Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 25. Jüüne

|  |
| --- |
| Histoorisk Juarsdaar Mei - **Jüüne** - Jüüle |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 **·**  | 2 **·**  | 3 **·**  | 4 **·**  | 5 **·**  | 6 **·**  | 7 |
| 8 **·**  | 9 **·**  | 10 **·**  | 11 **·**  | 12 **·**  | 13 **·**  | 14 |
| 15 **·**  | 16 **·**  | 17 **·**  | 18 **·**  | 19 **·**  | 20 **·**  | 21 |
| 22 **·**  | 23 **·**  | 24 **·**  | 25 **·**  | 26 **·**  | 27 **·**  | 28 |
| 29 **·**  | 30 **·**  |  |  |

 |

25. Antonio Gaudi \* 1852
25. Jean-Joseph Sanfourche \* 1929
25. Gerhard Martens † 1946
25. Kroaatien : natsionaalfeierdai
25. Sloweenien : natsionaalfeierdai
# 22. Jüüne

|  |
| --- |
| Histoorisk Juarsdaar Mei - **Jüüne** - Jüüle |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 **·**  | 2 **·**  | 3 **·**  | 4 **·**  | 5 **·**  | 6 **·**  | 7 |
| 8 **·**  | 9 **·**  | 10 **·**  | 11 **·**  | 12 **·**  | 13 **·**  | 14 |
| 15 **·**  | 16 **·**  | 17 **·**  | 18 **·**  | 19 **·**  | 20 **·**  | 21 |
| 22 **·**  | 23 **·**  | 24 **·**  | 25 **·**  | 26 **·**  | 27 **·**  | 28 |
| 29 **·**  | 30 **·**  |  |  |

 |

22. Kris Kristofferson \* 1936
# 21. Jüüne

|  |
| --- |
| Histoorisk Juarsdaar Mei - **Jüüne** - Jüüle |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 **·**  | 2 **·**  | 3 **·**  | 4 **·**  | 5 **·**  | 6 **·**  | 7 |
| 8 **·**  | 9 **·**  | 10 **·**  | 11 **·**  | 12 **·**  | 13 **·**  | 14 |
| 15 **·**  | 16 **·**  | 17 **·**  | 18 **·**  | 19 **·**  | 20 **·**  | 21 |
| 22 **·**  | 23 **·**  | 24 **·**  | 25 **·**  | 26 **·**  | 27 **·**  | 28 |
| 29 **·**  | 30 **·**  |  |  |

 |

21. Friedrich Kluge \* 1856
21. Bertha von Suttner † 1914
21. At D-Mark woort det münt faan Waastsjiisklun : 1948
21. Olena Tokar \* 1987
21. Joan Fuster † 1992
# Belgrad

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

|  |
| --- |
| **Београд Beograd** |
| Београд |
|

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Belgrad (Serbien)

|  |
| --- |
|   |

 |

 |

 |
| Grünjdooten |
| Stoot: | Serbien |
| Okrug: | Belgrad |
| Koordinaaten: | 44.82055555555620.462222222222131Koordinaaten: 44° 49′ 14″ N, 20° 27′ 44″ O |
| Hööchde: | 131 m. i. J. |
| Grate: | 359,96 km²
 |
| Iinwenern: | 1.154.589 *(2011)* |
| Stäädregiuun: | 1.639.121 *(2011)* |
| Iinwenern per km²: | 3.208 Iinw./km²
  |
| Tilefoonföörwool: | (+381) 011
  |
| Postkääntaal: | 11000
  |
| Auto-kääntiaken: | BG
  |
| Ferwaltang *(Stant: 2008)* |
| Slach: | Stääd
  |
| Iindialang: | 10 stäädgemeenen an 7 föörstäädgemeenen
  |
| Bürgermääster: | Aleksandar Šapić *(SNS)* |
| Adres: | Grad Beograd Masarikova 5/XVII 11000 Beograd
  |
| Wääbsteed: | www.beograd.rs
 |
| Ööders wat
  |
| Hilag patroon: | Maria (Jesus mam)
 |
| Stäädfest: | Hemelfaard
 |

**Belgrad** (serbisk Београд/*Beograd*, ), det ment so föl üs witj *(beo-)* stääd *(-grad)*, as det hoodstääd faan Serbien. Det hää 1.166.763 lidj (2011).

## Geografii

### Iindialang faan Ferwaltang

Belgrad hää 17 stäädgemeeden:

| # | Stäädgemeend | Lidj (2018) | Koord |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Barajevo | 26.855 |  |
| 2 | Čukarica | 177.338 |
| 3 | Grocka | 86.585 |
| 4 | Lazarevac | 56.865 |
| 5 | Mladenovac | 51.889 |
| 6 | Novi Beograd | 213.742 |
| 7 | Obrenovac | 72.124 |
| 8 | Palilula | 183.003 |
| 9 | Rakovica | 108.198 |
| 10 | Savski Venac | 35.732 |
| 11 | Sopot | 19.819 |
| 12 | Stari Grad | 45.253 |
| 13 | Surčin | 46.406 |
| 14 | Voždovac | 168.841 |
| 15 | Vračar | 57.607 |
| 16 | Zemun | 174.197 |
| 17 | Zvezdara | 165.739 |

## Sasterstääden

* Ferianagt Stooten Chicago, dön Ferianagt Stooten, sant 2005
* Sloweenien Ljubljana, Sloweenien, sant 2010
* Nuurd-Matsedoonien Skopje, Nuurd-Masedoonien, sant 2012
* Sjiina Shanghai, Schiina, sant 2018

## Luke uk diar

 **Wikimedia Commons** hää bilen of filmer tu: **Belgrad**
## Kwelen
# Tagaalog

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

| Tagaalog |
| --- |
|
Snaaket uun | Filipiinen, Regiuun: Madel- an Süüdluzon |
| Spreegern | 28 miljuunen (mamenspriak, 2007) 45 miljuunen (tuliarden, 2013) |
| Wedenskapelk iindialang | * Austroneesk spriaken
Malayo-polyneesk spriaken
Waast-malayo-polyneesk
**Tagaalog**
 |
| **Amtelk Stant** |
| Amtspriak faan
  | luke bi: Filipino
 |
| **Spriak-Ufkörtang** |
| ISO 639-1:
  |
tl
 |
| ISO 639-2:
  |
tgl
 |
| ISO 639-3:
  |
tgl
 |

**Tagaalog** (taˈgaːlɔk) as det miast spreegen spriak üüb a Filipiinen. Di nööm komt faan *tagá* = ufkemst an *ílog* = struum. Tuiarst wiar Tagaalog det spriak faan a Tagaalen, diar trinjam Manila lewe, man daalang as diar det amtsspriak Filipiino faan wurden.

## Spriadkoord

Diar woort *Tagaalog* snaaket.

## Luke uk diar

 **Wikipedia üüb Tagaalog Online-wurdenbuk (Sjiisk–Tagaalog)
# Bronsetidj

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

|  |
| --- |
| **Föörhistoore** |
| **Holozän** | *(➚ Ääder histoore)* |
| **Iisentidj** |
|   Leed Bronsetidj |   |
|   Madelbronsetidj |
|   Ääder bronsetidj |
| **Bronsetidj** |
|     Kööberstiantidj |   |
|   Jongstiantidj |
| Madelstiantidj |
| **Pleistozän** |     Jongpaläolithikum |   |
|     Madelpaläolithikum |
|     Ualpaläolithikum |
|   Ualstiantidj |
| **Stiantidj** |

At **bronsetidj** as en tidjääler, huar a minsken metal ütj bronse maaget haa. Det wiar a juaren 2200 f.Kr. bit 800 f.Kr. an sodenang di auergung faan't stiantidj tu't iisentidj.

## Bronse

Föör a bronsetidj haa a minsken uk al metal maaget, man det wiar dääg metalen. At begand mä kööber, an do kaam gul an salwer. Am bronse tu maagin, brükt am kööber an tan, an detdiar legiarang wiar föl harder üs rian kööber.

Erts jääw't oober ei aueraal, an so begand mä det maagin faan metal uk di hanel auer grat waier. Mä di hanel kaam uk a iarst skraften ap.

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Bronsetidj** – Saamlang faan bilen of filmer
# Pasiifisk Oosean

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Di *Pasiifisk Oosean*
Bathymeetrisk koord efter jipde
• jonkblä → böös jip
• laachtblä → ei so jip
Di **Pasiifisk Oosean** (latiinsk *pacificus* ‚raueg‘), of kurt **Pasiifik**, uk **Stal Oosean** of **Grat Oosean** as di gratst an jipst oosean üüb a eerd. Det jipst steed as di Mariaanengruug mä en jipde faan ~ 11.034 m.

A eilunen uun a Pasiifik wurd efter trii grat kultuurregiuunen iindiald tu:

* Melaneesien
* Polyneesien
* Mikroneesien

## Bochten an sian mä ferbinjang tu a Pasiifik

(begant uun't nuurden an gongt do klookwiis widjer)| Nööm | Grate (km²) | Jipde (m) |
| --- | --- | --- |
| Bering-Sia | 000000002260000.00000000002.260.000 | **Tiaken-feeler: Ünbekäänd tiaken "–"Tiaken-feeler: Ünbekäänd tiaken "–"**4.097–5.500 |
| Golf faan Alaska | 000000001533000.00000000001.533.000 |  |
| Golf faan Kalifornien | 000000000160000.0000000000160.000 |  |
| Golf faan Panamá | 000000000002400.00000000002.400 | 000000000000220.0000000000220 |
| Chileensk Sia |  |  |
| Tasman-Sia | 000000002331000.00000000002.331.000 | 000000000005200.00000000005.200 |
| Koralen-Sia | 000000004791000.00000000004.791.000 |  |
| Austraalasiaatisk Madelsia | 000000009080000.00000000009.080.000 | 000000000007440.00000000007.440 |
| Filipiinsk Sia | 000000005000000.00000000005.000.000 | 000000000010540.000000000010.540 |
| Sjineesk Sia | 000000005315000.00000000005.315.000 | 000000000005016.00000000005.016 |
| Japoonsk Sia | 000000000978000.0000000000978.000 | 000000000001752.00000000001.752 |
| Ochotskisk Sia | 000000001530000.00000000001.530.000 | 000000000000971.0000000000971 |

## Geologii

*Pasiifisk Ialring*
Trinjam a Pasiifik ferlääpt di *Pasiifisk Ialring*. Det san regiuunen, huar kontinentaalplaaden tuupstupe. Sodenang as diar mä föl tektoonisk aktiwiteet tu reegnin. Diar komt at flooksis tu eerdbeewrin of tsunamis.

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Pasiifisk Oosean** – Saamlang faan bilen of filmer
6-160
# Süüduastaasien

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Süüduastaasien
**Süüduastaasien** as di di süüduastelk dial fan di kontinent Aasien.

| Lun | Hoodstääd | Grate (km²) | Iinwenern |
| --- | --- | --- | --- |
| Brunei Brunei | Bandar Seri Begawan | 5.770 | 372.361 |
| Indoneesien Indoneesien | Jakarta | 1.912.988 | 222.973.879 |
| Kambodscha Kambodscha | Phnom Penh | 181.040 | 13.607.000 |
| Laos Laos | Vientiane | 236.800 | 5.800.000 |
| Malaysia Malaysia | Kuala Lumpur | 329.750 | 22.662.365 |
| Mjanmaar Mjanmaar | Pyinmana Naypyidaw | 676.600 | 53.953.136 |
| Filipiinen Filipiinen | Manila | 300.000 | 82.468.677 |
| Singapuur Singapuur | Singapuur | 682 | 4.125.720 |
| Thailun Thailun | Bangkok | 513.115 | 64.185.502 |
|  Uasttimor | Dili | 15.007 | 1.040.880 |
| Wjetnam Wjetnam | Hanoi | 331.690 | 87.375.000 |

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Süüduastaasien** – Saamlang faan bilen of filmer
# Prizren

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

|  |  |
| --- | --- |
| Prizren (Kosovo)

|  |
| --- |
|   |

 |
| **Prizren** uun Kosowo |

**Prizren** (bestemet form: *Prizreni*; üüb Serbisk: Призрен/Prizren) as det naistgratst steed uun Kosowo. At steed leit uun a süüd faan't lun. Det hee 76.850 lidj (2024). Det as at hoodsteed faan det Prizren Regiuun.

## Geografii

De Lumbardhi i Prizrenit (üüb Serbisk: Призренска Бистрица/Prizrenska Bistrica) as en struum, wat troch't steed leept.

## Kwelen
# Zagreb

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

|  |
| --- |
| **Zagreb** |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Zagreb (Kroatien)

|  |
| --- |
|   |

 |

45.81027777777815.978055555556120Koordinaaten: 45° 48′ 37″ N, 15° 58′ 41″ O |
| Basisdooten |
| Stoot: |  Kroatien |
| Ferwaltangsregiuun: | Stääd Zagreb |
| Hööchde: | 120 m. i. J. |
| Grate: | 641,355 km²
 |
| Iinwenern: | 708.000 *(2011)* |
| Stääd mä amlun: | 1.106.000 *(2011)* |
| Iinwenern per km²: | 1.104 Iinw./km²
  |
| Tilefoonföörwool: | (+385) |
| Postkääntaal: | 10 000 |
| Auto-kääntiaken: | ZG
  |
| Ferwaltang *(Stant: 2009, vgl.)* |
| Slach faan gemeen: | Stääd
  |
| Apdialang: | 17 stääddialen 216 Komuunen (föörbi) 71 siidlangen
  |
| Boowerbürgermääster: | Milan Bandić *(parteiluas)* |
| Parteifrinjer: | HSU
 |
| Adres: | Trg Stjepana Radića 1/III 10 000 Zagreb
  |
| Wääbsteed: | www.zagreb.hr
 |
|  *St.-Markus-sark uun a boowerstääd* |

**Zagreb** (mä en 'wok s', [ˈzaːgrɛb]) as at hoodstääd faan Kroaatien an ian faan 21 ferwaltangsregiuunen (**Stääd Zagreb**) uun det lun. Det hää 688.163 iinwenern (2011).

## Stääddialen

Distrikten faan Zagreb
Sant di 14. Detsember 1999 as det stääd Zagreb iindiald tu 17 distrikten (*gradska četvrt*, pl. *gradske četvrti*):

| # | Distrikt | Grate (km2) | Iinwenern (2001) | Iinwenern (2011) | Iinwenern per km² (2011) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | Donji Grad | 3.01 | 45,108 | 37,024 | 12,333 |
| 2. | Gornji Grad–Medveščak | 10.12 | 36,384 | 30,962 | 3,091 |
| 3. | Trnje | 7.37 | 45,267 | 42,282 | 5,716 |
| 4. | Maksimir | 14.35 | 49,750 | 48,902 | 3,446 |
| 5. | Peščenica – Žitnjak | 35.30 | 58,283 | 56,487 | 1,599 |
| 6. | Novi Zagreb – istok | 16.54 | 65,301 | 59,055 | 3,581 |
| 7. | Novi Zagreb – zapad | 62.59 | 48,981 | 58,103 | 927 |
| 8. | Trešnjevka – sjever | 5.83 | 55,358 | 55,425 | 9,493 |
| 9. | Trešnjevka – jug | 9.84 | 67,162 | 66,674 | 6,768 |
| 10. | CČrnomerec | 24.33 | 38,762 | 38,546 | 1,605 |
| 11. | Gornja Dubrava | 40.28 | 61,388 | 61,841 | 1,545 |
| 12. | Donja Dubrava | 10.82 | 35,944 | 36,363 | 3,370 |
| 13. | Stenjevec | 12.18 | 41,257 | 51,390 | 4,257 |
| 14. | Podsused – Vrapče | 36.05 | 42,360 | 45,759 | 1,270 |
| 15. | Podsljeme | 60.11 | 17,744 | 19,165 | 320 |
| 16. | Sesvete | 165.26 | 59,212 | 70,009 | 427 |
| 17. | Brezovica | 127.45 | 10,884 | 12,030 | 94 |
|  | **TOTAL** | 641.43 | 779,145 | 790,017 | 1,236 |

## Sasterstääden

* Sjiisklun Mainz (Sjiisklun), sant 1967
* Ruslun Sankt Petersburg (Ruslun), sant 1968
* Norweegen Tromsø (Norweegen), sant 1971
* Jaapan Kyōto (Japan), sant 1972
* Poolen Krakau (Poolen), sant 1975
* Portugal Lisabon (Portugal), sant 1977
* Ferianagt Stooten Pittsburgh (USA), sant 1980
* Sjiina Shanghai (Sjiina), sant 1980
* Ungarn Budapest (Ungarn), sant 1994
* Uasterrik Wien (Uastenrik), sant 1994
* Bosnien an Hertsegowina Sarajevo (Bosnien an Herzegowina), sant 2001
* Sloweenien Ljubljana (Sloweenien), sant 2001
* Monteneegro Podgorica (Montenegro), sant 2006
* Ferianagt Könangrik London (Ferianagt Könangrik), sant 2009

## Kwelen

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Zagreb** – Saamlang faan bilen of filmer
# Borneo

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

| Borneo (Kalimantan) |
| --- |
| Poliitisk koord faan Borneo Poliitisk koord faan Borneo |
| **Weeder trinjam** | Pasiifik |
| **Skööl faan eilunen** | Malaiisk Archipeel Grat Sundaeilunen |
| Geograafisk koordinaaten | -0.17583333333333113.686388888894095Koordinaaten: 0° S, 114° O |
| Lage von Borneo (Kalimantan) |
| **Lengde** | 1.366 km |
| **Breetje** | 1.026 km |
| **Grate** | 751.936 km² |
| **Huuchst steed** | Kinabalu 4.095 m |
| **Iinwenertaal** | 18.590.000  (2009) 25 Iinw. per km² |
| Topografii faan Borneo Topografii faan Borneo |

**Borneo** as en eilun uun Süüduastaasien. Hat as mä en grate faan 751.936 km² efter Greenlun an Nei-Guinea det traadgratst eilun üüb a eerd. Borneo hiart tu trii stooten: Indoneesien, Malaysia an Brunei.

Uun Indoneesien sai's tu det eilun **Kalimantan**. Dialwiis men jo mä didiar nööm oober uk bluas di indoneesk dial uun't süüden faan't eilun.

## Stääden

A tjiin gratst stääden üüb Borneo san:

| Steed | Stääd | Iinwenern | Stoot |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Kuching | 632.505 | Malaysia (Sarawak) |
| 2 | Banjarmasin | 598.518 | Indoneesien |
| 3 | Kota Kinabalu | 543.765 | Malaysia (Sabah) |
| 4 | Pontianak | 466.090 | Indoneesien |
| 5 | Sandakan | 453.759 | Malaysia (Sabah) |
| 6 | Balikpapan | 453.575 | Indoneesien |
| 7 | Samarinda | 356.034 | Indoneesien |
| 8 | Tawau | 354.243 | Malaysia (Sabah) |
| 9 | Miri | 257.305 | Malaysia (Sarawak) |
| 10 | Loa Janan | 229.946 | Indoneesien |

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Borneo** – Saamlang faan bilen of filmer
# Vojvodina

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

At Vojvodina uun't nuurden faan Serbien
At **Vojvodina** as en autonoom prowins uun't nuurden faan Serbien. Diar lei sööwen distrikten mä 54 gemeenen. Hoodstääd as Novi Sad.

## Fulken

Fulken efer't fulkstäälang faan 2002

Uun't Vojvodina lewe en hialer rä fulken, an diaram haa jo diar uk flook amtspriaken:

* Serbisk
* Ungaars
* Slowaakisk
* Kroatisk
* Rumeensk
* Ruteensk

## Distrikten

Distrikten
Uun't *Vojvodina* haa 2011 1.931.809 minsken uun sööwen distrikten lewet:

* Nuurdelk Batschka – Severna Bačka (186.906)
* Süüdelk Batschka – Južna Bačka (607.835)
* Waastelk Batschka – Zapadna Bačka (187.581)
* Nuurdelk Banat – Severni Banat (147.770)
* Madel-Banat – Srednji Banat (187.667)
* Süüdelk Banat – Južni Banat (293.730)
* Syrmien – Srem (312.278)

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Vojvodina** – Saamlang faan bilen of filmer
# 2001

|  |
| --- |
| **2001** |
|
◄ | 20. juarhunert | ◄ **21. juarhunert** ► | 22. juarhunert | ►
◄ ◄ | ◄ | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | ◄ **2001** ► | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | ► | ► ► |

|  |
| --- |
|  **Kalendern** |
|

| Gregoriaans kalender | 2001 *MMI* |
| Ab urbe condita | 2754 |
| Armeensk kalender | 1450
*ԹՎ ՌՆԾ* |
| Schineesk kalender | 4697 – 4698
丁辰 – 戊巳 |
| Etiopisk kalender | 1993 –1994 |
| Hebreewsk kalender | 5761 – 5762 |
| Hindukalendern |  |
| - *Vikram Samvat* | 2056 – 2057 |
| - *Shaka Samvat* | 1923 – 1924 |
| Iraans kalender | 1379 –1380 |
| Islaamsk kalender | 1422 –1422 |

 |

(fe.) **2001** wiar det iarst juar faan at 21. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai.

(mo.) **2001** wus dåt jarst iir foon dåt 21. iirhunert. Et iir beganed ma’n Moundi.

(sö.) **2001** wiar dit jest Jaar fan dit 21. Jaarhön’ert. Dit Jaar bigent me en Mondai.

(hf.) **2001** waos dat iirst iir foon dat 21. iirhonert. Et iir begaant mä en Mööndii.

(go.) (*Hoolmer*) **2001** wås dat eerst jeer foon dat 21. jeerhunert. Dat jeer begäned mä en Moondi.

## Bejewenhaiden – Forfåle – Fuarfalen

* 15. Janewoore: Wikipedia woort iinracht.
* 01. April: A Neederlunen as det 1. lun, huar tau maaner of tau wüfen frei mut.
* 11. September: Nine-Eleven
* 8. Oktuuber: Arnold Rüütel wurd president faan Eestlun.
* 27. Nofember: Anders Fogh Rasmussen wurd premierminister faan Denemark.
* 31. Detsember : At D-Mark woort faan a Euro ufliaset.

## Bäären – Tuläid – Bēren

## Störwen – Stürwen

* 27. Janewoore: Marie José faan Belgien, letst köningin faan Itaalien (\* 1906)
* 18. Febrewoore: Balthus, fraansöösk konstmooler (\* 1908)
* 04. Marts: Jean René Bazaine, fraansöösk konstmooler (\* 1904)
* 15. Marts: Gaetano Cozzi, itaalieens histooriker (\* 1922)
* 01. Jüüne: Köning Birendra faan Nepaal (\* 1944)
* 27. Jüüne: Tove Jansson, fins skriiwer (\* 1914)
* 29. Jüüle: Edward Gierek, poolsk poliitiker (\* 1913)
* 03. Nofember: Ernst Gombrich, uasterriks-ingels konsthistooriker (\* 1909)
# Weltsia

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

At sia üüb a eerd
At **(welt)sia** as en ütjdruk för aal a ooseaanen tuup. Jo maage amanbi 71% faan't eerdflaak ütj.

A plaanten uun't sia fersurge üs mä amanbi 70% faan a sürstoof üüb a eerd.

At weltsia häält 1,338 Mrd. km³ weeder, det san ~ 96,5% faan't weeder üüb a eerd. Bluas di rest faan ~ 3,5% san uun't is, uun struumer of banluns sian.

### Luke uk diar

 **Commonskategorii: At sia** – Saamlang faan bilen of filmer
* Sia (banlun)
# 1816

|  |
| --- |
| **1816** |
|
◄ | 18. juarhunert | ◄ **19. juarhunert** ► | 20. juarhunert | ►
◄ ◄ | ◄ | 1811 | 1812 | 1813 | 1814 | 1815 | ◄ **1816** ► | 1817 | 1818 | 1819 | 1820 | 1821 | ► | ► ► |

|  |
| --- |
|  **Kalendern** |
|

| Gregoriaans kalender | 1816 *MDCCCXVI* |
| Ab urbe condita | 2569 |
| Armeensk kalender | 1265
*ԹՎ ՌՄԿԵ* |
| Schineesk kalender | 4512 – 4513
壬亥 – 癸子 |
| Etiopisk kalender | 1808 –1809 |
| Hebreewsk kalender | 5576 – 5577 |
| Hindukalendern |  |
| - *Vikram Samvat* | 1871 – 1872 |
| - *Shaka Samvat* | 1738 – 1739 |
| Iraans kalender | 1194 –1195 |
| Islaamsk kalender | 1231 –1231 |

 |

**1816** wiar det seekstanjst juar faan det 19. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

* 09. Jüüle: Argentiinien woort suwereen.
* 11. Deetsember: Indiana wurd de 19. stoot faan dön Ferianigt Stooten.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

* 21. April: Charlotte Brontë, britisk skriiwer († 1855)

**ünbekäänd dootem Caroline Marsh, amerikoonsk skriiwer († 1901)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
# Röömsk taal

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

|  |
| --- |
| MMXXVI |
| (2026 üs röömsk juarstaal) |

**Röömsk taalen** san taaltiakens, diar uun't Röömsk Rik apkimen san. Daalang brük wi miast araabisk taalen, man uk a röömsk taalen san noch uun brük. Wi skriiw jo daalang miast mä grat latiinsk buksteewen üs I (1), V (5), X (10), L (50), C (100), D (500) an M (1000).

## Skriiwwiis

### Latiinsk skraft

Röömsk taalen uun latiinsk skraft| Tiaken | I | V | X | L | C | D | M | ↁ | ↂ |
| Wäärs | 1 | 5 | 10 | 50 | 100 | 500 | 1000 | 5000 | 10.000 |

### Kyrilisk

Skriiwwiis uun Ruslun| Tiaken | 1 | П | Ш | 1У | У | У1 | УП | УШ | 1Х | Х |
| Wäärs | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |

## Reegnin

A röömsk taalen wurd ianfach bääftenööder tuupsaat (ual skriiwwiis):

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 × 1000 | + | 1 × 500 | + | 4 × 100 | + | 1 × 50 | + | 3 × 10 | + | 4 × 1 | = | **1984** |
| M | + | D | + | CCCC | + | L | + | XXX | + | IIII | = | **MDCCCCLXXXIIII** |

Am dat diar ei 4 likedenang tiakens bääftenööder stun (CCCC) of (IIII), as diar leeder det "uftji-reegel" iinfeerd wurden. Det gongt so:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 × 1000 | + | (−1 × 100 + 1 × 1000) | + | 1 × 50 | + | 3 × 10 | + | (−1 × 1 + 1 × 5) | = | **1984** |
| M | + | CM | + | L | + | XXX | + | IV | = | **MCMLXXXIV** |

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Röömsk taalen** – Saamlang faan bilen of filmer
# 1900

|  |
| --- |
| **1900** |
|
◄ | 19. juarhunert | ◄ **20. juarhunert** ► | 21. juarhunert | ►
◄ ◄ | ◄ | 1895 | 1896 | 1897 | 1898 | 1899 | ◄ **1900** ► | 1901 | 1902 | 1903 | 1904 | 1905 | ► | ► ► |

|  |
| --- |
|  **Kalendern** |
|

| Gregoriaans kalender | 1900 *MCM* |
| Ab urbe condita | 2653 |
| Armeensk kalender | 1349
*ԹՎ ՌՅԽԹ* |
| Schineesk kalender | 4596 – 4597
丙亥 – 丁子 |
| Etiopisk kalender | 1892 –1893 |
| Hebreewsk kalender | 5660 – 5661 |
| Hindukalendern |  |
| - *Vikram Samvat* | 1955 – 1956 |
| - *Shaka Samvat* | 1822 – 1823 |
| Iraans kalender | 1278 –1279 |
| Islaamsk kalender | 1318 –1318 |

 |

(fe.) **1900** wiar det letst juar faan at 19. juarhunert. At juar wiar en skregeljuar an begand mä’n Mundai.

(mo.) **1900** wus dåt leest iir foon dåt 19. iirhunert. Et iir wus en schåltiir än begand ma’n Moundi önj di Gregoriåånsch Kaläner.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

* 14. Mei-28. Oktuuber: Öler Olympisk Somerspalen wiar uun Pariis.
* 06. Nofember: Presidentskapswool uun dön Ferianigt Stooten: welerwool faan William McKinley tu a president.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

### Janewoore

* 01. Janewoore: Chiune Sugihara, japaans diplomaat († 1986).
* 02. Janewoore: Gustav Fuchs, tjiisk poliitiker († 1969)
* 08. Janewoore: Antonia Dietrich, tjiisk schauspeler († 1975)
* 09. Janewoore: Rudolf Hindemith, tjiisk komponist an dirigent († 1974)
* 15. Janewoore: William Heinesen, fääröisk dachter († 1991)

### Febrewoore

* 11. Febrewoore: Hans-Georg Gadamer, tjiisk filosoof († 2002)

### Marts

* 02. Marts: Kurt Weill, tjiisk an US-amerikoons komponist († 1950)
* 03. Marts: Anne Jousma, waastfresk skriiwer († 1981)
* 23. Marts: Erich Fromm, tjiisk-US-ameerikoons psüchoanalüütiker, filosoof an sosiaalpsücholoog († 1980)

### Jüüne

* 29. Jüüne: Antoine de Saint-Exupéry, fraansöösk piloot an dachter († 1944)

### August

* 03. August: Duy Tân, keiser faan Annam uun Vietnam († 1945)

### Oktuuber

* 07. Oktuuber: Heinrich Himmler, poliitiker faan det NSDAP an riksfüürer faan't SS († 1945)

## Störwen – Sturwen – Stürwen

* 25. August: Friedrich Nietzsche, tjiisk filosoof an dachter (\* 1844)
* 30 Nofember: Oscar Wilde, irsk dachter (\* 1854)
# 13. Jüüle

|  |
| --- |
| Histoorisk Juarsdaar Jüüne - **Jüüle** - August |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 **·**  | 2 **·**  | 3 **·**  | 4 **·**  | 5 **·**  | 6 **·**  | 7 |
| 8 **·**  | 9 **·**  | 10 **·**  | 11 **·**  | 12 **·**  | 13 **·**  | 14 |
| 15 **·**  | 16 **·**  | 17 **·**  | 18 **·**  | 19 **·**  | 20 **·**  | 21 |
| 22 **·**  | 23 **·**  | 24 **·**  | 25 **·**  | 26 **·**  | 27 **·**  | 28 |
| 29 **·**  | 30 **·**  | 31 **·**  |  |

 |

13. Julius Cäsar \* 100 f.Kr.
13. Christian Albrecht Jensen † 1870
13. Montenegro woort suwereen : 1878
13. Frida Kahlo † 1954