Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Golf faan Meksiko

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

w1

| Golf faan Meksiko |
| --- |
| Golf faan Meksiko (üs model)Golf faan Meksiko (üs model) |
| Geograafisk laag | Tesken USA, Meksiko an Kuuba |
| Struumer diar iin | Mississippi River, Yucatánstruat |
| Dooten |
| Koordinaaten | 25.3686-90.3905Koordinaaten: 25° N, 90° W |
| Grate | 1.550.000 km²f5 |
| Jipst steed | 4375 mf10 |

A **Golf faan Meksiko** (ingelsk *Gulf of Mexico*, spoonsk *Golfo de México*) as en grat bocht bi't süüdküst faan a USA. Hat as tesken Florida an Kuuba mä a Atlantik ferbünjen. Tesken Meksiko an Kuuba as en ferbinjang tu't Kariibisk Sia.

## Bilen

* Strun faan *Pensacola* (Florida)
* *Deepwater Horizon* ööleplatform, föör di brant faan 2010
* *Galveston Island* natsionaalpark (Texas)
* *Coatzacoalcos* (Meksiko)

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Golf faan Meksikoo** – Saamlang faan bilen of filmer
 **Commonskategorii: Eilunen uun a Golf faan Meksiko** – Saamlang faan bilen of filmer
# Fransöösk Rewolutsion

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

*Déclaration des Droits de l’Homme et du Citoyen* (A minskenrochten)
At **Fransöösk Rewolutsion** wiar faan 1789 bit 1799, an wiar wel det wichtagst onernemen uun't Europeesk histoore. Hat hää di absolutismus ufskaafet an a minskenrochten för aaltumaal iinfeerd. Jo san det grünjlaag faan a demokratii, so üs wi det daalang kään. Faan Frankrik ging a föörstelangen faan persöönelk freihaiden trinjam a eerd, man jo san noch loong ei aueraal uunkimen.

* Tuiarst (1789-1791) san persöönelk freihaiden iinfeerd wurden an di könang an a hööw hed nü ei muar alian at saien.
* Man di könang an a föörsten wul det aphual, an sodenang kaam't 1792 bit 1794 tu en rewolutsioonsregiarang, an flook föörsten ferlus hör leewent oner't guillotine.
* Uun a juaren 1795 bit 1799 kaam a bourgeoisie tu a määcht an soocht en ütjglik tesken a föörsten an a rewolutsioneeren. Tu di tidj wooks uk det määcht faan Napoleon Bonaparte, di mä sin soldooten för rau suragt hää.

1804 as di "code civil", det *bürgerlik gesetsbuk* iinfeerd wurden. Diar as fäästlaanj wurden, dat arken en rocht üüb eegendom hää an neder a föörsten noch a stoot det wechnem mut. Uun't salew juar hää Napoleon ham do salew at keiserkrüün apsaat an wiar nü di määchtagst maan uun't lun.

## Woolspröök

Faan't rewolutsion kaam uk a trii grünjreegeln, huar di stoot efter ütjracht wurd skul:

* Freihaid (*Liberté*)
* Likedenanghaid (*Égalité*)
* Brederlikhaid (*Fraternité*)

an jodiar ideaalen haa daalang en grat bedüüdang för aal a minsken üüb a hialer eerd.

## Määchtapdialang

Sant at rewolutsion as det määcht faan a stoot apdiald:

* Legislatiif: Tuiarst hää noch a könang, leeder at parlament a gesetsen maaget.
* Eksekutiif: En stootsaperoot mä beamten feert a gesetsen ütj.
* Judikatiif: Rachtern beslütj auer rocht an ünrocht, an jo haa det leetst wurd.

## Luke uk diar

* Jüülerewolutsion

 **Commonskategorii: Fransöösk Rewolutsion** – Saamlang faan bilen of filmer
 **Wikisource: Fransöösk Rewolutsion**  (sjiisk)
 **Wikiquote**: **Fransöösk Rewolutsion** (sjiisk)