# Salomoonen

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

|  |
| --- |
| **Salomoonen** |
| **Solomon Islands** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Flagge der Salomonen | Wappen der Salomonen |
| Flag
 | Woopen
 |

 |
| **Woolspröök**: „Iu Oraet Nomoa“ „Uunfeer ment siine“ |
| **Amtelk spriak** | Ingelsk |
| **Hoodstääd** | Honiara |
| **Stoot (skak)** | Parlamentaarisk monarchii |
| **Stoot baas** | Könang Kaarl III. fertreeden faan generaalguwernöör Frank Kabui |
| **Regiarang baas** | Iarst minister Rick Houenipwela |
| **Grate** | 28.896 km² |
| **Iinwenern** | 622.469 (2015) |
| **Iinwenern per km²** | 19 Iinw./km² |
| **BIP Totaal (nominaal)
* Totaal (KKP)
* BIP/Einw. (nominaal)
* BIP/Einw. (KKP)
 | 2016
* $ 1.178 miljoonen (174.)
* $ 1.185 miljoonen (181.)
* $ 1.971 (140.)
* $ 1.973 (168.)
 |
| **HDI** | 0,515  (156.) (2016) |
| **Münt** | Salomoonen-Dooler (SBD) |
| **Suwereniteet** | 7. Juli 1978 (faan't Ferianagt Könangrik) |
| **Natsionaalhümne** | *God Save Our Solomon Islands* |
| **Tidjsoon** | UTC+11 |
| **Autokääntiaken** | SOL |
| **TLD** | .sb |
| **Tilefoonföörwool** | +677 |
|  |
|  |

A **Salomon Eilunen** of **Salomoonen** (ingelsk: *Solomon Islands*) san en eilunstoot uun Melaneesien.

Trinjam a Salomoonen lei Nauru, Kiribaati, Tuvalu, Fidschi an Vanuatu.

## Koord

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Salomoonen (Salomonen)

|  |
| --- |
| **Honiara**  |

|  |
| --- |
| Gizo  |

|  |
| --- |
| Auki  |

|  |
| --- |
| Buala  |

|  |
| --- |
| Tulagi  |

|  |
| --- |
| Mount Popomanaseu  |

|  |
| --- |
| **PAPUA-NEI-GUINEA**  |

|  |
| --- |
| **VANUATU**  |

|  |
| --- |
| PASIIFIK  |

|  |
| --- |
| SALOMOONENSIA  |

|  |
| --- |
| KORALENSIA  |

|  |
| --- |
| *Choiseul*  |

|  |
| --- |
| *Santa Isabel*  |

|  |
| --- |
| *Malaita*  |

|  |
| --- |
| *Makira*  |

|  |
| --- |
| *New-Georgia-Archipel*  |

|  |
| --- |
| *Guadalcanal*  |

|  |
| --- |
| *Rennell-Eilunen*  |

|  |
| --- |
| *Santa-Cruz-Eilunen*  |

 |

## Iindialang

A Salomoonen wurd tu 9 prowinsen an det hoodstäädregiuun Honiara iindiald.

Koord mä prowinsen

|  | Prowins | Hoodstääd | Grate km² | Iinwenern |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Central | Tulagi | 615 | 27.915 |
| 2 | Choiseul | Taro | 3.837 | 25.876 |
| 3 | Guadalcanal | Honiara | 5.336 | 78.234 |
| 4 | Isabel | Buala | 4.136 | 26.304 |
| 5 | Makira-Ulawa | Kirakira | 3.188 | 40.395 |
| 6 | Malaita | Auki | 4.225 | 160.013 |
| 7 | Rennell an Bellona | Tigoa | 671 | 3.021 |
| 8 | Temotu | Lata | 895 | 24.396 |
| 9 | Western | Gizo | 5.475 | 81.238 |
| A | Hoodstäädregiuun | Honiara | 22 | 63.343 |
|  | Salomoonen | Honiara | 28.400 | 530.735 |

## Befölkrang

### Spriaken

Det amtelk spriak faan a eilunen as Ingels. Det *lingua franca* as Pidschin, wat nai bi Tok Pisin as. Dön miast öler spriaken, wat üüb a eilunen spreegen wurd, san Austroneesk spriaken. Dön Sentraal Salomoonen spriaken, en skööl faan dön Papuaans spriaken, wurd üüb enkelt eilunen spreegen.

## Histoore

Dön Salomoonen wurd woorskiinelk wel föör amanbi 3000 juar besiidelt. Geliarden liawt, dat lidj, diar Papuaans spriiken spreeg, begand amanbi 30.000 f.Kr. dön eilunen tu besiidlin . Lidj, diar Austroneesk Spriiken spreeg, kaam amanbi 4000 f.Kr. an diarmä det outrigger kaanu broocht. Twesken 1200 an 800 f.Kr. kaam faan dön Bismark Eilunen a föörfeeder faan a Polyneesier, det Lapita lidj.

1568 lingt spaans siafoorers oner Álvaro de Mendaña y Neira (1542–1595) faan Peruu detheer skööl faan eilunen, wat jo för't lun Ophir faan köning Salomoon hääl. 1767 wurd a Salomoonen faan britisk ütjfinjer Philip Carteret (1733-1796) an 1768 faan fraansöösk ütjfinjer Louis Antoine de Bougainville (1729–1811) weler ütjfünjen. Sant amanbi 1830 werket europeeisk hanelslidj an misionaaren üüb a Salomoonen. 1885 an 1889 grenset Tjiisklun an Gratbritanien hör berik faan reegiment uun't gebiit faan a Salomoonen uf. April 1885 wurd a nuurd-salomoonen eilunen (Bougainville, Buka, Choiseul, Santa Isabel an Ontong Java) dial faan det tjiisk protektoraat Nei-Guinea. 1893 wurd a süüd-salomoonen eilunen New Georgia, Guadalcanal, Malaita an San Cristobal det Britisk Salomoonen-Eilunen protektoraat. 1898 wurd dön Santa Cruz, Rennell an Bellon eilunen dial faan't protektoraat. 1900, efter de 14. Nofember 1899 Berliner Fedrach, ded Tjiisklun tu det britisk protektoraat dön Choiseul, Santa Isabel, Shortlands an Ontong Java eilunen.

Uun de Iarst Wäältkrich besaat de Austraalisk Bund det tjiisk dial faan a Salomoonen, wat hi faan 1920 tu 1945 üüs mandaat faan a Völkerbund ferwaltet. Uun a Naist Wäältkrich naam\* det jaapaans armee faan Marts tu August 1942 a Salomoonen. Mä hör lokelk lunigin üüb Guadalcanal (7. August 1942 tu 8. Febrewoore 1943) feerd dön amerikoons armee uun a Pasifiikkrich at anring faan a krich tu hör gonst iin. Uun swaar slachten uun a locht uun't sia an uk uun en springen faan hör luniginsaldooten faan eilun tu eilun küd dön Ferianigt Stooten tu 1944 dön strateegisk wichtig Salomoonen oner hör kontrol bring.

1945 fing Austraalien Bougainville an Buka üüs treuhungebiit faan dön Feriand Natschuunen tuspreegen. 1975 kaam dönheer eilunen tu Papua-Nei-Guinea. 1976 fing a Salomoonen autonomii an 7. Jüüle 1978 suwereniteet. At klaag faan Papua-Nei-Guinea jin a Salomoonen, det staheuisk *Bougainville Revolutionary Army* tu halepen, feerd uun dön 1990-juaren tu speeningen twesken dön tau stooten. Solomon Mamaloni (1943-), diar 1981-1984, 1989-1993 an 1994-1997 föörmaan faan't regiaring wiar, wurd August 1997 faan Bartholomew Ulufa'alu (1950-2007) uun't baantje apliaset.

## Politiik

A Salomoonen san sant 1978 lasmoot faan det Commonwealth of Nations.

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Salomoonen** – Saamlang faan bilen of filmer
 **Wikimedia Atlas: Salomoonen** – Geograafisk an histoorisk koorden
* Suwereen stooten uun Melaneesien: Fidschi, Papua-Nei-Guinea, Salomoon-Eilunen, Wanuaatuu.

## Futnuuten

-8159.18333333333