Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 30. Jüüne

|  |
| --- |
| Histoorisk Juarsdaar Mei - **Jüüne** - Jüüle |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 **·**  | 2 **·**  | 3 **·**  | 4 **·**  | 5 **·**  | 6 **·**  | 7 |
| 8 **·**  | 9 **·**  | 10 **·**  | 11 **·**  | 12 **·**  | 13 **·**  | 14 |
| 15 **·**  | 16 **·**  | 17 **·**  | 18 **·**  | 19 **·**  | 20 **·**  | 21 |
| 22 **·**  | 23 **·**  | 24 **·**  | 25 **·**  | 26 **·**  | 27 **·**  | 28 |
| 29 **·**  | 30 **·**  |  |  |

 |

30. Nann Peter Mungard \* 1849
# Serbokroatisk spriak

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

| Serbokroatisk (srpskohrvatski jezik/српскохрватски језик) |
| --- |
|
Snaaket uun | Serbien Serbien, Monteneegro Monteneegro, Bosnien an Hertsegowina Bosnien an Hertsegowina, Kroatien Kroatien, Kosowo Kosowo |
| Spreegern | sowat 17–22 miljuunen |
| Wedenskapelk iindialang | * Indogermaans
Slaawisk
Süüdslaawisk
Waastsüüdslaawisk
**Serbokroatisk (Madelsüüdslaawisk)**
 |
| **Amtelk Stant** |
| Amtspriak faan
  | bit 1990/1992 uun det weesen Jugoslaawien
 |
| **Spriak-Ufkörtang** |
| ISO 639-1:
  |
sh *(ual); nü*: bs *(Bosnisk)*, hr *(Kroatisk)*, sr *(Serbisk)* |
| ISO 639-2:
  | *apdiald*: bos *(Bosnisk)*, hrv *(Kroatisk)*, srp *(Serbisk)* |
| ISO 639-3:
  |
hbs *(Makrospriak)* |

**Serbokroatisk** (*srpskohrvatski* / српскохрватски) as en slaawisk spriakfamile. Hat wiar bütj sloweensk an matsedoonsk det wichtagst amtspriak uun det weesen Jugoslaawien.

## Bedüüdang

Daalang as serbokroatisk nian amtspriak muar. Jugoslaawien fool ütjenööder, an jo dialstooten haa nü hör aanj spriakwiis üs amtspriak fäästlaanj:

* Bosnisk (Bosnien)
* Kroatisk (Kroatien)
* Montenegriins (Monteneegro)
* Serbisk (Serbien)

Tu detdiar skööl hiart uk tau spriakwiisen, diar oober nian amtspriaken san:

* Moliseslaawisk
* Borgenlunkroatisk

A wedenskapslidj san ei ians, wäär serbokroatisk en spriakfamile as, of en spriak mä ünlik spriakwiisen. Onerenööder kön a serbokroaten jo gud mä hör aanj spriakwiis onerhual.

## Spriadkoord

## Luke uk diar

 **Wikipedia üüb SerbokroatiskCommonskategorii: Serbokroatisk spriak** – Saamlang faan bilen of filmer
# Kariibik

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Kariibik
A kariibisk eilunen tesken Nuurd-
 an Süüd-Ameerikoo.
A **Kariibik** as en regiuun uun a waastelk Atlantik tesken Nuurd- an Süüd-Ameerikoo. Di nööm hää't efter det fulk faan a Kariiben, diar heer lewet haa. A geografii täält a Kariibik mä tu Nuurd-Ameerikoo. Tu det regiuun hiar a Kariibisk Eilunen an at Kariibisk Sia. Kulturel hiart uk at nuurdküst faan Süüd-Ameerikoo diar mä tu.

## Iinwenern

Uun a Kariibik lewe amanbi 36 miljoon minsken. Faan a Kariiben, diar heer föör't besiidlang faan Euroopa lewet haa, san ei fölen auerblewen. Daalang lewe heer fööraal minsken, diar ans faan Euroopa, Afrikoo, Indien an Sjiina kimen san. Sodenang woort uun a Kariibik fööraal spoonsk an ingelsk, oober uk fransöösk an holuns snaaket. Mä det besiidlang san uk nei spriaken, a kreoolspriaken apkimen.

## Beskriiwang

## Lunen uun a Kariibik

* Antiigua an Barbuuda
* Bahaamas
* Barbaados
* Domiinika
* Dominikaans Republiik
* Grenaada
* Haiti
* Jamaika
* Kuuba
* St. Kitts an Nevis
* St. Lucia
* St. Vincent an Grenadiinen
* Trinidad an Tobago

## Eilunen uun a Kariibik mä ferbinjang tu ööder lunen

* Amerikoonsk Jongfoomen Eilunen (USA)
* Anguilla (Ferianagt Könangrik)
* Aruuba (Könangrik faan a Neederlunen)
* Bonaire (Könangrik faan a Neederlunen)
* Britisk Jongfoomen Eilunen (Ferianagt Könangrik)
* Corn Islands (Nikaraagua)
* Curacao (Könangrik faan a Neederlunen)
* Guadeloupe (Frankrik)
* Hispaniola (mä a stooten Haiti, Dominikaans Republiik)
* Isla Margarita, Coche an Cubagua (Venezuela)
* Islas de la Bahia (Honduuras)
* Islas del Rosario (Kolumbien)
* Kaiman Eilunen (Ferianagt Könangrik)
* Martinique (Frankrik)
* Montserrat (Ferianagt Könangrik)
* Navassa (USA)
* Puerto Riko (USA)
* Saaba (Neederlunen)
* St. Barths (Frankrik)
* St. Martin (Neederlunen an Frankrik)
* San Andres an Providencia (Kolumbien)
* Sint Eustatius (Neederlunen)
* Turks an Caicos Eilunen (Ferianagt Könangrik)

## Sköölen faan eilunen

* Antilen
* Grat Antilen
* Letj Antilen
* Eilunen auer a Winj
Eilunen föör a Winj
Eilunen bi a Winj
* Eilunen oner a Winj
* Neederluns Antilen
* ABC-eilunen
* BES-eilunen

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Kariibik** – Saamlang faan bilen of filmer
* Kariibisk eilunen
* Kariiben
* Madel-Ameerikoo

## Ferwisang efter bütjen

* Fresk kariibik ;-)

14.53-75.82

|  |  |
| --- | --- |
|  | Didiar artiikel as di 1. Febrewoore 2012 uun det list faan gud artiikler, diar det leesen luane apnimen wurden. Uun uugenblak jaft at diar **72** faan. |
# Panama

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

|  |
| --- |
| **República de Panamá**
Republiik faan Panama  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Flagge Panamas | Wappen Panamas |
| Flag
 | Woopen
 |

 |
| **Woolspröök**: *„Pro Mundi Beneficio“* (latiinsk: "För a rünjhaid faan a welt") |
| **Amtelk spriak** | spoonsk |
| **Hoodstääd** | Panama-Stääd |
| **Stoot (skak)** | Presidiaalrepublik |
| **Stoot baas an Regiarang baas** | President Juan Carlos Varela |
| **Grate** | 75.517 km² |
| **Iinwenern** | 3.332.576 |
| **Iinwenern per km²** | 44,1 Iinw./km² |
| **BIP** | 24.711.000.000 (nominaal) |
| **BIP per iinwener** | 7.133 US$ (nominaal) |
| **HDI** | 0,840 (60.) |
| **Münt** | Panameesk Balboa, US-Dooler |
| **Suwereniteet** | faan Spoonien sant di 28. Nofember 1821 / faan Kolumbien sant di 3. Nofember 1903 |
| **Natsionaalhümne** | *Himno Istmeño* |
| **Tidjsoon** | UTC−5 |
| **Autokääntiaken** | PA |
| **TLD** | .pa |
| **Tilefoonföörwool** | +507 |
| Laag faan Panama uun Madel-/Süüd-Ameerikoo Laag faan Panama uun Madel-/Süüd-Ameerikoo |
| Koord faan Panama Koord faan Panama |

**Panama** (spoonsk *Panamá*) as en lun uun Madel-Ameerikoo, uun't waasten leit Costa Rica an uun't uasten Kolumbien. Di Panamakanaal lääpt swäärs troch't lun an ferbanjt at Kariibisk Sia uun't nuurden mä a Pasiifik uun't süüden.

## Geografii

Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:

| # | Stääd | Lidj (2010) | Koord |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Panama | 430.299 |

|  |  |
| --- | --- |
| Panama (Panama)

|  |
| --- |
| **Panama**  |

 |

 |
| 2 | San Miguelito | 315.019 |
| 3 | Las Cumbres | 127.440 |
| 4 | La Chorrera | 118.521 |
| 5 | Tocumen | 113.174 |
| 6 | Pacora | 103.960 |
| 7 | Arraiján | 96.676 |
| 8 | David | 81.957 |
| 9 | Vista Alegre | 55.114 |
| 10 | Santiago de Veraguas | 51.236 |

### Indialang faan Ferwaltang

At lun hää njüügen prowinsen an sjauer teritoorien.

| # | Prowins | Grate (km²) | Lidj (2010) | Hoodsteed |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Bocas del Toro | 4657 | 125.461 | Bocas del Toro |
| 2 | Chiriquí | 6491 | 416.873 | David |
| 3 | Coclé | 4947 | 233.708 | Penonomé |
| 4 | Colón | 4576 | 241.928 | Colón |
| 5 | Darién | 11.893 | 48.378 | La Palma |
| 6 | Herrera | 2362 | 109.955 | Chitré |
| 7 | Los Santos | 3809 | 89.592 | Las Tablas |
| 8 | Panama | 11.289 | 1.713.070 | Panama |
| 9 | Veraguas | 10.588 | 226.991 | Santiago de Veraguas |

Teritoorien:

* Emberá-Wounaan (Unión Chocó)
* Guna Yala (Gaigirgordub)
* Naso Tjër Di (Sieyic)
* Ngäbe-Buglé (Buäbitdi)

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Panama** – Saamlang faan bilen of filmer
 **Wikimedia Atlas: Panama** – Geograafisk an histoorisk koorden
## Kwelen

8.6950691380556-80.062866210833
# Green Algen

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

*Pediastrum duplex*
*Volvox aureus*
**Green Algen** (*Chlorobionta*) san en skööl faan weederplaanten. Jo hiar tuup mä a eegentelk Plaanten tu a Chloroplastida.

## Süstemaatik

* Chlorophyta, det san a miasten
* Charophyta, bit üüb:
	+ Eegentelk Plaanten (= Möösk an Huuger Plaanten, *Embryophyta*)

## Luke uk diar

* Chloroplastida
# Vincent van Gogh

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

Vincent van Gogh (1887)
**Vincent Willem van Gogh** (ütjspriik üüb Holuns: [ˈvɪnsɛnt ˈʋɪləm vɑŋ ˈɣɔx]; \* 30. Marts 1853 uun Zundert uun Nuurdbrabant; † 29. Jüüle 1890 uun Auvers-sur-Oise, nai bi Pariis) wiar en holuns impresionistisk konstmooler an teekner. Hi wiar een faan dön begrünjigern faan det modern moolerei an efter nütutidjs wedensstant leet hi 864 moolet biljen an auer 1000 teekningen turag, wat altermaal uun dön letst tjiin juar faan sin leewent faan ham kimen hed.

## Luke uk diar

 **Commons: Vincent van Gogh** – Saamling faan biljen of filmer
# 1988

|  |
| --- |
| **1988** |
|
◄ | 19. juarhunert | ◄ **20. juarhunert** ► | 21. juarhunert | ►
◄ ◄ | ◄ | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | ◄ **1988** ► | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | ► | ► ► |

|  |
| --- |
|  **Kalendern** |
|

| Gregoriaans kalender | 1988 *MCMLXXXVIII* |
| Ab urbe condita | 2741 |
| Armeensk kalender | 1437
*ԹՎ ՌՆԼԷ* |
| Schineesk kalender | 4684 – 4685
甲卯 – 乙辰 |
| Etiopisk kalender | 1980 –1981 |
| Hebreewsk kalender | 5748 – 5749 |
| Hindukalendern |  |
| - *Vikram Samvat* | 2043 – 2044 |
| - *Shaka Samvat* | 1910 – 1911 |
| Iraans kalender | 1366 –1367 |
| Islaamsk kalender | 1409 –1409 |

 |

(fe.) **1988** wiar det aacht-an-tachentigst juar faan det 20. juarhunert. At juar wiar en skregeljuar an begand mä’n Freidai uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

* 08. Mei: Lundaiswool uun Sleeswich-Holstian.
* 31. Mei: Björn Engholm wurd minister-president faan Sleeswich-Holstian.
* 08. Nofember: Presidentskapswool uun dön Ferianigt Stooten: wool faan George H.W. Bush tu a president.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

## Störwen – Sturwen – Stürwen

* 09. Marts: Kurt Georg Kiesinger, tjiisk poliitiker, 1966–1969 bundeskansler faan't Bundesrepubliik Tjiisklun (\* 1904)
* 14. Janewoore: Georgi Malenkow, sowjetisk poliitiker (\* 1902)
# 23. Janewoore

|  |
| --- |
| Histoorisk Juarsdaar Deetsember - **Janewoore** - Febrewoore |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 **·**  | 2 **·**  | 3 **·**  | 4 **·**  | 5 **·**  | 6 **·**  | 7 |
| 8 **·**  | 9 **·**  | 10 **·**  | 11 **·**  | 12 **·**  | 13 **·**  | 14 |
| 15 **·**  | 16 **·**  | 17 **·**  | 18 **·**  | 19 **·**  | 20 **·**  | 21 |
| 22 **·**  | 23 **·**  | 24 **·**  | 25 **·**  | 26 **·**  | 27 **·**  | 28 |
| 29 **·**  | 30 **·**  | 31 **·**  |  |

 |

23. David Hilbert \* 1862
23. Emil Hansen \* 1875
23. Django Reinhardt \* 1910
23. Georg Baselitz \* 1938
23. Salvador Dalí † 1989
# 1960

|  |
| --- |
| **1960** |
|
◄ | 19. juarhunert | ◄ **20. juarhunert** ► | 21. juarhunert | ►
◄ ◄ | ◄ | 1955 | 1956 | 1957 | 1958 | 1959 | ◄ **1960** ► | 1961 | 1962 | 1963 | 1964 | 1965 | ► | ► ► |

|  |
| --- |
|  **Kalendern** |
|

| Gregoriaans kalender | 1960 *MCMLX* |
| Ab urbe condita | 2713 |
| Armeensk kalender | 1409
*ԹՎ ՌՆԹ* |
| Schineesk kalender | 4656 – 4657
丙亥 – 丁子 |
| Etiopisk kalender | 1952 –1953 |
| Hebreewsk kalender | 5720 – 5721 |
| Hindukalendern |  |
| - *Vikram Samvat* | 2015 – 2016 |
| - *Shaka Samvat* | 1882 – 1883 |
| Iraans kalender | 1338 –1339 |
| Islaamsk kalender | 1380 –1380 |

 |

(fe.) **1960** wiar det söstigst juar faan det 20. juarhunert. At juar wiar en skregeljuar an begand mä’n Freidai uun de Gregoriaans kalender.

(mo.) **1960** wus dåt süstist iir foon dåt 20. iirhunert. Et iir wus en schåltiir än begand ma’n Fraidi önj di Gregoriåånsch Kaläner.

(hf.) **1960** waos dat sustist iir foon dat 20. iirhonert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

* 01. Janewoore: Fraansöösk Kameruun wurd suwereen.
* 27. April: Toogo wurd suwereen; Sylvanus Olympio wurd de iarst president faan't lun.
* 01. August: Beniin wurd suwereen.
* 05. August: Burkiina Faaso wurd suwereen.
* 25. August-11. September: Sööwentanjst Olympisk Somerspalen wiar uun Room.
* 08. Nofember: Presidentskapswool uun dön Ferianigt Stooten: wool faan John F. Kennedy tu a president.
* 12. Deetsember: Keith Holyoake wurd weler premier-minister faan Nei-Sialun.

*dootem ünbekäänd*
* Det MKSA-süsteem uun a füsiik woort faan't SI-süsteem ufliaset.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

* 23. Febrewoore: Naruhito, keiser faan Jaapaan.
* 26. Marts: Axel Prahl, dütsk Spölster en Musikant.

## Störwen – Sturwen – Stürwen
# Eerdbeewrin

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Huar't tu eerdbeewrin komt.
A kontinentaalplaaden
Det späänang baut ham efter't beewrin gau uf.
Huar kontinentaalplaaden tuupstupe, komt at tu en **eerdbeewrin**. A plaaden rofe bienööder an bau en späänang ap, an wan det späänang tu grat woort, spring jo am hög sentimeetern of uk muar bienööder föörbi. Diarbi kön hüsang tuupstört, an wan't oner weeder beewert, kön huuch tsunami-waagen üüb't lun tu rään.

## Richter-skaala

A eerd koon muar of maner beewre. Miast woort det uun ianhaiden faan't Richter-skaala uunden:

| Richter-skaala | Betiaknang | Skak | Frekwens |
| --- | --- | --- | --- |
| < 2,0 | mikro | ei tu marken | ≈ 8000-sis arke dai |
| 2,0 … < 3,0 | böös lacht | ei tu marken, oober tu meeden | ≈ 1000-sis arke dai |
| 3,0 … < 4,0 | temelk lacht | tu marken, oober knaap skaaser | ≈ 50.000-sis arke juar |
| 4,0 … < 5,0 | lacht | enkelt dingen uun't rüm reer jo, romlin tu hiaren, knaap skaaser | ≈ 6000-sis arke juar |
| 5,0 … < 6,0 | madelstark | rewer uun müüren, skaaser bi ual of ianfach baud hüsang | ≈ 800-sis arke juar |
| 6,0 … < 7,0\* | stark | skaaser bit 70 km trinjam | ≈ 100-sis arke juar |
| 7,0\* … < 8,0\* | grat | skaaser uun grat regiuunen | ≈ 20-sis arke juar |
| 8,0\* … < 9,0\* | temelk grat | skaaser uun hunerten faan kilomeetern trinjam | ≈ iansis arke juar |
| 9,0\* … < 10,0\* | böös grat | skaaser auer düüsen kilomeetern | ≈ arke tjiinst juar |
| ≥ 10,0\* | globaal katastroof | ei bekäänd | noch nimer diar weesen |

\* Normool werket det Richter-skaala bluas bit 6,5. För swaarer beewrin jaft at ööder miaten.

San Francisco efter't grat beewrin faan 1906

## Futnuuten

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Eerdbeewrin** – Saamlang faan bilen of filmer
# 23. Jüüne

|  |
| --- |
| Histoorisk Juarsdaar Mei - **Jüüne** - Jüüle |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 **·**  | 2 **·**  | 3 **·**  | 4 **·**  | 5 **·**  | 6 **·**  | 7 |
| 8 **·**  | 9 **·**  | 10 **·**  | 11 **·**  | 12 **·**  | 13 **·**  | 14 |
| 15 **·**  | 16 **·**  | 17 **·**  | 18 **·**  | 19 **·**  | 20 **·**  | 21 |
| 22 **·**  | 23 **·**  | 24 **·**  | 25 **·**  | 26 **·**  | 27 **·**  | 28 |
| 29 **·**  | 30 **·**  |  |  |

 |

23. Christian Ludwig Brehm † 1864
23. Benedikt Momme Nissen † 1943
23. Luksemborag, natsionaalfeierdai
23. Malta, natsionaalfeierdai
# 20. Jüüne

|  |
| --- |
| Histoorisk Juarsdaar Mei - **Jüüne** - Jüüle |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 **·**  | 2 **·**  | 3 **·**  | 4 **·**  | 5 **·**  | 6 **·**  | 7 |
| 8 **·**  | 9 **·**  | 10 **·**  | 11 **·**  | 12 **·**  | 13 **·**  | 14 |
| 15 **·**  | 16 **·**  | 17 **·**  | 18 **·**  | 19 **·**  | 20 **·**  | 21 |
| 22 **·**  | 23 **·**  | 24 **·**  | 25 **·**  | 26 **·**  | 27 **·**  | 28 |
| 29 **·**  | 30 **·**  |  |  |

 |

20. West Virginia woort en dial faan a Ferianagt Stooten : 1863
# Donald Trump

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Donald Trump
**Donald John Trump** (\* 14. Jüüne 1946 uun New York City) as di 45. president faan Ameerikoo faan di 20. Janewoore 2017 tu di 20. Janewoore 2021. A 8. Nofember 2016 as hi för sjauer juar weelet wurden.

Trump hiart tu't partei faan a Republikaanern an as kuupmaan.

## Luke uk diar

* *Presidenten faan dön Ferianagt Stooten (2001-)*: George W. Bush (2001-2009), Barack Obama (2009-2017), Donald Trump (2017-2021), Joe Biden (2021-2025), Donald Trump (2025- ).

 **Commonskategorii: Donald Trump** – Saamlang faan bilen of filmer

| Föörgunger | Amt | Efterfulger |
| --- | --- | --- |
| Joe Biden |  **President faan dön Ferianagt Stooten** 2017-2021 , 2025- | ... |
# 2026

|  |
| --- |
| **2026** |
|
◄ | 20. juarhunert | ◄ **21. juarhunert** ► | 22. juarhunert | ►
◄ ◄ | ◄ | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | ◄ **2026** ► | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | 2031 | ► | ► ► |

|  |
| --- |
|  **Kalendern** |
|

| Gregoriaans kalender | 2026 *MMXXVI* |
| Ab urbe condita | 2779 |
| Armeensk kalender | 1475
*ԹՎ ՌՆՀԵ* |
| Schineesk kalender | 4722 – 4723
壬巳 – 癸午 |
| Etiopisk kalender | 2018 –2019 |
| Hebreewsk kalender | 5786 – 5787 |
| Hindukalendern |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| Iraans kalender | 1404 –1405 |
| Islaamsk kalender | 1448 –1448 |

 |

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

* 02. April: Greentüürsdai.
* 03. April: Stalfreidai.
* 05. April: Puasksöndai.
* 06. April: Puaskmundai.

## Bäären – Tuläid – Bēren

## Störwen – Stürwen

* 06. April: Peter Nissen, skriiwer (\* 1957)
* 30. April: Georg Baselitz, konstmooler (\* 1938)
# Trenčín

|  |
| --- |
|  Täkst aw mooringer frasch |

**TrenčínTrenčín** as e hoodstää foon e Regjoon Trenčín önj jü Slowakäi. Deer booge 54.740 manschne (2021).

## Kwäle
# Oulu

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

**Oulu** (üüb Sweeds: *Uleåborg*) as det füftgratst steed uun Finlun. At steed leit uun a nuurduast faan't lun. Det hee 205.489 lidj (2019). Deet as at hoodsteed faan det Nuurdösterbotten Lunskap.

## Kwelen
# 1893

|  |
| --- |
| **1893** |
|
◄ | 18. juarhunert | ◄ **19. juarhunert** ► | 20. juarhunert | ►
◄ ◄ | ◄ | 1888 | 1889 | 1890 | 1891 | 1892 | ◄ **1893** ► | 1894 | 1895 | 1896 | 1897 | 1898 | ► | ► ► |

|  |
| --- |
|  **Kalendern** |
|

| Gregoriaans kalender | 1893 *MDCCCXCIII* |
| Ab urbe condita | 2646 |
| Armeensk kalender | 1342
*ԹՎ ՌՅԽԲ* |
| Schineesk kalender | 4589 – 4590
己辰 – 庚巳 |
| Etiopisk kalender | 1885 –1886 |
| Hebreewsk kalender | 5653 – 5654 |
| Hindukalendern |  |
| - *Vikram Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Shaka Samvat* | 1815 – 1816 |
| Iraans kalender | 1271 –1272 |
| Islaamsk kalender | 1311 –1311 |

 |

**1893** wiar det trii-an-neegentigst juar faan det 19. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

* 13. Detsember: Ernst Löfstedt, unersäker foon e nordfrasch spräke († 1978)
* 17. Detsember: Arthur Kruse, öömrang skriiwer (\* 1968)

## Störwen – Sturwen – Stürwen

* 17. Janewoore: Rutherford B. Hayes, president faan dön Ferianigt Stooten (\* 1822)
* 01. Mei: Alexander Kaufmann, tjiisk skriiwer (\* 1817)
* 23. Jüüne: William Fox, premier-minister faan Neisialun (\* 1812)
* 26. Jüüne: Konstantin Karlowitsch Albrecht, rüs komponist (\* 1836)
* 06. Jüüle: Guy de Maupassant, fraansöösk skriiwer an dachter (\* 1850)
* 25. September: Louise von François, tjiisk skriiwer (\* 1817)
* 01. Oktuuber: Carl Rasmussen, deensk konstmooler (\* 1841)
* 11. Oktuuber: Ford Madox Brown, britisk konstmooler (\* 1821)
* 18. Oktuuber: Charles Gounod, fraansöösk komponist (\* 1818)
* 06. Nofember: Pjotr Iljitsch Tschaikowski, rüs komponist (\* 1840)
# 1905

|  |
| --- |
| **1905** |
|
◄ | 19. juarhunert | ◄ **20. juarhunert** ► | 21. juarhunert | ►
◄ ◄ | ◄ | 1900 | 1901 | 1902 | 1903 | 1904 | ◄ **1905** ► | 1906 | 1907 | 1908 | 1909 | 1910 | ► | ► ► |

|  |
| --- |
|  **Kalendern** |
|

| Gregoriaans kalender | 1905 *MCMV* |
| Ab urbe condita | 2658 |
| Armeensk kalender | 1354
*ԹՎ ՌՅԾԴ* |
| Schineesk kalender | 4601 – 4602
辛辰 – 壬巳 |
| Etiopisk kalender | 1897 –1898 |
| Hebreewsk kalender | 5665 – 5666 |
| Hindukalendern |  |
| - *Vikram Samvat* | 1960 – 1961 |
| - *Shaka Samvat* | 1827 – 1828 |
| Iraans kalender | 1283 –1284 |
| Islaamsk kalender | 1323 –1323 |

 |

(fe.) **1905** wiar det füft juar faan at 20. juarhunert. At juar begand mä’n Söndai uun de Gregoriaans kalender an mä’n Saninj uun de Juliaans kalender.

(mo.) **1905** wus dåt füft iir foon dåt 20. iirhunert. Et iir begand ma’n Sandi önj di Gregoriåånsch Kaläner än ma’n Saneene önj di Juliåånsch Kaläner.

(sö.) **1905** wiar dit fifst Jaar fan dit 20. Jaarhön’ert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

* 09. Janewoorejul. / 22. Janewooregreg.: A Bludsöndai uun Sankt Petersburg, Rüs Keiserrik. En ünbewoopent an rauelk demonstratschuun faan werkern wurd faan saldooten föör a Wonterpalast tupschööden. Det wiar a began faan det Rüs Rewolutsion 1905.
* 27. Mei: Siaslacht bi Tsushima uun a Rüs-Jaapaans Krich.
* 5. Jüüle: Alfred Deakin wurd weler premierminister faan Austraalien.
* 13. August: Suwereniteet för Noorweegen.
* 01. September: Alberta an Saskatchewan wurden prowinsen faan Kanada.
* 07.-18. Deetsember: Staheu uun Moskau.
* 12.–16. Deetsember: Staheu uun Kiew.

**ünbekäänd dootem A Moshulu woort uun siinst steld.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

* 16. Mei: Henry Fonda, US-amerikoons schauspeler († 1982)
* 29. Jüüle: Dag Hammarskjöld, sweeds poliitiker, generoolsekreteer faan dön Feriand Natschuunen († 1961)
* 04. September: Mary Renault, britisk skriiwer († 1983)
* 05. September: Arthur Koestler, britisk skriiwer († 1983)
* 18. September: Greta Garbo, sweedsk filmschauspeler († 1990)

## Störwen – Sturwen – Stürwen

* 24. Marts: Jules Verne, fraansöösk skriiwer († 1828)
* 12. Jüüle: Jørgen Malling, deensk komponist (\* 1836)
* 14. September: Pierre Savorgnan de Brazza, fraansöösk forsker faan Aafrika (\* 1852)
# 1908

|  |
| --- |
| **1908** |
|
◄ | 19. juarhunert | ◄ **20. juarhunert** ► | 21. juarhunert | ►
◄ ◄ | ◄ | 1903 | 1904 | 1905 | 1906 | 1907 | ◄ **1908** ► | 1909 | 1910 | 1911 | 1912 | 1913 | ► | ► ► |

|  |
| --- |
|  **Kalendern** |
|

| Gregoriaans kalender | 1908 *MCMVIII* |
| Ab urbe condita | 2661 |
| Armeensk kalender | 1357
*ԹՎ ՌՅԾԷ* |
| Schineesk kalender | 4604 – 4605
甲未 – 乙申 |
| Etiopisk kalender | 1900 –1901 |
| Hebreewsk kalender | 5668 – 5669 |
| Hindukalendern |  |
| - *Vikram Samvat* | 1963 – 1964 |
| - *Shaka Samvat* | 1830 – 1831 |
| Iraans kalender | 1286 –1287 |
| Islaamsk kalender | 1326 –1326 |

 |

(fe.) **1908** wiar det aachst juar faan at 20. juarhunert. At juar wiar en skregeljuar an begand mä’n Weedensdai uun de Gregoriaans kalender an Teisdai uun de Juliaans kalender.

(mo.) **1908** wus dåt oochst iir foon dåt 20. iirhunert. Et iir wus en schåltiir än begand ma’n Weensdi önj di Gregoriåånsch Kaläner än ma’n Täisdi önj di Juliåånsch Kaläner.

(sö.) **1908** wiar dit aachst Jaar fan dit 20. Jaarhön’ert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

* 01. Febrewoore: Manuel II. wurd köning faan Portugal.
* 27. April: Olympisk Somerspalen uun London.
* 03. Jüüle: Det Jongtürkisk Rewolutschoon begand.
* 05. Oktuuber: Bulgaarien wurd suwereen.
* 03. Nofember: Presidentskapswool uun dön Ferianigt Stooten: wool faan William Howard Taft tu a president.
* 13. Nofember: Andrew Fisher wurd de füft premierminister faan Austraalien.

 *ünbekäänd dootem*
* St. Clemens sark üüb Oomrem feit en türn.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

* 09. Janewoore: Simone de Beauvoir, schriwster († 1986)
* 24. April: Józef Gosławski, poolsk konstler († 1963)
* 23. August: Arthur Adamov, fraansöösk dramaatiker († 1970)
* 16. Oktuuber: Enver Hoxha, diktaatöör faan Albaanien († 1985)

## Störwen – Stürwen

* 01. Febrewoore: Kaarl I. (Portugal), föörletst köning faan Portugal (\* 1863)
* 05. Jüüne: Edward Faragher, manks skriiwer (\* 1831)
* 14. August: Friedrich Paulsen, nordfraschen filosoof än pädagooge (\* 1846)