Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Dootemgrens

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

At **dootemgrens** ferlääpt üüb of naibi 180° waastelk lengde
(= 180° uastelk lengde).
At **Dootemgrens** ferlääpt faan a nuurdpuul tu a süüdpuul troch a Pasiifik üüb of naibi a 180. meridiaan.

Hoker auer't dootemgrens raiset, komt ei bluas faan ian tidjsoon hen tu en ööder (UTC+12 tu UTC-12 of amkiard), man uk faan ään dootem hen tu en ööder. Wan dü faan waast tu uast raisest, fäälst dü ään kalenderdai turag. Wan dü faan uast tu waast raisest, sprangst dü ään kalenderdai föörütj.

Di eilunstoot Kiribaati leit maden üüb a 180. meridiaan, enkelt eilunen lei waastelk, an öödern uastelk. An amdat uun Kiribaati nü ei enkelt eilunen en ööder dootem haa skul üs jo öödern, hää Kiribaati at dootemgrens efter uasten fersköwen. Diaram maaget at dootemgrens bi Kiribaati en bocht efter uasten.

Jüst so ferhäält ham det bi a Aleuten. Amdat jo det salew dootem haa skul üs Alaska, as at dootemgrens diar en stak efter waasten fersköwen wurden.

An uk bi Neisialun ferlääpt at dootemgrens ei akeroot üüb a 180. meridiaan.

Maden uun a Pasiifik wene ei so föl minsken, an sodenang haa diar uk ei so föl lidj komer mä, dat a "naibern" en ööder dootem haa.

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Dootemgrens** – Saamlang faan bilen of filmer
# Taipeh

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

|  |  |
| --- | --- |
| Taipeh (Taiwan)

|  |
| --- |
|   |

 |
| **Taipeh** uun det Republiik Schiina |

**Taipeh** (üüb Schineesk: 臺北市 / 台北市 *Táiběi Shì*, üüb Taiwaans: *Tâi-pak-chhī* of Nuurd-Taiwan Steed) as at hoodsteed faan det Republiik Schiina. At steed leit uun a nuurd faan det eilun Taiwan. Det hee 2.645.041 lidj (2019).

## Geografii

### Iindialing faan Ferwalting

Taipeh hee twaalew distrikten:

| Hanyu Pinyin | Schineesk | Taiwaans | Lidj (2013) | Grate (km²) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Beitou | 北投 | Pak-tâu | 255.281 | 56,8216 |
| Da'an | 大安 | Tāi-an | 313.310 | 11,3614 |
| Datong | 大同 | Tāi-tông | 129.709 | 05,6815 |
| Nangang | 南港 | Lâm-káng | 119.665 | 21,8424 |
| Neihu | 內湖 | Lāi-ô͘ | 282.594 | 31,5787 |
| Songshan | 松山 | Siông-san | 210.148 | 09,2878 |
| Shilin | 士林 | Sū-lîm | 289.528 | 62,3682 |
| Wanhua | 萬華 | Báng-kah | 193.246 | 08,8522 |
| Wenshan | 文山 | Bûn-san | 271.136 | 31,5090 |
| Xinyi | 信義 | Sìn-gī | 228.355 | 11,2077 |
| Zhongshan | 中山 | Tiong-san | 228.543 | 13,6821 |
| Zhongzheng | 中正 | Tiong-chèng | 163.052 | 07,6071 |

## Kwelen
# Noorsk Sia

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Noorsk Sia

At **Noorsk Sia** of **Nuurdeuropeesk Sia** (noorsk *Norskehavet*, ingelsk *Norwegian Sea*) as det ferbinjang tesken a Atlantik an at Arktisk Sia. Hat leit tesken Noorweegen, Islun, Greenlun an Spitsbergen, an as sowat 1,1 miljoon kwadrootkilomeetern grat.

Efter süüd leit at Nuurdsia an efter nuurduast at Barentssia; at Noorsk Sia as oober föl jiper, bit 4.000 meetern.

At Noorsk Sia spelet en wichtag rol bi a globaal saaltweeder-kreisluup. At warem weeder faan a Golfstruum keelt uf, woort tu a Nuurdatlantikstruum, saket uf an lääpt ufkeeld weder turag am a süüd.

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Noorsk Sia** – Saamlang faan bilen of filmer
# Beringstruat

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

| Beringstruat |
| --- |
| Satelitenbil faan't Beringstruat (NASA)Satelitenbil faan't Beringstruat (NASA) |
| Geograafisk laag | Tesken Alaska an Uastsibiirien (Tschukotka) |
| Eilunen | Diomedes-Eilunen, Fairway Rock |
| Dooten |
| Koordinaaten | 65.952122-168.818427Koordinaaten: 65° 57′ 8″ N, 168° 49′ 6″ W |
|

|  |
| --- |
| Beringstruat (Alaska) |

 |
|  |

At **Beringstruat** (ingelsk *Bering Strait*, rüsk Бе́рингов проли́в/*Beringow proliw*) as en siaengde tesken Alaska uun't uasten an Sibiirien uun't waasten. Hat as det ferbinjang faan't Beringsia (Pasiifik) uun't süüden mä't Tschuktschensia (Arktisk Sia) uun't nuurden. Hat as näämd efter Vitus Bering, di diar 1728 trochsiild.

## Tunel

Al sant muar üs hunert juaren jaft'at di ploon för en tunel oner't Beringstruat, man diar as noch niks faan wurden.

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Beringstruat** – Saamlang faan bilen of filmer
# Greenlun

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

|  |
| --- |
| **Kalaallit Nunaat** (greenluns)
**Grønland** (däänsk)
Greenlun  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Flagge Grönlands | Wappen Grönlands |
| Flag
 | Woopen
 |

 |
| **Amtelk spriak** | Greenluns, Däänsk |
| **Hoodstääd** | Nuuk (däänsk *Godthåb*) |
| **Stoot baas** | Könang Frederik X. |
| **Regiarang baas** | Iarst minister Kim Kielsen |
| **Grate** | 2.166.086 km² |
| **Iinwenern** | 56.462 (1. Janewoore 2008) |
| **Iinwenern per km²** | 0,026 Iinw./km² |
| **Münt** | Däänsk krüün |
| **Natsionaalhümne** | *Nunarput utoqqarsuanngoravit*, *Nuna asiilasooq* |
| **Natsionaalfeierdai** | 21. Jüüne |
| **Tidjsoon** | UTC +0 (Danmarkshavn), UTC −1 (Ittoqqortoormiit), UTC −3 (Waast-Greenlun an Tasiilaq), UTC −4 (Qaanaaq) |
| **Autokääntiaken** | KN |
| **TLD** | .gl |
| **Tilefoonföörwool** | +299 |
|  |
|  |

**Greenlun** (greenluns: *Kalaallit Nunaat* – „Lun faan a Greenlunern“; däänsk: *Grønland* [ˈgʀœnlanʔ]) as det gratst eilun faan a eerd, hiart efter a geografii tu Nuurd-Ameerikoo, an as poliitisk en dial faan't Könangrik Denemark.

## Spriaken

* Greenluns
* Däänsk

## Ferwaltang

Ferwaltangsiindialang

Komuunen (2009-2017):

* Kujalleq

* Qaasuitsup (ual)

* Qeqqata

* Sermersooq

Komuunen (sant 2018):

* Kujalleq

* Avannaata (nei)
* Qeqertalik (nei)

* Qeqqata

* Sermersooq

Do san diar noch tau regiuunen, diar det regiarang direkt onersteld san:

* Nuurduast Greenlun Natsionaalpark
* Pituffik mä't *Thule Air Base* uun't nuurdwaasten

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Greenlun** – Saamlang faan bilen of filmer
 **Wikimedia Atlas: Greenlun** – Geograafisk an histoorisk koorden
 **Wikipedia üüb Greenluns Greens an

## Futnuuten

70-40
# Ååstsiie

|  |
| --- |
|  Täkst aw mooringer frasch |

*Sü lait jü Ååstsiie önjt norden foon Euroopa.*
Jü **Ååstsiie** as en siie wat sü amenbai twasche Sweeden än da Baltische Stoote lait.

Jü Ååstsiie wårt begränsed foon:

* Sweeden
* Finlönj
* Da Baltisch Stoote; Estlönj, Letlönj, Litauen
* Poolen
* Tjüschlönj
* Dånmark

## Geografii

Da grutste ailönje san:

1. Gotland (2994 km², diilj foon Swärik)
2. Saaremaa (2673 km², diilj foon Estlönj)
3. Öland (1342 km², diilj foon Swärik)
4. Lolland (1243 km², diilj foon Dånmark)
5. Hiiumaa (989 km², diilj foon Estlönj)
6. Rügen (935 km², diilj foon Tjüschlönj)
7. Fasta Åland (685 km², iinj foon da Åland ailönje, diilj Finlönj)
8. Bornholm (588 km², diilj foon Dånmark)
9. Kimitoön (560 km², diilj Finlönj)
10. Falster (514 km², diilj foon Dånmark)
11. Usedom (445 km², diilj foon Tjüschlönj än Poolen)
12. Wolin (265 km², diilj foon Poolen)
13. Møn (218 km², diilj foon Dånmark)
14. Hailuoto (201 km², diilj foon Finlönj)
15. Muhu (198 km², diilj foon Estlönj)
16. Fehmarn (185 km², diilj foon Tjüschlönj)
17. Värmdö (181 km², diilj foon Swärik)

Grutste diipte: 459 meeter

## Kiik uk deer

 **Commons: Ååstsiie** – Soomling foon bile än filme
# Tarim Baseng

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Tarim Baseng

Becken, iintochregiuun saner ufstruum, Q135416215| Näämd efter | Tarim |
| Kontinent | Aasien |
| Stoot | Sjiina, Afghaanistaan, Kirgistaan, Pakistaan, Tadjikistan |
| Tidjsoon | UTC+6 |
| Leit naibi | Tarim |
| Geog­raa­fisk koor­di­naa­ten | 39°28′0″N 76°3′0″O |
| Grens mä | Hochland von Tibet |

At **Tarim Baseng** (sjineesk 塔里木盆地, Pinyin *Tǎlǐmù Péndì*) as muar üs ian miljoon kwadrootkilomeeter grat, an det gratst baseng uun Madelaasien. Uun a nuurd leit at Tian Shan, an uun a süüd at Kunlun Shan. A gratst dial faan't baseng as at wüüst Taklamakan, auer trinjam huuch berger san, diar a rin ufhual.

A lingst struum diar as a Tarim, an faan sin weeder woort so föl för büürerei brükt, dat di sia Lop Nor, huar a Tarim ans iin lep, nü ütjdrüget as.

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Tarim Baseng** – Saamlang faan bilen of filmer