Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Spoonsk spriak

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

| Spoonsk *(español, castellano)* |
| --- |
|
Snaaket uun | Spoonien, Madel- an Süüdameerikoo, dialen faan a USA, Waastsahara an Äquatorialguinea |
| Spreegern | 435 miljuunen mä mamenspriak, 88 miljuun tuliarden |
| Wedenskapelk iindialang | * Indogermaans spriaken
Itaalisk spriaken
Romaans spriaken
Iberoromaans
**Spoonsk**
 |
| **Amtelk Stant** |
| Amtspriak faan
  | Euroopa: Spoonien Spoonien Afrikoo: Ekwatoriaal-Guinea Ekwatoriaal-Guinea Ceuta Ceuta *(tu Sp.)* Kanaaren Kanaaren *(tu Sp.)* Melilla Melilla *(tu Sp.)* Waastsahara Waastsahara Nuurd- an Madelameerikoo: Costa Rica Costa Rica Dominikaans Republiik Dominikaans Republiik El Salwadoor El Salwadoor Guatemaala Guatemaala Honduuras Honduuras Kuuba Kuuba Meksiko Meksiko Nikaraagua Nikaraagua Panama Panama Puerto Riko Puerto Riko *(tu USA)* Süüdameerikoo: Argentiinien Argentiinien Boliiwien Boliiwien Chiile Chiile Ekwadoor Ekwadoor Kolumbien Kolumbien Paraguay Paraguay Peruu Peruu Uruguay Uruguay Weenesuela Weenesuela

---

Feriand Natjuunen Feriand Natjuunen (UN) Afrikoonsk Union Afrikoonsk Union (AU) Europeesk Unioon Europeesk Unioon (EU)  SICA  Union faan süüdamerikoonsk natjuunen (UNASUR)  CELAC  OAS — Latiinsk Union (UNILAT)
  |
| Üüb en ööder oord gudkäänd uun:
  | USA-New Mexico New Mexico, USA
 |
| Gudkäänd manertaalspriak uun:
  | Marokko Marokko Filipiinen Filipiinen
 |
| **Spriak-Ufkörtang** |
| ISO 639-1:
  |
es
 |
| ISO 639-2:
  |
spa
 |
| ISO 639-3:
  |
spa
 |

**Spoonsk**, (fe.) **Spaans** of uk **kastiilisk** (aanj nööm *español* [espaˈɲol] of *castellano* [kasteˈʎano]) as en romaansk spriak an hiart tu a indogermaans spriaken. Hat woort fööraal uun Spoonien, uun Madel- an Süüdameerikoo snaaket.

Tuup mä Aragoneesk, Astuurisk, Galicisk an Portugiisk hiart spoonsk tu't Iberoromaansk.

## Ferbinjangen faan't spoonsk

Ferbinjangen tesken romaansk spriaken.

## Ferdialang auer a leetst 1000 juaren

## Warianten

Ünlik warianten faan't Spoonsk.
## Luke uk diar

 **Wikibooks: Spoonsk** (sjiisk)

 **Wikiquote**: **Spoonsk spreegwurden** (sjiisk)

 **Wikisource: Spoonsk wurdenbuken**  (sjiisk)
 **Commonskategorii: Spoonsk spriak** – Saamlang faan bilen of filmer
 **Wikimedia Commons** hää bilen of filmer tu: **Spoonsk ütjspriak**
# Alabama

|  |
| --- |
|  Täkst aw mooringer frasch |

| **Alabama** |
| --- |
|  (Alabama foone) |  (Alabama säägel) |
| Uukelnoome: | Yellowhammer State Heart of Dixie  |
| Oufkorting: | **AL** |
|  |
| **Hoodstää** |
Montgomery |
| **Grutste stää** |
Birmingham |
| **Guvernöör** |
Kay Ivey (sunt 2017) |
| **Gebiit**
  - totool
  - lönj
  - wååder
  - önjdiilj wååder | Nr. 30
135.765 km²
131.426 km²
4.338 km²
3,2 % |
| **Beföljking**
  - totool  | Nr. 23
4.627.851 (2007) |
| **Beföljkingstachthäid**
  - totool  |
34,08 inb./km² |
| **Tuträäs önj e union**
  - nr.
  - dootem |
22
14. jülmoune (detsämber) 1819 |
| **Tidssoone** | Central: UTC -6/-5 |
| **Briidjgrood** | 30°13'N bit 35°N |
| **Laingdegrood** | 84°51'W bit 88°28'W |
| **BriidjLaingdeTopografii**
  - huuchste punkt
  - madelhuuchte
  - läichste punkt | 306 km
531 km

Mount Cheaha, 734 meeter
152 meeter
0 meeter |

**Alabama** [ˌæ.lə.ˈbæ.mə] as sunt 1819 en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj't söödååsten foon't lönj. Önj't norden läit Tennessee, önj't ååsten Georgia, önj't sööden Florida, önj't söödweesten e Golf foon Meksiko än önj't weesten Mississippi. Dåt heet 4.903.185 manschne (2019). E hoodstää foon e diiljstoot as Montgomery.

## Geografii

E Appalachen lade önj't norden foon e diiljstoot.

### Struume

* Coosa Struum önj't norden.
* Alabama Struum önj't sööden.
* Mobile Struum önj't sööden.

### Stääse

Da tiin grutst stääse önj e diiljstoot san:

| # | Stää | Manschne (2019) | Koord |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Birmingham | 209.403 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Alabama (Alabama)

|  |
| --- |
| Birmingham  |

|  |
| --- |
| Huntsville  |

|  |
| --- |
| **Montgomery**  |

|  |
| --- |
| Mobile  |

|  |
| --- |
| Tuscaloosa  |

|  |
| --- |
| Hoover  |

|  |
| --- |
| Dothan  |

|  |
| --- |
| Auburn  |

|  |
| --- |
| Decatur  |

|  |
| --- |
| Madison  |

 |

 |
| 2 | Huntsville | 200.574 |
| 3 | Montgomery | 198.525 |
| 4 | Mobile | 188.720 |
| 5 | Tuscaloosa | 101.129 |
| 6 | Hoover | 85.768 |
| 7 | Dothan | 68.941 |
| 8 | Auburn | 66.259 |
| 9 | Decatur | 54.445 |
| 10 | Madison | 51.593 |

### Indiiling foon Ferwålting

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Alabama heet 67 *counties*.

Kiik uk deer: List foon counties önj Alabama |

## Histoori

For 1763 wus et Alabama foon nü diilj foon dåt frånsch kolonii *Louisiana*. 1763-1783 wus et britisch (e küst wus spånsch). Foon 1783 wus et ameerikånsch. 1798 wörd Alabama (saner e küst, wat nuch spånsch wus) ma Mississippi diilj foon dåt *Mississippi-Teritoorium*. 1813 wörd e küst uk diilj foon't teritoorium. Et teritoorium wörd 14. Jülmoune 1819 ån stoot önj da Feriind Stoote.

## Politiik

Kay Ivey foon dåt Republikåånisch Partäi as sunt di 10. April 2017 guwernöör foon e diiljstoot.

## Kwäle

32.791666666667-86.830833333333
# Qeqertalik (Komuun)

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

Det **Qeqertalik Komuun** uun Greenlun
Det **Qeqertalik Komuun** (üüb Greenluns: *Kommune Qeqertalik*) as sant 1. Janewoore 2018 ian faan dön fiiw komuunen faan Greenlun. At komuun leit uun a waast faan’t lun.

## Geografii

### Steeden an Taarpen

Steeden uun det Qeqertalik Komuun:

| Greenluns Nööm | Deensk Nööm | Lidj (2017) |
| --- | --- | --- |
| Aasiaat | Egedesminde | 3112 |
| Kangaatsiaq |  | 536 |
| Qasigiannguit | Christianshåb | 1127 |
| Qeqertarsuaq | Godhavn | 853 |

### Indialing faan Ferwalting

At komuun hee fjauer distrikten:

| # | Distrikt | Grate (km²) | Hoodsteed | Koord |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Aasiaat | 600 | Aasiaat |  |
| 2 | Kangaatsiaq | 38.700 | Kangaatsiaq |
| 3 | Qasigiannguit | 13.400 | Qasigiannguit |
| 4 | Qeqertarsuaq | 9700 | Qeqertarsuaq |

## Histoore

Föör 1. Janewoore 2018 wiar at komuun at süüddial faan det Qaasuitsup Komuun.

## Politiik

A bürgermääster sant 1. Janewoore 2018 as Ane Hansen.

* Websidj faan det Qeqertalik Komuun (üüb Deensk an Greenluns)

## Kwelen
# Newa

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

|  |
| --- |
| **Newa**  |
| Ferluup faan a Newa
Ferluup faan a Newa |
| Dooten  |
| Laag | Oblast Leeningrad, Sankt Petersburg (Ruslun)  |
| Struumsüsteem | Newa  |
| Hood | Ladogasia 60° 48′ 58″ N, 31° 31′ 41″ O60.81611111111131.5280555555564  |
| Hööchde faan't hood | 4 BSW77 Vorlage:Höhe/unbekannter BezugVorlage:Infobox Fluss/NACHWEISE\_fehlen  |
| Müs | bi Sankt Petersburg iin uun a Uastsia 59° 56′ 43″ N, 30° 10′ 15″ O59.94527777777830.1708333333330  |
| Hööchde faan a müs | 0 BSW77 Vorlage:Höhe/unbekannter BezugVorlage:Infobox Fluss/NACHWEISE\_fehlen  |
| Hööchde faan boowen tu onern | 4 m  |
| Lengde | 74 km  |
| Iintoochregiuun | 281.000 km²  |
|  Ufluupen weederVorlage:Infobox Fluss/NACHWEISE\_fehlen | MQ  | 2.500 m³/s
  |
| Struumer faan lachts | Moika  |
| Gratstääden | Sankt Petersburg  |
| Madelstääden | Kirowsk, Otradnoje  |
| Letjstääden | Schlüsselburg  |
| Skapsferkiar | 74 km (hialandaal)  |
| At Newa uun Sankt Petersburg
At Newa uun Sankt Petersburg |

At **Newa** (rüsk Нева) as en 74 km lungen struum uun Nuurdwaastruslun. Hi ferlääpt faan a Ladogasia troch't Oblast Leeningrad an hää san müs naibi Sankt Petersburg uun't Newabocht faan a Uastsia.

At Newa as en dial faan a Belomorkanaal an uk faan a Wolga-Uastsia-Kanaal.

## Kwelen

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Newa** – Saamlang faan bilen of filmer
# Espoo

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

**Espoo** (üüb Sweeds: *Esbo*) as det naistgratst steed uun Finlun. At steed leit uun a süüd faan't lun. amanbi 15 km tu a nuurdwaast faan Helsinki. Det hee 289.731 lidj (2019).

## Kwelen
# Xi'an

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

|  |  |
| --- | --- |
| Xi'an (China)

|  |
| --- |
|   |

 |
| **Xi'an** uun det FR Schiina |

**Xi'an** (üüb Schineesk: 西安 *Xī'ān*) as en steed uun a maden faan Schiina. Det hee 5.403.052 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Shaanxi Prowins.

## At Belukin Wäärt

* De iarst Kaiser faan Schiina, Qin Shihuangdi, sin greefmool mä sin *terakota-armee* leit nai bi't steed.

## Kwelen
# Mesopotaamien

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Mesopotaamien mä stootsgrensen faan daalang
**Mesopotaamien** (greks Μεσοποταμία **Mesopotamia**; syrisk-aramäisk ܒܬ ܢܗܪܝܢ **Beth Nahrin**; araabisk ‏بلاد ما بين النهرين‎, DMG *Bilād mā baina n-Nahrain*; kurdisk/türkisk *Mezopotamya*) of uk at **Taustruumlun** as en regiuun uun Fööraasien bi jo grat struumer Euphrat an Tigris.

## Bedüüdang

Uun Mesopotaamien begand det kultuur faan a minsken aptuwaaksen. Diar lai uun a luup faan a juarhunerten an -düüsenen flook könangriken mä en grat bedüüdang.

* Sumeerern (~ 5000-2000 f.Kr.). Jo hed det iarst skraft an haa det wel ütjfünjen.
* Akkaadien (~ 2235–2094 f.Kr.). Faan Akkad ütj as Mesopotaamien ianagt wurden, man det hää ei loong häälen.
* Ur III, Neisumeerisk tidj (am 2000 f.Kr.). Jo baud en ferwaltang ap.
* Babyloonsk tidj (~2000–1595 f.Kr.). Diar san rochtsteksten apskrewen wurden.
* Assyrern (~1800-625 f.Kr.). Haa hör määcht bit tu't Madlunsia ütjbaud.
* Neibabylon (~625-450 f.Kr.).
* Persern (~550-330 f.Kr.). Kaam faan uasten. Alexander di Grat faan Makedoonien sluch jo turag.
* Seleukiiden (~300-100 f.Kr.).
* Imperium Romanum (~0-400).
* Islaamisk tidj (~640-daalang).

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Mesopotaamien** – Saamlang faan bilen of filmer
* Sumeerisk spriak
# Chongzhen

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

**Chongzhen** (üüb Schineesk: 崇禎 *Chóngzhēn*, bäären 朱由檢 *Zhū Yóujiǎn*; \* 27. Janewoore 1611; † 25. April 1644) wiar de letst keiser faan det Ming-Dünastii.

## Luke uk diar

* Keisern faan det Ming-Dünastii: Hongwu (1368-1398), Jianwen (1398-1402), Yongle (1402-1424), Hongxi (1424-1425), Xuande (1425-1435), Zhengtong (1435-1449), Jingtai (1449-1457), Tianshun (1457-1464), Chenghua (1464-1487), Hongzhi (1487-1505), Zhengde (1505-1521), Jiajing (1521-1567), Longqing (1567-1572), Wanli (1572-1620), Taichang (1620), Tianqi (1620-1627), Chongzhen (1627-1644).

## Kwelen an Futnuuten
# Internatsionaal Müntfond

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Hoodsteed faan a Internatsionaal Müntfond uun Washington D.C.

A **Internatsionaal Müntfond** (**IMF**, sjiisk: *IWF*; ingelsk *International Monetary Fund*, *IMF*) as en iinrachtang faan a Feriand Natsioonen an sat uun Washington, D.C. (USA). Hi skal lunen halep, diar finansiel uun a knip kimen san.

Tu a IMF hiart at Weltbeenk, diar uk för letjer projekten jil ütjliant.

## Mäfulgern

Tu a IMF hiar 188 lunen, hör stemrocht hinget faan hör uundial uf. A gratst uundialen hual:

* USA 16,75 %
* Japan 6,23 %
* Sjiisklun 5,81 %
* Frankrik 4,29 %
* Ferianagt Könangrik 4,29 %
* Sjiina 3,81 %

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Internatsionaal Müntfond** – Saamlang faan bilen of filmer
* www.imf.org Wääbsteed faan a IMF

## Futnuuten
# Anhui

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

Det **Anhui Prowins** uun Schiina
**Anhui** (üüb Schiineesk: 安徽省 *Ānhuī Shěng* [án.xwéi]) as en prowins uun det Folksrepubliik faan Schiina. At prowins leit uun a uast faan't lun. Uun a nuurduast leit det Jiangsu Prowins, uun a süüduast det Zhejiang Prowins, uun a süüdwaast lei dön Jiangxi an Hubei Prowinsen an uun a nuurdwaast leit det Henan Prowins. Det hee 59.500.468 lidj (2010). At hoodsteed faan't prowins as Hefei.

## Geografii

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Anhui (Anhui)

|  |
| --- |
| **Hefei**  |

|  |
| --- |
| Huainan  |

|  |
| --- |
| Wuhu  |

|  |
| --- |
| Huaibei  |

|  |
| --- |
| Bengbu  |

|  |
| --- |
| Fuyang  |

|  |
| --- |
| Suzhou  |

|  |
| --- |
| Lu'an  |

|  |
| --- |
| Ma'anshan  |

|  |
| --- |
| Anqing  |

 |
| Koord faan det **Anhui Prowins** |

Koord faan det **Anhui Prowins** (1917)
De Jangtse Struum leept troch't prowins.

### Steeden

Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

| # | Steed | Lidj (2010) |
| --- | --- | --- |
| 1 | Hefei | 3.098.727 |
| 2 | Huainan | 1.238.488 |
| 3 | Wuhu | 1.108.087 |
| 4 | Huaibei | 854.696 |
| 5 | Bengbu | 793.866 |
| 6 | Fuyang | 780.522 |
| 7 | Suzhou | 742.685 |
| 8 | Lu'an | 661.217 |
| 9 | Ma'anshan | 657.847 |
| 10 | Anqing | 570.538 |

## Befölkring

Det letst folksteeling wiar uun't juar 2010: efter a resultooten hee't prowins 59.500.468 lidj: 30.245.513 diarfaan san karmen an 29.254.955 wüfhööd.

## Kwelen
# Smokhaid

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

At ruus as en sümbool för smokhaid.
**Smokhaid** as det jindial faan **skoonkhaid**. Wat nü *smok* an wat *skoonk* as, det läät ham ei fäästlei. Man diarauer spikeliare a filosoofen uun det fääk *esteetik*.

*Smok* as för üs miast det, wat üs gud dää: En smoken minsk of en smok bil mei wi hal uunluke. En smok liitje mei wi hal sjong. Smokhaid hää miast wat mä *harmonii* of *sümetrii* tu dun.

Cicero sait, diar san tau slacher faan smokhaid:

* det ian komt üs nai, bereert üüs feelen positiif
* det ööder as wäärdag, bereert üüs seenken positiif

Smokhaid woort daalang oober uk flooksis üs *konstelk* of *üniarnst* uunsen, an as diarmä uk negatiif besaat.

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Smokhaid** – Saamlang faan bilen of filmer
# Electoral College

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Ferdialang an feranrang faan a woollidj för a presidentenwoolen 2012 bis 2020
At **Electoral College** as en fersaamlang faan 538 **woolmaaner an -wüfen**, diar arke sjuard juar tuupkem, an di president faan Ameerikoo weele. Arke bundesstoot, an sant 1961 uk Washington, D.C. sjüürt en was taal faan woollidj tu detdiar fersaamlang. Detdiar taal racht ham efter det taal faan *senatooren* an *representanten*, diar en stoot uun a *congress* (at regiarang) tustun. Stooten mä muar iinwenern haa uk muar woollidj, an det taal woort uk leewen weder uunpaaset. Üüb det koord rochts as tu sen, hük stooten tesken 2012 an 2020 woollidj diartufüngen haa (blä), of huar det taal kört wurden as (güül).

Uun a miast stooten täält di grünjsats *winner takes all*, det ment di kandidaat mä't muarhaid uun di stoot want aal a woollidj-stemen faan di stoot. Diarbi komt at flooksis föör, dat di ään kandidaat auer't hialer lun muar weeler-stemen üs di ööder kandidaat füngen hää (poular vote), oober ei det muarhaid faan a woolmaaner an -wüfen (electoral vote). Diaram san a kandidaaten diar böös efter uun, uun stooten, huar't leewen knaap ütjgongt (*swing states*) at muarhaid tu fun.

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Electoral College** – Saamlang faan bilen of filmer
# Propeler

|  |
| --- |
|  Söl'ring |

En **Propeler** es diarfuar diar, di Kraft fan en Maskiin, wat üs en Rotatsjoon ofdönen uur, tö en Ön- of Ofdreftskraft omtöset. Propelern kum fuaral bi Skeepen en Fliigers fuar.

## Bi Skeepen

En iinfachi Ruuder- en Propelerönlaag. Rochts di Propelers, wat ön di Welen sit en lefts bitö di Ruuderbleeren.
Di iinfachst Aart fan en Propeler-Öndreft es aur en Weli, en achter di Propeler sit en Ruuder.

Dit Omseten fan di Kraft let höm me en Kort-Düüsi forbeeteri. Dat di Propeler wat muar eeđer di Kraft, wat fan di Maskiin kumt, aarberi ken en dat dit Skep uk iinfacher töbeek faar ken, diarfuar jeft et Forstel-Propelern.

Forskeligi Skeepen, hur di Maskiin hoog drait, haa jit Gitriibi fuar di Propelern, dat di ek jüst sa hoog draii en da jit Lucht önsüügi. Wan Lucht of Maskiinenrook önsüüget uur, da faart dit ek muar rocht.

Wan dit beeter uur skel (Beeter Omseting fan di Kraft of Propeler en Ruuder iin ön jen Giraat), da skel em wat üđers haa, sa üs:

* Voith-Schneider-Propelern
* Schottel-Propelern
# Niigata (Prefektüür)

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

Det **Niigata Prefektüür** uun Jaapaan
Det **Niigata Prefektüür** (üüb Jaapaans: 新潟県 *Niigata-ken*) as ian faan a prefektüüren uun det Chūbu Regiuun faan Jaapaan. Det hee 2.245.057 lidj (2018). At hoodsteed faan't prefektüür as Niigata.

## Kwelen
# Kamferbuum

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

| Kamferbuum |
| --- |
|
Kamferbuum (*Cinnamomum camphora*) |
| Süstemaatik |
|

|  |  |
| --- | --- |
| *Klas:* | Bloosplaanten (Magnoliopsida) |
| *Order:* | Loorbeioortagen (Laurales) |
| *Famile:* | Loorbeiplaanten (Lauraceae) |
| *Skööl:* | Kaneelen (*Cinnamomum*) |
| *Slach:* | Kamferbuum |

 |
| Wedenskapelk nööm |
| *Cinnamomum camphora* |
| (L.) J.Presl |

A **Kamferbuum** (*Cinnamomum camphora*) of uk **Kamferloorbei** as en plaantenslach uun det famile faan a Loorbeiplaanten (Lauraceae). Hi hiart diar tu't skööl faan a Kaneelen (Cinnamomum).

* Stam
* Bloosen
* Früchten

A Kamferbuum komt faan Uastaasien (Sjiina, Taiwan, Jaapan, Korea, Wjetnam), sowat tesken 10 an 30 graad nuurdelk breetje. Hi wääkst uun a subtroopen, an uk uun warem, miatag kliima.

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Kamferbuum (diar: *Camphora officinarum*)** – Saamlang faan bilen of filmer
 **Wikispecies** hää en artiikel tu: **Kamferbuum**
# 1871

|  |
| --- |
| **1871** |
|
◄ | 18. juarhunert | ◄ **19. juarhunert** ► | 20. juarhunert | ►
◄ ◄ | ◄ | 1866 | 1867 | 1868 | 1869 | 1870 | ◄ **1871** ► | 1872 | 1873 | 1874 | 1875 | 1876 | ► | ► ► |

|  |
| --- |
|  **Kalendern** |
|

| Gregoriaans kalender | 1871 *MDCCCLXXI* |
| Ab urbe condita | 2624 |
| Armeensk kalender | 1320
*ԹՎ ՌՅԻ* |
| Schineesk kalender | 4567 – 4568
丁午 – 戊未 |
| Etiopisk kalender | 1863 –1864 |
| Hebreewsk kalender | 5631 – 5632 |
| Hindukalendern |  |
| - *Vikram Samvat* | 1926 – 1927 |
| - *Shaka Samvat* | 1793 – 1794 |
| Iraans kalender | 1249 –1250 |
| Islaamsk kalender | 1288 –1288 |

 |

**1871** wiar det ian-an-sööwentigst juar faan det 19. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

* 18. Janewoore: At Sjiisk Keiserrik woort grünjlaanj. Wilhelm I. wurd de iarst keiser.
* 26. Janewoore: Room wurd at hoodsteed faan Itaaljen.
* 10. Mei: Mä de Frees faan Frankfurt kaam de Tjiisk-Fraansöösk Krich tu aanj.
* 20. Jüüle: British Columbia wurd en prowins faan Kanada.
* 31. August: Adolphe Thiers wurd president faan Frankrik.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

* 04. Febrewoore: Friedrich Ebert, president faan Tjiisklun († 1925)
* 05. Marts: Rosa Luxemburg, tjiisk poliitiker († 1919)
* 27. Marts: Heinrich Mann, tjiisk skriiwer († 1950)
* 10. Jüüle: Marcel Proust, fraansöösk skriiwer († 1922)
* 23. August: Franz Schensky, haligluns fotograaf († 1957)
* 30. August: Ernest Rutherford, Neisialuns füüsiker († 1937)
* 30. Oktuuber: Paul Valéry, fransöösk dachter († 1945)

## Störwen – Sturwen – Stürwen

* 07. April: Wilhelm von Tegetthoff, vise-admiraal an komandant faan det uasterriks-ungarisk krichsmariine (\* 1827)
* 26. Jüüle: Christian Johansen, skuulmääster an skriiwer (\* 1820)
# Chuuzestaan

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

ChuuzestaanProwins faan Iraan

Prowins faan Iraan| Stoot | Iraan |
| Hoodsteed | Ahwaaz |
| Leit diar uun | Iraan |
| Tidjsoon | UTC+3:30, UTC |
| Geog­raa­fisk koor­di­naa­ten | 31°19′38″N 48°41′38″O |
| Geog­raa­fisk furem | link |
| Iin­we­ner­taal | 4.710.509, 4.531.720, 4.274.979 |
| Grens mä | Iilaam, Buuschehr, Tschahaar Mahaal an Bachtijaari, Kohgiiluuje an Buujer Ahmad, Maisan, Lorestaan, Basra |
| Brükt spriak | Südkurdisch, Bachtiarisch, modernes Mandäisch, Dezfuli, Südliches Lori, Nördliches Luri, Irakisch-Arabisch, Mandäisch |
| Grate | 64.055 kwadrootkilomeeter |
| Wä­äbs­teed | www.ostan-kz.ir |
| Fö­ör­wool | 0632422 |

Wikimedia | © OpenStreetMap

**Chuuzestaan** (persisk ‏خوزستان‎‎, DMG *Ḫūzestān*) as ian faan ianandörtag prowinsen uun Iraan. Hat leit uun a waast faan't lun. Üüb 64.055 kwadrootkilomeetern lewe son 4,3 miljoon lidj. Hoodstääd faan't prowins as Ahwaaz.

* At prowins Chuuzestaan uun Iraan
* Lunkreiser uun Chuuzestaan

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Chuuzestaan** – Saamlang faan bilen of filmer
# Golf faan Persien

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

| Golf faan Persien |
| --- |
|  |
| Geograafisk laag | Tesken at Araabisk Hualeweilun an Iraan |
| Struumer diar iin | Schatt al-Arab, Mand |
| Eilunen | Bubiyan, Failaka, al-Warba, Qeschm, Kisch, Charg, Bahrain, al-Muharraq, Sitra, Umm Nasan, Hawar-Eilunen, Das, Yas, Zirku |
| Dooten |
| Koordinaaten | 26.90472222222251.5475Koordinaaten: 27° N, 52° O |
|

|  |
| --- |
| Golf faan Persien (Iran) |

 |
| Grate | 235.000 km²f5 |
| Mengde | 6000 m³f8 |
| Jipst steed | 110 mf10 |
|  |

A **Golf faan Persien** of **Persisk Golf** of uk: **Green Sia** as en flaak bocht tesken at Araabisk Hualeweilun an Iraan. Hat as sowat 1000 km lung an 200 bis 300 km briad.

Uun't süüduasten leit at Struat faan Hormus. Det as di auergung tu a Golf faan Omaan an diarmä tu a Indisk Oosean.

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Golf faan Persien** – Saamlang faan bilen of filmer
# Jammu an Kaschmir

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Jammu an Kaschmir

Unioonsteritorium| Hiart tu | • Kaschmir  • Indian-administered Kashmir |
| Grünj­laanj | 31. Oktuuber 2019 |
| Amtelk spriik | Hindi, Kashmiri, Dogri, Urdu, Ingelsk |
| Stoot | Indien |
| Hoodsteed | Srinagar, Jammu |
| Leit diar uun | Indien |
| Tidjsoon | UTC+5:30 |
| Geog­raa­fisk koor­di­naa­ten | 34°5′28″N 74°48′22″O |
| Geog­raa­fisk furem | link |
| Stoots­baas | Manoj Sinha |
| Baas faan a fer­wal­tang | Omar Abdullah |
| Iin­we­ner­taal | 12.258.433 |
| Grens mä | Ladakh, Himachal Pradesh, Pandjab |
| Salew teri­too­rium üs | Jammu & Kashmir |
| Fö­ör­gung­er | • Jammu an Kaschmir prensipaat • Jammu an Kashmir |
| Grünj | Jammu and Kashmir Reorganisation Act, 2019 |
| Grate | 42.241 kwadrootkilomeeter |
| Wä­äbs­teed | jammukashmir.nic.in |

**Jammu an Kaschmir** as sant 2019 en unioonsteriitoorium faan Indien. Bit diarhen jääw't di bundesstoot mä di salew nööm Jammu an Kashmir. En graten dial diar faan as oober faan Pakistaan auernimen wurden, an het nü Asad Kaschmir (Frei Kaschmir).

A miast iinwenern faan di weesen bundesstoot lewe uun det nei unioonsteritoorium. A hoodstääden san uk widjerhen Srinagar an Jammu.

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Jammu an Kaschmir** – Saamlang faan bilen of filmer
**Wikivoyage Raisfeerer:Jammu an Kaschmir** (sjiisk)
# Saccharoos

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

| Struktuurformel |
| --- |
|  |
| Kristalsüsteem |
monoklin |
| Algemian |
| Nööm | Saccharoos |
| Ööder nöömer | * Saccharose
* Sucrose
* α-D-Glucopyranosyl-β-D-fructofuranosid
* β-D-Fructofuranosyl-α-D-glucopyranosid
* Kristalsoker
* Röörsoker
* Rööwensoker
 |
| Formel | C12H22O11 |
| CAS-Numer | 57-50-1 |
| PubChem | 5988 |
| Beskriiwang |
fääst, saner klöör of stirem, smääkt swet |
| Eegenskapen |
| Molaar mase | 342,30 g·mol−1 |
| Tustant |
fääst |
| Sachthaid |
1,57 g·cm−3 (30 °C) |
| Smoltponkt |
185–186 °C (Zers. ab ca. 160 °C) |
| Apliasang |
gud uun weeder (1970 g·l−1 bei 20 °C) |
| Seekerhaid |
|

|  |  |
| --- | --- |
| GHS-Kääntiaken

|  |
| --- |
| *(nian GHS-Piktogram)* |

 |
| H- an P-wäärnang | H: *nian H-wäärnang* |
| EUH: *nian EUH-wäärnang* |
| P: *nian P-wäärnang* |
|  |
| EU-Gefoorentiaken

|  |
| --- |
| *nian sümbool* |

 |
| R- an S-wäärnang | R: *nian R-wäärnang* |
| S: *nian S-wäärnang* |

 |
| LD50 |
29,7 g·kg−1 (bi rooten, peroral) |
| Miast wurd SI-ianhaiden brükt. |

Vorlage:Infobox Chemikalie/Summenformelsuche vorhanden

Mä **soker** ment'am fööraal **Saccharoos** [zaxaˈroːz]. Det as di soker, di faan sokerrööwen of sokerraid maaget woort.

## Bilen

* Sokerknölken
* Karamel
* Ünlik sokerslacher

## Spreegwurden

* „Beeder as beeder“, saad Girre, do streield hi soker üüb't sirep.

## Futnuuten

## Luke uk diar

 **Wikimedia Commons** hää bilen of filmer tu: **Soker Köölhüdraaten
* Stevia
# Faartjüchen

|  |
| --- |
|  Söl'ring |

**Faartjüchen** sen Maskiinen, dānen di Mensk heer, dat hi ek laap mut of gauer önerwai es üs wan hi laap of swum wöör.

Aur Lön laap Faartjüchen üp Weelen.

## Faartjüchen

* Weel
* Hingstwain
* Auomobiil
* Iirsenbaan
* Skep/Föriskep