Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ukrainisk spriak

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

| Ukrainisk (українська мова) |
| --- |
|
Snaaket uun | Ukraine, Ruslun, Kasachstan, Witjruslun, Kirgisistan, Usbekistan, Poolen |
| Spreegern | 45 miljuunen |
| Wedenskapelk iindialang | * Indogermaans
Slaawisk spriaken
Uastslaawisk
**Ukrainisk**
 |
| **Amtelk Stant** |
| Amtspriak faan
  | Ukraine Ukraine  Transnistrien
 |
| **Spriak-Ufkörtang** |
| ISO 639-1:
  |
uk
 |
| ISO 639-2:
  |
ukr
 |
| ISO 639-3:
  |
ukr
 |

**Ukrainisk** (українська (мова)/*ukrajinska (mowa)*) woort uk üs ruteensk betiakent an as en uastslaawisk spriak uun Uasteuroopa.

Ukrainisk spriak
## Buksteewen

| Grat (HTML-*Entity*) | Letj (HTML-*Entity*) | wedenskapelk amskriiwang | sjiisk amskriiwang |
| --- | --- | --- | --- |
| А (А) | а (а) | A a | A a |
| Б (Б) | б (б) | B b | B b |
| В (В) | в (в) | V v | W w |
| Г (Г) | г (г) | H h | H h |
| Ґ (Ґ) | ґ (ґ) | G g | G g |
| Д (Д) | д (д) | D d | D d |
| Е (Е) | е (е) | E e | E e |
| Є (Є) | є (є) | Je je | Je je |
| Ж (Ж) | ж (ж) | Ž ž | Sch (Zh) sch (zh) |
| З (З) | з (з) | Z z | S s |
| И (И) | и (и) | Y y | Y y |
| І (І) | і (і) | I i | I i |
| Ї (Ї) | ї (ї) | Ji ji | Ji ji |
| Й (Й) | й (й) | J j | J j |
| К (К) | к (к) | K k | K k (uun steed faan ks uk x) |
| Л (Л) | л (л) | L l | L l |
| М (М) | м (м) | M m | M m |
| Н (Н) | н (н) | N n | N n |
| О (О) | о (о) | O o | O o |
| П (П) | п (п) | P p | P p |
| Р (Р) | р (р) | R r | R r |
| С (С) | с (с) | S s | S s (tesken wokaalen uk ss) |
| Т (Т) | т (т) | T t | T t |
| У (У) | у (у) | U u | U u |
| Ф (Ф) | ф (ф) | F f | F f |
| Х (Х) | х (х) | Ch ch | Ch ch |
| Ц (Ц) | ц (ц) | C c | Z z |
| Ч (Ч) | ч (ч) | Č č | Tsch tsch |
| Ш (Ш) | ш (ш) | Š š | Sch sch |
| Щ (Щ) | щ (щ) | Šč šč | Schtsch schtsch (Stsch stsch) |
|  | ь (ь) | ’ bzw. j 1 (woker) | (–) bzw. j |
| Ю (Ю) | ю (ю) | Ju ju | Ju ju |
| Я (Я) | я (я) | Ja ja | Ja ja |
|  | ’ | ’ (Apostroph) 2 | (–) |

## Kääntiaken

* Ualslaawisk *\*g* wurd üüb Ukrainisk *h*, t.b. *\*dorga* ‘lunstruat’ wurd доро́га *doróha*.
* Ualslaawisk *\*u-* wurd üüb Ukrainisk *vu-*, t.b. *\*ulica* ‘struat’ wurd ву́лиця *vúlycja*.

## Gramatik

* Bispal faan en noomen, о́стрів (*óstriv* "eilun"):

| Faal | Iantaal | Muartaal |
| --- | --- | --- |
| noominatiif | о́стрів óstriv | острови́ ostrový |
| geenitiif | о́строва óstrova | острові́в ostrovív |
| daatiif | о́строву óstrovu | острова́м ostrovám |
| akusatiif | о́стрів óstriv | острови́ ostrový |
| instrumentaal | о́стровом óstrovom | острова́ми ostrovámy |
| Lokatiif | о́строву, о́строві óstrovu, óstrovi | острова́х ostrováx |
| Wokatiif | о́строве óstrove  | острови́ ostrový |

## Kwelen

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Ukrainisk spriak** – Saamlang faan bilen of filmer
 **Commonskategorii: Ukrainisk ütjspriak** – Saamlang faan bilen of filmer
* *Ruthenische Grammatik* (1913) faan Stephan Smal-Stockyj, archive.org
# Tschernihiw (Prowins)

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

Det **Tschernihiw Prowins** uun Ukraine
Det **Tschernihiw Prowins** (üüb Ukrainisk: Черні́гівська о́бласть *Černíhivs’ka óblast’* of Черні́гівщина *Černíhivščyna*) as ian faan dön 24 prowinsen faan Ukraine. Det hee 1.033.412 lidj (2017). At hoodsteed faan’t prowins as Tschernihiw.

## Geografii

### Steeden

Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

| # | Steed | üüb Ukrainisk | Lidj (2022) |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Tschernihiw | Чернігів | 282.747 |
| 2 | Nischyn | Ніжин | 65.830 |
| 3 | Pryluky | Прилуки | 51.637 |
| 4 | Bachmatsch | Бахмач | 16.862 |
| 5 | Nosiwka | Носівка | 12.908 |
| 6 | Nowhorod-Siwersky | Новгород-Сіверський | 12.375 |
| 7 | Korjukiwka | Корюківка | 12.202 |
| 8 | Horodnja | Городня | 11.506 |
| 9 | Mena | Мена | 10.935 |
| 10 | Snowsk | Сновськ | 10.620 |

### Iindialing faan Ferwalting

At prowins hee fiiw distrikten:

| # | Distrikt | üüb Ukrainisk | Lidj (2021) | Hoodsteed |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Tschernihiw | Чернігівський район | 451.430 | Tschernihiw |
| 2 | Korjukiwka | Корюківський район | 88.329 | Korjukiwka |
| 3 | Nischyn | Ніжинський район | 220.640 | Nischyn |
| 4 | Nowhorod-Siwersky | Новгород-Сіверський район | 63.670 | Nowhorod-Siwersky |
| 5 | Pryluky | Прилуцький район | 152.632 | Pryluky |

## Kwelen
# Peegel faan Amsterdam

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Nullniveau uun Amsterdam
Di **Peegel faan Amsterdam** (*Normaal Amsterdams Peil*, kurt NAP) as uun 17. juarhunert faan't stääd Amsterdam fäästlaanj wurden, am en nulponkt för a siapeegel tu saaten. Hi racht ham efter a madelst weederstant faan a Nuurdsia an täält uun a hialer Neederlunen. Uun Sjiisklun het di ponkt Normalhöhennull (NHN of uk MSP).

## Luke uk diar

* Tidjen
* Hööchde

52.3730555555564.89277777777781.43
# Koordinaatensüsteem

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

En *karteesisk* koordinaatensüsteem woort uun a matematiik brükt.
Mä en **koordinaatensüsteem** koon am ponkter uun en geomeetrisken rüm fäästlei. Diarför skal en **nulponkt** fäästlaanj wurd. A *koordinaaten* racht jo efter didiar *nulponkt*.

## Bispalen

* Koordinaaten för hüdranten
* Struatenskilt
* Schachburd
* Stäädploon

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Koordinaatensüsteemen** – Saamlang faan bilen of filmer
* Polaarkoordinaaten
# Kuugel

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

En kuugel uun en türn
En **kuugel** as en geomeetrisk figuur, huar arke ponkt üüb't bütjensidj likewidj faan a madelponkt wech as. Di wai faan a madelponkt tu't bütjensidj as di raadius.

## Rüm

Di rüm faan en kuugel läät ham mä di rüm faan en türn ferglik, huar det kuugel man jüst iinpaaset. Wan dü uun det boowenst heleft en keegel amkiard iinstelst, di diar uk man jüst iinpaaset, do könst dü sä, dat di rüm faan det hualew kuugel jüst so grat üs di rüm, di di keegel auerläät. Det hualew kuugel an di keegel nem tuup jüst so föl rüm iin üs di türn. Nü tjochst dü di keegelrüm faan di türnrüm uf, an do komt diar di rüm faan det hualew kuugel bi ütj:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
## Areal

Bütjenam hää det kuugel detsalew areal üs di mantel faan di türn.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_8
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 an WIKINIUM\_MATH\_PH\_14
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_16
## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Kuugel** – Saamlang faan bilen of filmer
 **Wikiquote**: **Kuugel** (sjiisk)
# Ekwaator

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

A eerd mä ekwaator (ruad), breetjinkreiser an meridiaanen faan nuurd tu süüd
Di **ekwaator** as en (soochten) kreis trinjam a eerd, diar luadrocht tu't eerdaaks stäänt. Hi dialt a eerd uun a maden ap tu en nuurdelk an süüdelk eerdheleft. Sodenang komt hi uk tu san nööm. Ütj at latiinsk auersaat het ekwaator soföl üs *likedenang maager*. Mä di ekwaator began a geograafisk breetjin tu täälen, hi hää det breetje 0°. An efter nuurden an süüden täält am do bit 90° nuurd (nuurdpuul) an 90° süüd (süüdpuul). Trinjam a ekwaator lei a troopen.

## Miaten

Di ekwaator as 40.075,017 km lung an hää en (madelten) trochmeeder faan 12.756,274 km.

Uk det lengde faan en siamiil (sm) hää mä det lengde faan di ekwaator tu dun. Hat as ans fäästlaanj wurden üs di söstagst dial (= ian *minüüt*) faan ian breetjingraad faan a eerd. Doomools ging am faan en eerdraadius faan 6.370 km ütj, an sodenang wiar det siamiil 1853 m. Daalang as det siamiil 1852 m lung.

## Luke uk diar

 **Commons: Ekwaator** – Saamlang faan bilen of filmer