Etiopisk kalender | 742 –743 |
| Hebreewsk kalender | 4510 – 4511 |
| Hindukalendern |  |
| - *Vikram Samvat* | 805 – 806 |
| - *Shaka Samvat* | 672 – 673 |
| Iraans kalender | 128 –129 |
| Islaamsk kalender | 132 –132 |

 |

## Bejewenhaiden

* 25. Janewoore: Abu l-Abbas as-Saffah wurd de iarst kalif faan a Abbasiiden.

## Störwen

* 25. Janewoore: Ibrāhīm ibn al-Walīd, kalif faan a Umayyaden (\* föör 744)
* 06. August: Marwan II., letst kalif faan a Umayyaden (\* 688)
# Henan

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

Det **Henan Prowins** uun Schiina
**Henan** (üüb Schiineesk: 河南省 *Hénán Shěng* ) as en prowins uun det Folksrepubliik faan Schiina. At prowins leit uun a uast faan't lun. Uun a nuurd leit Hebei, uun a nuurduast Shandong, uun a uast Anhui, uun a süüd Hubei, uun a waast Shaanxi an uun a nuurdwaast Shaanxi. Det hee 94.029.939 lidj (2010). At hoodsteed faan't prowins as Zhengzhou.

## Geografii

De Güül Struum leept troch't prowins.

### Steeden

Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

| # | Steed | Lidj (2010) |
| --- | --- | --- |
| 1 | Zhengzhou | 3.677.032 |
| 2 | Luoyang | 1.584.463 |
| 3 | Xinxiang | 918.078 |
| 4 | Anyang | 908.129 |
| 5 | Nanyang | 899.899 |
| 6 | Kaifeng | 894.142 |
| 7 | Pingdingshan | 855.130 |
| 8 | Jiaozuo | 702.527 |
| 9 | Xuchang | 674.509 |
| 10 | Xinyang | 625.302 |

## Kwelen
# Aksiom

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

En **aksiom** as en grünjlaag faan an en teorii, huar ales üüb apbaut.

## Beskriiwang

Di ütjdruk betiakent

1. En grünjsats, wat arken begrip koon.
Bispal: Sats faan a wederspreeg. Det ment, dat tau meenangen, diar jo wederspreeg, ei biasen woor wees kön. Wan weeder wiat as, do koon't ei drüg wees.
2. En natüürgesets, wat algemian tustemang fanjt.
Bispal: Sir Isaac Newton sin trii aksiomen. A) Gesets faan a traihaid, B) Grünjgesets faan a dünaamik, C) Actio = Reactio
3. Algemian uk en grünjlaag, wat ei uun fraag steld woort, an huar ööder dun üüb apbaut.

## Luke uk diar

* Matematiik
# Hirohito

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

Keiser **HirohitoHirohito** (üüb Jaapaans 裕仁天皇 *Hirohito-tennō* of 昭和天皇 *Shōwa-tennō*; \* 29. April 1901 uun Tokio, Jaapaan; † 7. Janewoore 1989) wiar faan 25. Deetsember 1926 tu san duas keiser faan Jaapaan. Hi wiar de äälst dring faan Taishō an Teimei. A nööm faan sin regiaring wiar *Shōwa* (昭和; frees, wat erljochtet).

## Luke uk diar

 **Commons: Hirohito** – Saamling faan biljen of filmer

| Föörgunger | Amt | Efterfulger |
| --- | --- | --- |
| Taishō | **Keiser faan Jaapaan** 1926-1989 | Akihito |
# Vajrayana

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

**Vajrayana** (of *Wadschrajaana*, üüb Sanskrit: वज्रयान *vajrayāna* of „demantfaartjüch“, üüb Tibeetisk: རྡོ་རྗེ་ཐེག་པ་ *rDo-rje Theg-pa*, üüb Mongools: Очирт хөлгөн *Otschirt chölgön*; uk üüs *Lamaismus*, *Mantrayāna* „Mantrafaartjüch“, *Tantrayāna* „Tantrafaartjüch“ of *esoteerisk Buddhismus* bekäänd) as en skööl faan skuulen uun Mahayana-Buddhismus wat uun det 4. juarhunert uun Inje begand. Det as fööraal at grünjlaag faan Buddhismus uun Tibeet, Bhuutaan, Kalmükien, Burjaatien, Tuwa an uun't Mongolei. Det hee uk inflööd üüb a Buddhismus uun öler dialen faan Schiina an Jaapaan.

## Luke uk diar

 **Commons: Vajrayana** – Saamling faan biljen of filmer
* Buddhistisk Sentrum Nuurdfresklun
# September

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

|  |
| --- |
| Histoorisk Juarsdaar August - **September** - Oktuuber |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 **·**  | 2 **·**  | 3 **·**  | 4 **·**  | 5 **·**  | 6 **·**  | 7 |
| 8 **·**  | 9 **·**  | 10 **·**  | 11 **·**  | 12 **·**  | 13 **·**  | 14 |
| 15 **·**  | 16 **·**  | 17 **·**  | 18 **·**  | 19 **·**  | 20 **·**  | 21 |
| 22 **·**  | 23 **·**  | 24 **·**  | 25 **·**  | 26 **·**  | 27 **·**  | 28 |
| 29 **·**  | 30 **·**  |  |  |

 |

**September** as de njüügenst muun faan at juar uun a gregoriaans kalender. Hi hee 30 daar. A nööm faan a muun komt ütj at latiinsk *(mensis) September*. Uun a rööms kalender wiar September de sööwenst muun faan't juar, auer dat at juar uun Marts uun de röömsk kalender begand. *Septem* as det latiinsk wurd för *sööwen*. Üüb Mooring het a muun *Härfstmoune*.

September as de iarst muun faan de meteoroloogisk harewst uun a nuurdhualewkuugel. Uun a süüdhualewkuugel as September de iarst muun faan wos. A harewstponkt as uun deheer muun uun a nuurdhualewkuugel an a wosponkt uun a süüdhualewkuugel.

## Biljen

* *September* faan Määster Venceslao (1390-1400)

## Luke Uk

* Bejewenhaiden uun a September
# 1640

|  |
| --- |
| **1640** |
|
◄ | 16. juarhunert | ◄ **17. juarhunert** ► | 18. juarhunert | ►
◄ ◄ | ◄ | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | ◄ **1640** ► | 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 | ► | ► ► |

|  |
| --- |
|  **Kalendern** |
|

| Gregoriaans kalender | 1640 *MDCXL* |
| Ab urbe condita | 2393 |
| Armeensk kalender | 1089
*ԹՎ ՌՁԹ* |
| Schineesk kalender | 4336 – 4337
丙卯 – 丁辰 |
| Etiopisk kalender | 1632 –1633 |
| Hebreewsk kalender | 5400 – 5401 |
| Hindukalendern |  |
| - *Vikram Samvat* | 1695 – 1696 |
| - *Shaka Samvat* | 1562 – 1563 |
| Iraans kalender | 1018 –1019 |
| Islaamsk kalender | 1050 –1050 |

 |

**1640** wiar det fiartigst juar faan det 17. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

## Störwen – Sturwen – Stürwen

* 30. Mei: Peter Paul Rubens (\* 1577)