Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1892

|  |
| --- |
| **1892** |
|
◄ | 18. juarhunert | ◄ **19. juarhunert** ► | 20. juarhunert | ►
◄ ◄ | ◄ | 1887 | 1888 | 1889 | 1890 | 1891 | ◄ **1892** ► | 1893 | 1894 | 1895 | 1896 | 1897 | ► | ► ► |

|  |
| --- |
|  **Kalendern** |
|

| Gregoriaans kalender | 1892 *MDCCCXCII* |
| Ab urbe condita | 2645 |
| Armeensk kalender | 1341
*ԹՎ ՌՅԽԱ* |
| Schineesk kalender | 4588 – 4589
戊卯 – 己辰 |
| Etiopisk kalender | 1884 –1885 |
| Hebreewsk kalender | 5652 – 5653 |
| Hindukalendern |  |
| - *Vikram Samvat* | 1947 – 1948 |
| - *Shaka Samvat* | 1814 – 1815 |
| Iraans kalender | 1270 –1271 |
| Islaamsk kalender | 1310 –1310 |

 |

**1892** wiar det tau-an-neegentigst juar faan det 19. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

* 03. Janewoore: J. R. R. Tolkien, ingels skriiwer an filoloog († 1973)
* 01. Marts: Ryūnosuke Akutagawa, jaapaans skriiwer († 1927)
* 11. Mei: Margaret Rutherford, ingels schauspeler († 1972)
* 08. Jüüle: Richard Aldington, ingels skriiwer († 1962)
* 23. Jüüle: Haile Selassie I., letst ethioopisk keiser († 1975)

## Störwen – Sturwen – Stürwen

* 10. Janewoore: Heinrich Dorn, tjiisk komponist (\* 1804)
# Sidi Bel Abbès

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

|  |  |
| --- | --- |
| Sidi Bel Abbès (Algerien)

|  |
| --- |
|   |

 |
| **Sidi bel Abbès** uun Algeerien |

**Sidi Bel Abbès** (üüb Araabsk: سيدي بلعباس *Sīdī Bu-l-ʿAbbās*, üüb Tamazight: ⵙⵉⴷⵉ ⴱⴻⵍ ⵄⴻⴱⴱⴰⵙ *Sidi bel ɛebbas*) as det njüügengratst steed uun Algeerien. At steed leit uun a nuurdwaast faan't lun. Det hee 210.146 lidj (2008). Det as at hoodsteed faan det Sidi Bel Abbès Prowins.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Woopen faan't steed. |  | Sidi Bel Abbès uun't prowins Sidi Bel Abbès. |

## Kwelen

## Luke uk diar

 **Commons: Sidi Bel Abbès** – Saamling faan biljen of filmer
# 1446

|  |
| --- |
| **1446** |
|
◄ | 14. juarhunert | ◄ **15. juarhunert** ► | 16. juarhunert | ►
◄ ◄ | ◄ | 1441 | 1442 | 1443 | 1444 | 1445 | ◄ **1446** ► | 1447 | 1448 | 1449 | 1450 | 1451 | ► | ► ► |

|  |
| --- |
|  **Kalendern** |
|

| Gregoriaans kalender | 1446 *MCDXLVI* |
| Ab urbe condita | 2199 |
| Armeensk kalender | 895
*ԹՎ ՊՂԵ* |
| Schineesk kalender | 4142 – 4143
壬丑 – 癸寅 |
| Etiopisk kalender | 1438 –1439 |
| Hebreewsk kalender | 5206 – 5207 |
| Hindukalendern |  |
| - *Vikram Samvat* | 1501 – 1502 |
| - *Shaka Samvat* | 1368 – 1369 |
| Iraans kalender | 824 –825 |
| Islaamsk kalender | 850 –850 |

 |

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

* September: Sultaan Mehmed II. faan det Osmaansk Rik toonket uf. San aatj Murad II. wurd weler sultaan.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

## Störwen – Sturwen – Stürwen

* 15. April: Filippo Brunelleschi, italjeens architekt (\* 1377)
# Kim Jong-il

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

**Kim Jong-il** sin amtelk portreet
**Kim Jong-il** (\* 16. Febrewoore 1941 uun det Rüs SFSR, Sowjetunioon üüs *Juri Irsenowitsch Kim*; efter nuurdkoreaans amtelk uungoowen \* 16. Febrewoore 1942 nai bi Paektusan, Jaapaans Keiserrik, Nuurdkorea faan nü; † 17. Deetsember 2011 uun Pjöngjang) wiar en nuurdkoreaans poliitiker an faan 1994 tu san duas diktaatoor faan Nuurdkorea.

## Luke uk diar

* *Feerers faan Nuurdkorea*: Kim Il-sung (1948-1994), Kim Jong-il (1994-2011), Kim Jong-un (2011-).
# Albert Einstein

|  |
| --- |
|  Söl'ring |

**Albert Einstein**, am 1921, Foto fan Ferdinand Schmutzer
Önerskreft Albert Einsteins
**Albert Einstein** (\* 14. Marts 1879 ön Ulm; † 18. Aprilmuun 1955 ön Princeton (New Jersey)) wiar en *Füüsiker aur Theorii* of en *bireeknendi Füüsiker*. Hi fuan masi aur Mateerie, füüsikālsk Rüm en Tir sa üs aur di Aart en Wiis fan di Grawitatsjoon üt.

Fan des heer höm ön di Füüsik masi foranert.

Einstein es diarom üs jen fan di nöörigst Füüsikern üp Wārel bikeent.

## Sin Aarberstheemen

Einsteins Hauptaarber wiar di Relatiwiteetstheorii, en diarfan waar hi aur di hiili Öört bikeent.

Ön't Jaar 1905 kām sin Āpskreft *Zur Elektrodynamik bewegter Körper* üt, diar deling üs en speetsieli Relatiwiteetstheorii bikeent es. 1915 dēr Einstein di Relatiwiteetstheorii fuar hiilendal üt.

Fan di Kwantenfüüsik fuan Einstein uk masi üt. Fuar sin "Fortiinsten om di bireekneti Füüsik, senerlig om di fotoelektrisk Effekt" fing hi 1922 di Nobelpris fuar Füüsiker.

Sin Bireekningen spölet - ön Forskel tö dit, wat di Liren meen - niin direkti Rul fuar dit Bechnig fan Atoombomben en Atoomkraftwerki.

## Einstein en di Politik

Albert Einstein es üs Bigrep fuar en Ütfinjer en Genii bikeent. Sin Bikeenthair seet hi uk fuar sin Aarber fuar dat di Fölker meenachtler snaki en Freer meenachtler hual iin.

Albert Einstein forstön hömsalev üs Patsifist, Sotsjalist en Zionist.

## Staatstöhiirighairen

Einstein heer aur sin Leewent hok Staatstöhiiringen: Aur hi diar tö Wārel kemen wiar, wair hi Würtembāriger Staatstöhiirighair en wiar diarme uk Dütsk. Twesken 1896 en 1901 wiar hi staatenluas, achterön waar hi Swaitser. 1911/12 her hi uk di Natsjonaliteet fan Uasterrik-Ungarn. Fan 1914 bit 1932 uuneti Einstein ön Berlin, diarme Preußi en diarfan uk weđer Dütsk. Eeđer dat Hitler tö Macht kām, dēr Einstein sin dütsk Pas töbeek. Hi blef da Swaitser en waar 1940 jit Amerikaaner, wat hi da uk blefen es.

**Tau Saaken üp Wārel sen söner Jen:
Dit Uniwersum en di Dumhair fan di Mensken.
- Bi dit Jest weet ik dit jit ek rocht.**

Albert Einstein

## Futnooten
# Watikaanstääd

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

|  |
| --- |
| **Status Civitatis Vaticanæ** (latiinsk)
**Stato della Città del Vaticano** (itajeensk)
Stoot Watikaanstääd  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Flagge der Vatikanstadt | Wappen der Vatikanstadt |
| Flag
 | Woopen
 |

 |
| **Amtelk spriak** | Itajeensk (de facto) **¹**, Latiinsk |
| **Stoot (skak)** | Absoluut woolmonarchii |
| **Stoot baas** | Leo XIV. |
| **Regiarang baas** | President faan't Governatorat Raffaella Petrini |
| **Grate** | 0,44 km² km² |
| **Iinwenern** | 832 (Stant Jüüle 2011) |
| **Iinwenern per km²** | ca. 1.900 Iinw./km² |
| **Münt** | Euro (€) 1 Euro = 100 Cent |
| **Suwereniteet** | 11. Febrewoore 1929 |
| **Natsionaalhümne** | *Inno e Marcia Pontificale* |
| **Natsionaalfeierdai** | 13. Maarts (Wool faan Poop Fransiskus) |
| **Tidjsoon** | UTC+1 |
| **Autokääntiaken** | SCV, CV, V |
| **TLD** | .va |
| **Tilefoonföörwool** | +39 06 (an: +379) |
| **1Ofisiel spriaken faan a Schweizergarde san sjiisk an itajeensk.* |
|  |
|  |

Di stoot **Watikaanstääd** of ianfach **Watikaan** as di letjst stoot faan a welt. Hi leit maden uun Room uun Itaalien an as a madelponkt faan't Röömsk-Katuulsk Sark. At boowerhood faan di **Sarkstoot** wiar bit 2025 Poop Fransiskus. Sant a 8. Mei 2025 as't Leo XIV..

## Befölkring

A lidj uun't Watikaanstääd hiar amtelk tu ünlik sköölen:

| # | Skööl | Lidj (2011) |
| --- | --- | --- |
| 1 | Kardinaalen | 71 |
| 2 | Geistelk Lidj faan det Paapelk Fertreeding | 307 |
| 3 | Öler Geistelk Lidj of Sastern | 52 |
| 4 | Sweitser Gard | 109 |
| 5 | Öler Laien | 55 |
| 6 | Lidj, diar ei at Stootsbürgerskap faan't Watikaansteed haa | 238 |

## Kwelen

## Luke uk diar

 **Wikimedia Atlas: Watikaanstääd** – Geograafisk an histoorisk koorden
 **Commonskategorii: Watikaan** – Saamlang faan bilen of filmer
41.902512.451666666667
# Quintana Roo (Bundesstoot)

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

Quintana Roo
De **Quintana Roo Bundesstoot** uun Meksiko

De **Quintana Roo Bundesstoot** (üüb Spaans: *Estado de Quintana Roo*) as een faan dön tau-an-dörtig bundesstooten uun Meksiko. Det hee 1.325.578 lidj (2010). At hoodsteed faan a bundesstoot as Chetumal.

## Kwelen
# 1891

|  |
| --- |
| **1891** |
|
◄ | 18. juarhunert | ◄ **19. juarhunert** ► | 20. juarhunert | ►
◄ ◄ | ◄ | 1886 | 1887 | 1888 | 1889 | 1890 | ◄ **1891** ► | 1892 | 1893 | 1894 | 1895 | 1896 | ► | ► ► |

|  |
| --- |
|  **Kalendern** |
|

| Gregoriaans kalender | 1891 *MDCCCXCI* |
| Ab urbe condita | 2644 |
| Armeensk kalender | 1340
*ԹՎ ՌՅԽ* |
| Schineesk kalender | 4587 – 4588
丁寅 – 戊卯 |
| Etiopisk kalender | 1883 –1884 |
| Hebreewsk kalender | 5651 – 5652 |
| Hindukalendern |  |
| - *Vikram Samvat* | 1946 – 1947 |
| - *Shaka Samvat* | 1813 – 1814 |
| Iraans kalender | 1269 –1270 |
| Islaamsk kalender | 1309 –1309 |

 |

**1891** wiar det ian-an-neegentigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

*ünbekäänd dootem*
* Det onernemen Agfa patentiaret "Rodinol"; det as en p-Aminophenol, wat Momme Andresen ütjfünjen hää.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

* 15. Febrewoore: Roy Rene, australisk koomiker an schauspeler († 1954)
* 02. April: Max Ernst, tjiisk konstmooler († 1976)
* 02. Deetsember: Otto Dix, tjiisk konstmooler († 1969)

## Störwen – Sturwen – Stürwen

* 05. Deetsember: Peter II., keiser faan Brasiilien (\* 1825)
# 1906

|  |
| --- |
| **1906** |
|
◄ | 19. juarhunert | ◄ **20. juarhunert** ► | 21. juarhunert | ►
◄ ◄ | ◄ | 1901 | 1902 | 1903 | 1904 | 1905 | ◄ **1906** ► | 1907 | 1908 | 1909 | 1910 | 1911 | ► | ► ► |

|  |
| --- |
|  **Kalendern** |
|

| Gregoriaans kalender | 1906 *MCMVI* |
| Ab urbe condita | 2659 |
| Armeensk kalender | 1355
*ԹՎ ՌՅԾԵ* |
| Schineesk kalender | 4602 – 4603
壬巳 – 癸午 |
| Etiopisk kalender | 1898 –1899 |
| Hebreewsk kalender | 5666 – 5667 |
| Hindukalendern |  |
| - *Vikram Samvat* | 1961 – 1962 |
| - *Shaka Samvat* | 1828 – 1829 |
| Iraans kalender | 1284 –1285 |
| Islaamsk kalender | 1324 –1324 |

 |

(fe.) **1906** wiar det seekst juar faan at 20. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai uun de Gregoriaans kalender an mä'n Söndai uun de Juliaans kalender.

(mo.) **1906** wus dåt seekst iir foon dåt 20. iirhunert. Et iir begand ma’n Moundi önj di Gregoriåånsch Kaläner än ma’n Sandi önj di Juliåånsch Kaläner.

(sö.) **1906** wiar dit sokst Jaar fan dit 20. Jaarhön’ert.

## Bejewenhaiden

* 29. Janewoore: Frederik VIII. wurd köning faan Denemark.

*ünbekäänd dootem*
* Thusnelda Kuehl skraft det buk Harro Harring, der Friese

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

* 13. April: Samuel Beckett, irsk skriiwer († 1989)
* 28. Jüüne: Maria Goeppert-Mayer, tjiisk-amerikoons füsikerin († 1972)
* 21. August: Gunnar Adolfsson, sweeds skriiwer († 1983)
* 14. Oktuuber: Hannah Arendt, tjiisk-us-ameerikoons filosoof († 1975)
* 11. Deetsember: Birago Diop senegaleesk skriiwer († 1989)
* 19. Deetsember: Leonid Breschnjew, sowjetisk poliitiker († 1982)

## Störwen – Stürwen

* 29. Janewoore: Christian IX., köning faan Denemark (\* 1818)
* 23. Mei: Henrik Ibsen, noorweegs skriiwer an dramaatiker (\* 1828)