Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Slaawisk spriaken

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Ferdialang faan slaawisk spriaken
Spriaken uun Uast-Euroopa
Süüdslaawisk spriaken
**Slaawisk spriaken** san en graten twiig faan't Indogermaans. Jo wurd faan 300 miljuun spreegern snaaket; wan dü a tuliarden märeegenst, san't 400 miljuunen. A nööm faan a spriaken komt faan Ualsarkenslaawisk словѣньскъ *slověnĭskŭ*, wat faan словѣнинъ *slověninŭ* of "Slaaw" komt. Wedenskapslidj teenk, dat a nööm faan a lidj faan слово *slovo* of "wurd" komt.

## Twiigen

Uun't slaawisk san diar weder trii twiiger: Waast-, Uast- an Süüdslaawisk.

### Waastslaawisk

* **Lechisk spriaken**
	+ Poolsk mä Sleesisk
	+ Ialew- an Uastsiaslaawisk
		- Kaschuubisk
		- Slowinsisk †
		- Polaabisk (Ialew-Slaawisk) †
		- Pomoraansk (Uastsia-Slaawisk) †
* **Sorbisk**
	+ Liachsorbisk
	+ Huuchsorbisk
* **Tschechisk-Slowaakisk**
	+ Slowaakisk
	+ Tschechisk mä Lachisk
	+ Knaanisk (waastelk Judeo-Slaawisk) †

### Uastslaawisk

* Ualnowgorod spriakwiis †
* Ual-Uastslaawisk (Ualrüsk) †
* Rüsk
* Ual-Ruteensk (Ual-Witjrüsk, Ual-Ukrainisk) †
* Witjrüsk
* Ukrainisk
* Rusiinsk: Karpato-Rusiinsk an Jugoslawo-Rusiinsk
* Waastpolesisk

### Süüdslaawisk

* **Süduastslaawisk**
	+ Ual-Sarkenslaawisk (Ualbulgaarsk) †
	+ Bulgaarsk
	+ Matsedoonsk
* **Südwaastslaawisk**
	+ Madelsüüdslaawisk (Serbokroatisk)
		- Bosnisk
		- Borgenlunkroatisk
		- Kroatisk
		- Moliseslaawisk
		- Montenegriinsk
		- Serbisk
	+ Sloweensk spriakwiisen
		- Sloweensk
		- Resianisk

## Likhaiden an ünlikhaiden uun wurden

Bispalen faan likhaiden an ünlikhaiden uun wurden:

| Spriak | Lunstruat | Dai | Naacht |
| --- | --- | --- | --- |
| Ualslaawisk | \*dòrga | \*dь̏nь | \*nòťь |
| Ualsarkenslaawisk | драга/ⰴⱃⰰⰳⰰ (draga) | дьнь/ⰴⱐⱀⱐ (dĭnĭ) | нощь/ⱀⱁⱋⱐ (noštĭ) |
| Witjrüsk | даро́га (daróha) | дзень (dzjenʹ) | ноч (noč) |
| Rüsk | доро́га (doróga) | день (denʹ) | ночь (nočʹ) |
| Ruteensk | дорога (doroha) of драга (draha) | дінь (dinʹ) | нуч (nuč) |
| Ukrainisk | доро́га (doróha) | день (denʹ) | ніч (nič) |
| Bulgaarisk | дра́га (drága) | ден (den) | нощ (nošt) |
| Matsedoonsk | - | ден (den) | ноќ (noḱ) |
| Serbo-Kroatisk | дра̏га of drȁga | да̑н of dȃn | но̑ћ of nȏć |
| Sloweensk | drága | dȃn | nọ̑č |
| Tschechisk | dráha | den | noc |
| Kaschuubisk | droga, darga | dzéń | noc |
| Poolsk | droga | dzień | noc |
| Schleesisk | drōga | dziyń | noc |
| Slowaakisk | dráha | deň | noc |
| Liachsorbisk | droga | źeń | noc |
| Huuchsorbisk | dróha | dźeń | nóc |

## Luke uk diar

 Wääblink-kataloog tu Slawisk spriaken uun't Curlie Project (iar:DMOZ, üüb huuchsjiisk)

## Futnuuten
# Indo-aarisk spriiken

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

Koord faan dön wichtigst **Indo-aarisk spriiken**

Dön **Indo-aarisk spriiken** san en onerfamilje faan de indo-iraansk twiich faan dön indogermaans spriiken. Jo san föör’t miast uun a nuurd an maden faan Inje, Paakistaan, Bangladesch, Nepaal an üüb Sri Lanka an a Malediiwen faan amanbi en miljard lidj spreegen. Dön wichtigst spriiken uun detheer spriikfamilje san Hindi-Urdu, Bengaals an det klasisk spriik Sanskrit. Uk a spriiken faan a Rooma hiart tu’t spriikfamilje.

## Iindialing

Dön nei indo-aarisk spriiken san uun njüügen sköölen diald:

* **Dardisk**: Kaschmiri, Paschai, Khowar, Indus-Kohistani, Schina
* **Nuurdindisk**: Garhwali, Kumauni, Nepaali
* **Nuurdwaastindisk**: Dogri-Kangri, Hindko, Lahnda (Waast-Panjabi), Panjabi, Sindhi
* **Waastindisk**: Marwari, Malvi, Nimadi, Gujari, Bagri, Lambardi; Gujarati, Vasavi; Bhili; Khandeshi
* **Madelindisk**: Hindi, Urdu, Braj-Kanauji, Haryanvi, Bundeli; Awadhi, Chhattisgarhi
* **Uastindisk**: Bhojpuri, Maithili, Magahi, Sadri; Oriya; Assameesk, Bengaals, Chittagong, Sylhetti, Rajbangsi
* **Süüdindisk**: Maraathii, Konkani
* **Sinhala-Divehi**: Singhaleesk, Divehi (Malediiwisk), Mahl
* **Romani-Domari**: Romani, Domari
# Tschechisk spriak

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

| Tschechisk |
| --- |
|
Snaaket uun | Tschechien Tschechien an naiberlunen |
| Spreegern | 13 miljuunen |
| Wedenskapelk iindialang | * Indogermaans spriaken
Slaawisk spriaken
Waastslaawisk
**Tschechisk**
 |
| **Amtelk Stant** |
| Amtspriak faan
  | Tschechien Tschechien Europeesk Unioon Europeesk Unioon
 |
| Gudkäänd manertaalspriak uun:
  | Bosnien an Hertsegowina Bosnien an Hertsegowina Kroatien Kroatien Uasterrik Uasterrik Poolen Poolen Rumeenien Rumeenien Slowakei Slowakei
 |
| **Spriak-Ufkörtang** |
| ISO 639-1:
  |
cs
 |
| ISO 639-2:
  | (B) cze
  | (T) ces
  |
| ISO 639-3:
  |
ces
 |

At **tschechisk spriak** (tschechisk: *český jazyk* of *čeština*) as en waastslaawisk spriak an hiart tu't indogermaans. Gud 10 miljuun minsken snaake tschechisk üs mamenspriak.

## Spriakwiisen

Diar san 5 spriakwiisen faan't Tschechisk:

1. Tschechisk (Böhmsk) skööl (a – Nuurduast, b – Maden, c – Süüdwaast, d – Böhmsk-mährisk)
2. Madelmährisk
3. Uastmährisk
4. Schleesisk (a – Schleesisk-mährisk (*Lachisk*), b – Schleesisk-poolsk)
5. Bi a grensen misket; föör 1945: Sjiisk

## Futnuuten
# Hunan

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

Det **Hunan Prowins** uun Schiina
**Hunan** (üüb Schiineesk: 湖南省 *Húnán Shěng* ) as en prowins uun det Folksrepubliik faan Schiina. Det hee 65.700.762 lidj (2010). At hoodsteed faan't prowins as Changsha.

## Geografii

De Jangtse Struum leept troch't prowins.

### Steeden

Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

| # | Steed | Lidj (2010) |
| --- | --- | --- |
| 1 | Changsha | 3.193.354 |
| 2 | Hengyang | 1.115.645 |
| 3 | Zhuzhou | 1.093.730 |
| 4 | Yueyang | 924.099 |
| 5 | Xiangtan | 903.287 |
| 6 | Changde | 846.308 |
| 7 | Yiyang | 697.607 |
| 8 | Liuyang | 588.081 |
| 9 | Chenzhou | 582.971 |
| 10 | Shaoyang | 574.527 |

## Kwelen
# Candela

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

| Füsikaalisk ianhaid |
| --- |
| Nööm | Candela |
| Ianhaidentiaken |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  |
| Füsikaalisk grate | Laachtmäächt |
| Formeltiaken |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_2  |
| Dimension |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_4  |
| Süsteem | SI |
| Uun SI-ianhaiden | SI-grünjmiat |
| Näämd efter | latiinsk *candela*, „Tualaglaacht“ |

At **Candela** (latiinsk för *tualaglaacht*, ütjspreegen: [kanˈdeːla]) as det SI-ianhaid för't laachtmäächt.

At laachtmäächt as di bröök faan *laachtstruum* (ianhaid Lumen, lm) an rümwinkel (ianhaid Steradiant, sr).
# Liiwisk

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

Koord faan a Spriiken an Spriikwisen uun Letlun (1860). Det Liiwisk as nomer 9
**Liiwisk** (üüb Liiwisk: *līvõ kēļ* of *rāndakēļ* „at spriik faan a strunen“) wurd faan a Liiwen uun det ual letisk prowins Kurlun (üüb Liiwisk: *Kurāmō* of *Kurmō*, üüb Letisk: *Kurzeme*), uun at dial twesken't Riga-Bocht an't Uastsia snaaket. Uk wan a letst mamenspreeger 2013 stoorew, wurd at spriik welerbelewet: at jaft nü amanbi 40 spreegern.

## Gramatik

### Pronoomen

* **minā** of **ma**: ik.
* **sinā** of **sa**: dü.
* **tämā** of **ta**: hi/hat.
* **mēg**: wi.
* **tēg**: jam.
* **ne**: jo.

## Bispal

At natschunaalhymn faan a Liiwen *Min izāmō* (min aatjenlun):

| Liiwisk | Fering |
| --- | --- |
| Min izāmō, min sindimō, | Min aatjenlun, lun faan min gebuurt, |
| ūod ārmaz rānda sa, | Dü bist de leew eeg, |
| kus rāndanaigās kazābõd | Huar bi a strun waaks |
| vel vanād, vizād piedāgõd. | Noch ual, kreeftig fjüüren. |
| Min ārmaz īlmas ūod set sa, | Min iansig leefde üüb a wäält bist dü, |
| min tõurõz izāmō! | Min jüür aatjenlun! |
| Min izāmō, min sindimō, | Min aatjenlun, lun faan min gebuurt, |
| ūod ārmaz rānda sa, | Dü bist de leew eeg, |
| kus lāinõd mierstõ vīerõbõd | Huar a waagen jo faan't sia flücht |
| un rāndan sūdõ āndabõd. | An a strunen kleebe. |
| Min ārmaz īlmas ūod set sa, | Min iansig leefde üüb a wäält bist dü, |
| min tõurõz izāmō! | Min jüür aatjenlun! |
| Min izāmō, min sindimō, | Min aatjenlun, lun faan min gebuurt, |
| ūod ārmaz rānda sa, | Dü bist de leew eeg, |
| kus jelābõd īd kalāmīed, | Huar lewe bluat faskern, |
| kis mīer pǟl ātõ pǟvad īed. | Diar üüb't sia san dai uun naacht |
| Min ārmaz īlmas ūod set sa, | Min iansig leefde üüb a wäält bist dü, |
| min tõurõz izāmō! | Min jüür aatjenlun! |
| Min izāmō, min sindimō, | Min aatjenlun, lun faan min gebuurt, |
| ūod ārmaz rānda sa, | Dü bist de leew eeg, |
| kus kūltõb um vel pivā ēļ | Huar det hilig spriik hiarboor as |
| - min amā ārmaz rāndakēļ. | - min auer ales leew spriik faan a strunen. |
| Min ārmaz īlmas ūod set sa, | Min iansig leefde üüb a wäält bist dü, |
| min tõurõz izāmō! | Min jüür aatjenlun! |
# Pandjab (Pakistaan)

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Pandjab

Prowins uun Pakistaan| Hiart tu | Pandjab |
| Grünj­laanj | 1. Jüüle 1970 |
| Stoot | Pakistaan |
| Hoodsteed | Lahore |
| Leit diar uun | Pakistaan |
| Tidjsoon | UTC+5 |
| Geog­raa­fisk koor­di­naa­ten | 31°19′48″N 74°12′36″O |
| Geog­raa­fisk furem | link |
| Regia­rangs­fu­rem | dialstoot |
| Baas faan a fer­wal­tang | Sardar Salim Haider Khan |
| Huuchst gericht | Lahore High Court |
| Iin­we­ner­taal | 127.688.922 |
| Grens mä | Khyber Pakhtunkhwa, Sindh, Belutschistaan, Hoodstäädregiuun Islamabad, Indien, Pandjab |
| Brükt spriak | Panjabi, Urdu |
| Grate | 205.344±1 kwadrootkilomeeter |
| Wä­äbs­teed | www.punjab.gov.pk |
| Flag | flag of Punjab, Pakistan |

**Pandjab** (ingelsk: **Punjab**) as efter't iinwenertaal at gratst prowins uun Pakistaan. Hat leit uun't regiuun mä di salew nööm Pandjab, an diar wene son 127 miljoon minsken. Det as muar üs a heleft faan aal a Pakistaani.

* Woopen
* Laag uun Pakistaan
* *Diwisioonen* faan Pandjab

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Pandjab (Pakistaan)** – Saamlang faan bilen of filmer
**Wikivoyage Raisfeerer:Pandjab** (sjiisk)
# Harbin

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

|  |  |
| --- | --- |
| Harbin (China)

|  |
| --- |
|   |

 |
| **Harbin** uun det FR Schiina |

**Harbin** (üüb Schineesk: 哈尔滨 *Hā'ĕrbīn*) as en steed uun a nuurduast faan Schiina. Det hee 4,596,313 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Heilongjiang Prowins.

## Kwelen
# Süüdsjineesk Sia

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Laag faan't Süüdsjineesk Sia
At bathymeetrisk koord wiset a jipde uun.
 At Süüdsjineesk Sia woort faan flook lunen üs hör aanj uunsen.
At **Süüdsjineesk Sia** as en weederflaak tesken a Pasiifik uun't uasten an a Indik uun't waasten. Hat woort uk üs süüdelk dial faan't Sjineesk Sia, an diarmä üs dial faan a Pasiifik uunsen.

## Nöömer

Trinjam lei en hialer rä lunen, an jo haa diar arke hör aanj nööm för:

* Sjiina: sjineesk 南海, Pinyin *Nán Hǎi* („Süüdsia“), 中國南海 / 中国南海,  *Zhōngguó Nán Hǎi* of 南中國海 / 南中国海,  *Nán Zhōngguó Hǎi*
* Wietnam: wietnameesk *Biển Đông* („Uastsia“)
* Thailun: thai ทะเลจีนใต้, *Thale Chin Tai* („Süüdsjineesk Sia“)
* Jaapan: japoonsk 南シナ海 Minami Shina Kai, („Süüdsjineesk Sia“)
* Filipiinen: tagalog *Dagat Luzon* („Luzon-Sia“) of *Dagat Kanlurang Pilipinas* („Waastfilipiinsk Sia“)
* Malaysia: malaiisk *Laut China Selatan*, *Laut Tiongkok Selatan* („Süüdsjineesk Sia“) of *Laut Natuna Utara* („Nuurd Natuna Sia“)

## Geografii

At Süüdsjineesk Sia as 3.685.000 km² grat. Uun't madel as't 1.060 meeter jip an faadet 3.907.000 km³ weeder. Di jipst ponkt as 5.016 meeter jip.

### Sian trinjam

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Golf faan Tonking
 |  | Uastsjineesk Sia Taiwan-Struat |
| Golf faan Thailun
 |  | Filipiinensia |
| Struat faan Malakka
 | Jaawasia
 | Suulusia |

### Eilunen

* Côn Đảo: tu Wietnam
* Dongsha-Eilunen/Pratas-Eilunen: Tu Taiwan
* Hainan: tu Sjiina
* Natuna-Eilunen an Anambas-Eilunen: tu Indoneesien
* Paracel-Eilunen: tu Sjiina, faan Wietnam ferlangd
* Scarborough-Rab: tu Sjiina, faan a Filipiinen ferlangd
* Spratly-Eilunen: faan flook stooten besaat
* Zhongsha-Eilunen/*Macclesfield Beenk:* tu Sjiina

## Futnuuten

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Süüdsjineesk Sia** – Saamlang faan bilen of filmer
# Witjruslun

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

|  |
| --- |
| **Рэспубліка Беларусь** (witjrüsk) **Республика Беларусь** (rüsk)
**Respublika BelarusRepubliik Witjruslun** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Flagge Weißrusslands | Wappen Weißrusslands |
| Flag
 | Woopen
 |

 |
| **Amtelk spriak** | Witjrüsk, Rüsk |
| **Hoodstääd** | Minsk |
| **Stoot (skak)** | Republiik |
| **Stoot baas** | President Aljaksandr Lukaschenka |
| **Regiarang baas** | Ministerpresident Sergey Rumas |
| **Grate** | 207.595 km² |
| **Iinwenern** | 9.489.000 (14. Oktuuber 2009) |
| **Iinwenern per km²** | 46 Iinw./km² |
| **BIP** nominaal (2007)
 | 57.683 Mio. USD (64.) |
| **BIP per iinwener** | 7.325 USD (76.) |
| **HDI** | 0,826 (68.) |
| **Münt** | Witjrüsk Ruubel (BYN) |
| **Suwereniteet** | 25. August 1991 ütjrepen |
| **Natsionaalhümne** | *My Belarusy* (Мы, беларусы) |
| **Tidjsoon** | UTC+3 |
| **Autokääntiaken** | BY |
| **TLD** | .by |
| **Tilefoonföörwool** | +375 |
|  |

**Witjruslun** (witjrüsk Беларусь/*Belarus*, rüsk Беларусь/*Belarus* of uk Белоруссия/*Belorussija*) as en banenlun uun Uasteuroopa, naiberlunen san Poolen, Ukraine, Ruslun, Letlun an Litauen. Det lun as suwereen wurden, üs 1991 at Sowjetunion apliaset wurden as.

## Ferwaltang

Sääks woblasten (sowat üs bundeslunen) mä 118 lunkreisen (rajons) an det hoodstääd Minsk:

|  |  |
| --- | --- |
|  | 1. Stääd Minsk
2. Woblast Brest
3. Woblast Homelj
4. Woblast Hrodna
5. Woblast Mahiljou
6. Woblast Minsk
7. Woblast Witsebsk
 |

## Grat stääden

Iinwenertaalen üüb a stant faan a 1. Janewoore 2017:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Minsk – 1.974.819
* Homelj – 535.229
* Mahiljou – 380.440
* Witsebsk – 369.933
* Hrodna – 368.710
 | * Brest – 343.985
* Babrujsk – 217.940
* Baranawitschy – 179.439
* Barysau – 143.287
* Pinsk – 138.202
 | * Orscha – 115.938
* Masyr – 111.801
* Salihorsk – 106.839
* Nawapolazk – 102.288
* Lida – 101.165
 |

## Histoore

At lun wiar faan 1922 tu 1991 üüs det Witjrüs SSR ian faan a republiiken uun't Sowjetunioon. Det wurd 1991 suwereen. Sant 1994 as Aljaksandr Lukaschenka president faan't lun.

## Luke uk diar

* ISO 3166-2:BY

 **Commonskategorii: Witjruslun** – Saamlang faan bilen of filmer
 **Wikimedia Atlas: Witjruslun** – Geograafisk an histoorisk koorden
**Wikivoyage Raisfeerer:Witjruslun** (sjiisk)
## Futnuuten

53.51666666666728.766666666667
# Gujarati

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

| Gujarati (ગુજરાતી) |
| --- |
|
Snaaket uun | Indien (Gujarat, Mumbai) |
| Spreegern | 55 miljuunen |
| Wedenskapelk iindialang | * Indogermaans spriaken
Indoiraans spriaken
Indoaarisk spriaken
**Gujarati**
 |
| **Amtelk Stant** |
| Amtspriak faan
  | Indien, Bundesstoot Gujarat, Teritoorium Dadra an Nagar Haveli an Daman an Diu
 |
| **Spriak-Ufkörtang** |
| ISO 639-1:
  |
gu
 |
| ISO 639-2:
  |
guj
 |
| ISO 639-3:
  |
guj
 |

**Gujarati** (ગુજરાતી, f., gujarātī, [guʤəˈrɑːtiː], *Spriak faan Gujarat*) as en indogermaans spriak uun di twiig faan a indoaarisk spriaken. Hat woort fööraal uun a indisk bundesstoot Gujarat spreegen, man uk uun Mumbai (Bombay). Det spriak woort uk brükt uun't teritoorium Dadra an Nagar Haveli an Daman an Diu, diar faan Gujarat amslööden woort.

At Gujarati hää en aanj skraft, diar at Devanagari liket.

## Koord

Gujarati spriakregiuun

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Gujarati** – Saamlang faan bilen of filmer
# Thomas Alva Edison

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Thomas Alva Edison (~ 1922)

**Thomas Alva Edison** (\* 11. Febrewoore 1847 uun Milan, Ohio; † 18. Oktuuber 1931 uun West Orange, New Jersey) wiar en US-amerikoonsken ütjfinjer an onernemer. Hi hää ham mä elektrisiteet an elektrotechnik befaadet.

Edison hää en hialer rä aperooten ütjfünjen trinjam elektrisk laacht, tilefoon an tuun. Leeder hää hi werket am ütjfinjangen uun a cheemisk industrii.

Uun a 1880er juaren hää Edison New York mä struumkaabel fersuragt, an diarmä begand eegentelk det elektrisk tidjääler.

* Det iarst elektrisk laacht.
* Uundialskiin faan Edison sin onernemen.
* En *fonograaf*, am tuuner fäästtuhualen.

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Thomas Alva Edison** – Saamlang faan bilen of filmer
 **Wikiquote**: **Thomas Alva Edison** (sjiisk)

* Literatüür faan of auer Thomas Alva Edison uun a kataloog faan't Sjiisk Natsionaalbibleteek
# Nikola Tesla

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

**Nikola Tesla** (amanbi 1890)
**Nikola Tesla** (üüb Serbisk (Kyrilisk: Никола Тесла; \* 10. Jüüle 1856 uun Smiljan, Kroatisk Militeergrens, Keiserdoom Uasterrik; † 7. Janewoore 1943 uun New York, Ferianigt Stooten) wiar en serbisk-amerikoons ütjfinjer, füüsiker an elektroinschenjöör.

## Luke uk diar

 **Commons: Nikola Tesla** – Saamling faan biljen of filmer
# Z

Wat menst dü?

* Z - di buksteew
* Z - det (sjiisk) formeltiaken för't tidj
* Z - det autokääntiaken faan Astana uun Kasachstan

## Luke uk diar

* ß
* WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 - Hial taalen
* Ź (poolsk)
* Ż (poolsk)
* Ж (rüsk)
* З (rüsk)
* Ц (rüsk /ts/)
* Ž (sloweensk /dj/)
# Pe̍h-ōe-jī

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

|  |
| --- |
| **Pe̍h-ōe-jī** |
| tekst uun Pe̍h-ōe-jī |
| **Sjineesk** |
| Lungtiaken | 白話字 |
| Kurttiaken | 白话字 |
| Pe̍h-ōe-jī | Pe̍h-ōe-jī |
| Pinyin | Báihuà Zì |
| Langjin Pin’in | Bä5hua4zy4 |
| Jyutping | Baak1waa2zi6 |
| Bedüüdang | Amgungskraft |

**Pe̍h-ōe-jī**, kurt **POJ** (sjineesk 白話字 / 白话字, Pinyin *báihuàzì*, Pe̍h-oē-jī *pe̍h-ōe-jī*; IPA: ), uk bekäänd üs **Sarken Romanisiarang** (教會羅馬字 / 教会罗马字,  *Jiàohuì Luōmǎzì*, Pe̍h-oē-jī *Kàu-hōe Lô-má-jī*, kurt 教羅 / 教罗,  *Jiàoluō*, ingelsk *Church Romanization*, Pe̍h-oē-jī *Kàu-Lô*), as en latiinsk skraft för aal a sjineesk spriaken. Hat woort fööraal för Min Nan brükt, det spriak uun Süüduast Sjiina an üüb Taiwan.

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Pe̍h-ōe-jī** – Saamlang faan bilen of filmer
# Aapelsiin

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

| Aapelsiin |
| --- |
|
*Citrus sinensis (L.) Histoire et culture des orangers A. Risso et A. Poiteau.*, 1872 |
| Süstemaatik |
|

|  |  |
| --- | --- |
| *Order:* | Sapindales |
| *Famile:* | Winrütjplaanten (Rutaceae) |
| *Skööl:* | Citrusplaanten (*Citrus*) |
| *Slach:* | Aapelsiin |

 |
| Wedenskapelk nööm |
| *Citrus sinensis* |
|  |

At **(Eegentelk) Aapelsiin** (*Citrus* × *sinensis*) as en slach faan Citrusplaanten. Hat hiart tu det Citrus × aurantium skööl faan en hialer rä iinkrüsagt suurten, diar't faan Citrusplaanten jaft.

## Suurten

Oober uk faan't Swet (Eegentelk) Aapelsiin jaft'at weder en hialer rä suurten:

* *Blondorangjen* (orangj)
'Shamouti' of 'Jaffa', uun Israel
'Valencia', 'Valencia Late', trinjam't Madlunsia, Süüdafrikoo, USA
'Baladi', 'Hamlin', 'Hart's Tardiff'
* *Navelorangjen*, *Bahiaorangjen* (güül)
'Washington NewHal' of 'Navelina', uun Brasiilien
'Cara Cara', uun Spoonien an Kalifornien
'Navelina', uun Spoonien
'Salustiana', 'Navelate', 'NavelLaneLate', 'Powell Navel'
* *Bludorangjen* (ruad)
'Sanguine', 'Double fine', 'Moro', 'Tarocco', 'Sanguinello', 'Manica', 'La Maltaise Sanguine'

* 'Navels' (güül) an 'Valencia Late' (orangj)
* 'Bludorangjen'

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Aapelsiinen** – Saamlang faan bilen of filmer
# Loogik

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

**Loogik** (faan ualgreks λογικὴ τέχνη *logiké téchnē* 'seenken konst') woort miast ferstenen üs det konst, rocht slütjer tu tjien.

**Klasisk loogik** as en süsteem, diar ham mä *ütjsaagen*, *eegenskapen* an *identiteeten* befaadet.

Diartu hiar tau eegenskapen:

* Arke ütjsaag hää ään faan tau wäärser: *woor* of *ferkiard* (biwalens).
* Wan en ütjsaag tuupsaat as, do woort di wäärs bestemet faan jo dial-ütjsaagen (ekstensionaliteet).

Diarütj fulagt det prinsiip *tertium non datur*:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 (t. b. At rinjt, of at rinjt ei, diar as nian traad mögelkhaid.)
Mä formaal loogik befaadet ham det ütjsaagenloogik.

## Bispalen faan loogisk slütjer

Ütjslööden wederspreeg
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 (At koon ei gliktidjag üüb't salew steed riin an ei riin.)
Tertium non datur
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 (A eerd as en skiiw of a eerd as nian skiiw.)
Verum sequitur ex quodlibet (Woor blaft woor)
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 (Wan't rinjt, do rinj't det uk, wan a eerd en skiiw as.)
Ex falso sequitur quodlibet (Oner en ferkiard föörütjsaatang koon ales woor wees)
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 (Wan't gliktidjag rinjt an ei rinjt, do koon a eerd uk en skiiw wees.)
Paradoks faan't materiel implikatjuun
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 (Faan tau ütjsaagen as tumanst det ian föörütjsaatang för det ööder.)
## Luke uk diar

 **Wikibooks: Ütjsaagenloogik** (sjiisk)

* Filosofii
* Matematiik