Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Neville Chamberlain

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

**Neville Chamberlain** (1937)
**Arthur Neville Chamberlain** ([ˈɑːθə ˈnɛvɪl ˈtʃeɪmbəlɪn];\* 18. Marts 1869 uun Birmingham; † 9. Nofember 1940 uun Reading) wiar en britisk poliitiker faan det Conservative Party, sünjhaidsminister an faan de 28. Mei 1937 tu de 10. Mei 1940 premier-minister faan det Ferianigt Köningrik.

Hi as fööraal för sin bütjenpoliitisk Beswichtigungspolitiik (üüb Ingels: *Appeasement Policy*) bekäänd. Hi onertiikent de 30. September 1938 det München Ufkemen, diaruun at Sudeetenlun uun't Tschechoslowakei tu Tjiisklun den wurd. Efter det tjiisk auerfaal üüb Poolen de 1. September 1939 ferklaaret Chamberlain tau daar leeder a kriich. Hi feerd noch aacht muuner det Ferianigt Köningrik tu sin turagtreeden üüs premier-minister de 10. Mei 1940.

## Luke uk diar

*Premier-Ministern faan det Ferianigt Köningrik (1902-1955)*: Arthur Balfour (1902-1905), Sir Henry Campbell-Bannerman (1905-1908), H. H. Asquith (1908-1916), David Lloyd George (1916-1922), Andrew Bonar Law (1922-1923), Stanley Baldwin (1923-1924, 1924-1929, 1935-1937), Ramsay MacDonald (Janewoore-Nofember 1924, 1929-1935), Neville Chamberlain (1937-1940), Winston Churchill (1940-1945, 1951-1955), Clement Atlee (1945-1951).

| Föörgunger | Amt | Efterfulger |
| --- | --- | --- |
| Stanley Baldwin |  **Premier-Minister faan det Ferianigt Köningrik** 1937-1940 | Winston Churchill |
# Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

Tiaken faan't partei.
Det **Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei** (of *NSDAP*) wiar en rochtsekstreem poliitisk partei, wat uun det Weimar Republiik grünjlaanjen wurd. Dön wichtigst dialen faan't program an ideologii (of Natsionaalsotsialismus) faan't partei wiar radikaal Antisemitismus, Natsionaalismus an haad för Demokratii an Marxismus. A föörmaan faan 1921 tu 1945 wiar Adolf Hitler. Det wiar faan 1933 tu 1945 uun Tjiisklun det iansig tuleet partei.

## Luke uk diar

 **Commons: NSDAP** – Saamling faan biljen of filmer
# Meteoor

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

En meteoor
En **meteoor** as en kurt aplochten faan letj stianer, diar auer a hemel flä an uun't atmosfeere faan a eerd fergleu. Jo jaage mä 30 bit 70 kilomeetern per stünj ambi. Grat meteooren (muar üs 10 mm trochmeeder) het uk *boliiden*. Det, wat faan a meteooren auerblaft, wan jo üüb a eerd deelfaal, san *meteoriiten*. Diar faal stüdag grater of letjer meteoriiten faan a hemel deel, det san wel amanbi 500 bit 5.000 tonen arke dai.

## Meteoorstruumer

Tu enkelt juarstidjen faal diar auer a miaten föl meteooren deel. Jodiar *meteoorstruumer* haa hör nööm efter det stäärbil, huar jo diarföör tu sen san. Jo san best uun a leed naacht tu sen, wan a san noch ei apgingen as.

| Nööm | Tidjrüm | Miast meteooren | ZHR  |
| --- | --- | --- | --- |
| Quadrantiiden | 28. Dets. - 12. Jan. | 3. Janewoore | 120 |
| Lyriiden | 16. Apr. - 25. Apr. | 22. April | 30 |
| Cygniiden | 03. - 25. Aug. | 18. August | ~ 3 |
| Perseiiden | 17. Jüül. - 24. Aug. | 12. August | 100 |
| Orioniiden | 2. Okt. - 7. Nof. | 22. Oktuuber | 20-30 |
| Tauriiden | 15. Sep. - 25. Nof. | 10. Nofember | ünseeker |
| Andromediiden | 25. Sep. - 06. Dets. | 14. Nofember | ünseeker |
| Leoniiden | 6. Nof. - 30. Nof. | 17. Nofember | 15 |
| Geminiiden | 4. Dets. - 17. Dets. | 14. Detsember | 120 |
| Ursiiden | 17.Dets. - 26. Dets. | 23. Detsember | 10 |

## Futnuuten

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Meteooren** – Saamlang faan bilen of filmer
# 1751

|  |
| --- |
| **1751** |
|
◄ | 17. juarhunert | ◄ **18. juarhunert** ► | 19. juarhunert | ►
◄ ◄ | ◄ | 1746 | 1747 | 1748 | 1749 | 1750 | ◄ **1751** ► | 1752 | 1753 | 1754 | 1755 | 1756 | ► | ► ► |

|  |
| --- |
|  **Kalendern** |
|

| Gregoriaans kalender | 1751 *MDCCLI* |
| Ab urbe condita | 2504 |
| Armeensk kalender | 1200
*ԹՎ ՌՄ* |
| Schineesk kalender | 4447 – 4448
丁午 – 戊未 |
| Etiopisk kalender | 1743 –1744 |
| Hebreewsk kalender | 5511 – 5512 |
| Hindukalendern |  |
| - *Vikram Samvat* | 1806 – 1807 |
| - *Shaka Samvat* | 1673 – 1674 |
| Iraans kalender | 1129 –1130 |
| Islaamsk kalender | 1164 –1164 |

 |

**1751** wiar det ian-an-föftigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Freidai uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

* 05. April: Prins Adolf Friedrich faan Sleeswich-Holstian-Gotorp wurd köning faan Sweeden.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

* 16. Marts: James Madison, US-ameerikoons poliitiker, 4. president faan dön Ferianigt Stooten († 1836)
* 17. Marts: Andreas Dahl, sweeds botaaniker († 1789)
* 11. Jüüle: Caroline Mathilde faan Hanover, britisk prinsesin, köningin faan Denemark († 1775)
* 30. Jüüle: Maria Anna Mozart, neemd *Nannerl*, salzburger klawiarspeler, Wolfgang Amadeus Mozart sin saster († 1829)
* 01. September: Hinrich Braren, nawigatsionskuulmääster († 1826)
* 25. Deetsember: George Gordon, britisk poliitiker († 1793)

## Störwen – Sturwen – Stürwen

* 25. Marts: Köning Friedrich I. faan Sweeden (\* 1676)
* 12. Jüüle: Tokugawa Yoshimune, jaapaans shōgun (\* 1684)
* 19. Deetsember: Louise faan Gratbritanien, köningin faan Denemark (\* 1724)
# Bijelo Polje

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

|  |  |
| --- | --- |
| Bijelo Polje (Montenegro)

|  |
| --- |
|   |

 |
| **Bijelo Polje** uun Monteneegro |

**Bijelo Polje** (üüb Kyrilisk: Бијело Поље) as det sööwenstgratst steed uun Monteneegro. At steed leit uun a nuurduast faan't lun. Det hee 12.900 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan det Bijelo Polje Gemeend.

## Kwelen
# Walnöden

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

| Walnöden |
| --- |
|
(Echt) Walnöd (*Juglans regia*), tiaknang |
| Süstemaatik |
|

|  |  |
| --- | --- |
| *Onerufdialang:* | Siadplaanten (Spermatophyta) |
| *Klas:* | Bloosenplaanten (*Magnoliopsida*) |
| *Order:* | Böökeoortagen (Fagales) |
| *Famile:* | Walnödplaanten (Juglandaceae) |
| *Skööl:* | Walnöden |

 |
| Wedenskapelk nööm |
| *Juglans* |
| L. |

**Walnöden** (*Juglans*) san en plaantenskööl uun det famile faan a Walnödplaanten (Juglandaceae). Jo waaks miast huuch ap tu en buum, an hör früchten, a nöden san wichtag för a büürerei. Uun Euroopa wääkst fööral det (Echt) Walnöd (*Juglans regia*).

## Slacher

J. ailantifolia – J. australis – J. boliviana – J. californica – J. cinerea – J. hindsii – J. hirsuta – J. hopeiensis – J. jamaicensis – J. major – J. mandshurica – J. microcarpa – J. mollis – J. neotropica – J. nigra – J. olanchana – J. pyriformis – J. regia – J. sigillata – J. soratensis – J. steyermarkii – J. venezuelensis

### Nei slacher

J. × bixbyi – J. × intermedia – J. × notha – J. × quadrangulata – J. × sinensis

## Büürerei

Gratst walnödprodusenten (2017)| Steed | Lun | Mengde (uun t) |
| --- | --- | --- |
| 1 | Sjiina Sjiina | 1.925.403 |
| 2 | Ferianagt Stooten Ferianagt Stooten | 571.526 |
| 3 | Iraan Iraan | 349.192 |
| 4 | Turkei Türkei | 210.000 |
| 5 | Meksiko Meksiko | 147.198 |
| 6 | Ukraine Ukraine | 108.660 |
| 7 | Chiile Chiile | 81.163 |
| 8 | Usbekistaan Usbekistaan | 48.397 |
| 9 | Rumeenien Rumeenien | 43.720 |
| 10 | Frankrik Frankrik | 40.683 |
|  | **Welt** | **3.829.626** |

## Futnuuten

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Walnöden** – Saamlang faan bilen of filmer
 **Wikispecies** hää en artiikel tu: **Walnöden**
# Iraansk spriaken

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Iraansk spriaken. A miast spreegern haa Pashto, Belutschi an Kurdisk.

**Iraans(k) spriaken** san en twiig faan a indoiraansk spriaken an hiar tu a indogermaans spriaken. Jo wurd faan amanbi 150 miljoon minsken snaaket, diartu kem 30 bit 50 miljoon minsken, diar leeder en iraansk spriak uunnem.

## Iindialang

* Waastiraansk (*Occidental*): 33 spriaken ,diarfaan 5 † mä 115 Mio. spreegern
	+ Nuurdwaastiraansk mä Kurdisk, Maazandaraans, . . .
	+ Süüdwaastiraansk mä Farsi, Dari, Tadjikisk, . . .

* Uastiraansk (*Oriental*): 27 spriaken, diarfaan 11 † mä 35 Mio. spreegern
	+ Nuurduastiraansk mä Oseetisk, Jaghnoobisk
	+ Süüduastiraansk mä Paschtu, . . .

## Luke uk diar

 **Wikiquote**: **Iraansk spreegwurden** (sjiisk)
# 22. September

|  |
| --- |
| Histoorisk Juarsdaar August - **September** - Oktuuber |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 **·**  | 2 **·**  | 3 **·**  | 4 **·**  | 5 **·**  | 6 **·**  | 7 |
| 8 **·**  | 9 **·**  | 10 **·**  | 11 **·**  | 12 **·**  | 13 **·**  | 14 |
| 15 **·**  | 16 **·**  | 17 **·**  | 18 **·**  | 19 **·**  | 20 **·**  | 21 |
| 22 **·**  | 23 **·**  | 24 **·**  | 25 **·**  | 26 **·**  | 27 **·**  | 28 |
| 29 **·**  | 30 **·**  |  |  |

 |

22. Peter Simon Pallas \* 1741
22. Michael Faraday \* 1791
# Fään

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Di artiikel as/es en stomp** (mo.) Di artiikel „**Fään**“ as nuch en lait knååp. Wan dü mör ouert temaa wiist, **schriw dåt iinjfåch deertu!** (öö.) Di artiikel „**Fään**“ as man noch en betj knaap. Wan Dü muar auer det teemoo sai könst, **skriiw't man ianfach diartu!** (sö.) Di Artiikel „**Fään**“ es jit en bet kuurt. Wan Dü wat weetst, wat jir waant, wiis sa gur en **skriif dit diartö!** |

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

*Fään* uun Ameerikoo.
En **fään** as en stak greenlun, huar sjep, ki of hingster gäärsge.
# 1821

|  |
| --- |
| **1821** |
|
◄ | 18. juarhunert | ◄ **19. juarhunert** ► | 20. juarhunert | ►
◄ ◄ | ◄ | 1816 | 1817 | 1818 | 1819 | 1820 | ◄ **1821** ► | 1822 | 1823 | 1824 | 1825 | 1826 | ► | ► ► |

|  |
| --- |
|  **Kalendern** |
|

| Gregoriaans kalender | 1821 *MDCCCXXI* |
| Ab urbe condita | 2574 |
| Armeensk kalender | 1270
*ԹՎ ՌՄՀ* |
| Schineesk kalender | 4517 – 4518
丁辰 – 戊巳 |
| Etiopisk kalender | 1813 –1814 |
| Hebreewsk kalender | 5581 – 5582 |
| Hindukalendern |  |
| - *Vikram Samvat* | 1876 – 1877 |
| - *Shaka Samvat* | 1743 – 1744 |
| Iraans kalender | 1199 –1200 |
| Islaamsk kalender | 1236 –1237 |

 |

**1821** wiar det ian-an-twuntigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

### Janewoore-August

* 25. Marts: Det Greks Rewolutschoon begand.
* 28. Jüüle: Peruu, suwereeniteet faan Spoonien.
* 10. August: Missouri wurd det 24. stoot faan dön Ferianigt Stooten.

### September

* 15. September:
	+ Guatemaala woort suwereen.
	+ Honduuras woort suwereen.
	+ Nikaraagua woort suwereen.

### Oktuuber-Deetsember

* 28. Nofember: Di waastelk dial faan Panama woort suwereen.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

* 09. April: Charles Baudelaire, fraansöösk dachter († 1867)
* 14. August: Waling Dykstra, waastfresk skriiwer († 1914)
* 11. Nofember: Fjodor Michailowitsch Dostojewski, rüs skriiwer († 1881)

## Störwen – Sturwen – Stürwen

* 05. Mei: Napoleon Bonaparte, fraansöösk keiser (\* 1769)