Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Hanja

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Det wurd „Hanja“ boowen uun sjineesk skraft an oner uun koreaans.
**Hanja** (ütjspriak: [haːnʦ͈a]) as di koreaans ütjdruk för't sjineesk Han-Skraft (漢字 (ual) / 汉字 (nei),  *Hànzì*). Hat woort uun Süüdkorea leewen noch bütj det amtelk koreaans skraft (Hangeul) brükt.

Hanja woort fööraal noch brükt för nöömer faan persuunen of stääden.

Hanja as noch en betj linger üs det sjineesk skraft, diar daalang uun Sjiina brükt woort.

Di nööm gongt üüb a Han-Sjineesen (Nuurd-Sjineesen) turag.

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Hanja** – Saamlang faan bilen of filmer
# IPA

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

IPA-tabel (ingelsk)
At **internatsionaal foneetisk alfabeet (IPA)** as en saamlang faan tiakens, am a tuuner faan minskelk spriaken aptuskriiwen. Hat as faan't *International Phonetic Association* ütjwerket wurden an woort uun a spriakwedenskap brükt.

## Iindialang

* Konsonant
	+ pulmonaal
	+ ei pulmonaal
* Wokaal
* Diftong
* .

## Luke uk diar

* Alfabeet
* Foneem

 **Wiktionary:** IPA (Sjiisk)

 **Commonskategorii: IPA** – Saamlang faan bilen of filmer
# Sjineesk skraft

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Sjineesk skraft
At **sjineesk skraft** (sjineesk 中文字, Pinyin *zhōngwénzì*) of **Han-skraft** (sjineesk 漢字 / 汉字, Pinyin *hànzì*) as en skraftspriak för a sjineesk spriaken, fööraal för't huuchsjineesk.

Faan det sjineesk skraft san uk a japoonsk skraften (Kanji, Hiragana, Katakana), ian vietnameesk skraft (Chữ nôm) an ian koreaansk skraft (Hanja) ufkimen.

Uun't sjineesk skraft jaft at amanbi 87.000 skrafttiaken, a miasten wurd oober knaap brükt. Uun doogelk brük san fööraal 3.000 bit 5.000 tiaken.

At Han-skraft as det amtelk skraft uun Sjiina, Taiwan an Singapuur.

## Spriaken mä sjineesk skraft

* Huuchsjineesk (*Mandarin*)
* Kantoneesk (*Yue*)
* Hakka
* Wu
* Min
* Gan
* Xiang

## Feranrang

At sjineesk skraft as auer 3.000 juar ual an hää ham uun a luup faan a juaren feranert. Tuiarst as hat faan boowen tu onern an do lachts widjer skrewen wurden. Daalang skraft'am faan lachts tu rochts an do det naist rä diaroner, so üs wi det uk wen san.

Feranrang faan det skrafttiaken 'hingst'| Knookenskraft | Bronseiinskraft | Grater siigelskraft | Letjer siigelskraft | Kansleiskraft | Reegelskraft (lung) | Ianfach skraft (kurt) |
|  |  |  |  |  |  |  |

* *Unihan Database* för Huuchsjineesk, Kantoneesk, Japoonsk, Koreaans, Madelsjineesk an Wjetnameesk ütjspriiken faan Sjineesk skraftteekens

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Sjineesk skraft** – Saamlang faan bilen of filmer
# Japoonsk skraft

At **Japoonsk Skraft** as en saamlang faan ünlik skraftsüsteemen. At jaft *Kanji*, *Kana* an *Rōmaji*.

#### Kanji

At **Kanji** (japoonsk 漢字) komt faan't sjineesk skraft uf.

Yamada (山田) Tarō (太郎) – Nööm faan en persuun uun Kanji.

#### Kana

At **Kana** komt uun tau furmen föör:

* Hiragana (japoonsk 平仮名 of ひらがな)

Hiragana skraft.

* Katakana (japoonsk 片仮名 of カタカナ)

Hat komt faan't ual *Man’yōgana* uf.

Katakana skraft.

#### Rōmaji

At **Rōmaji** (japoonsk ローマ字) as en latiinsk skraft.

*50 tuuner toofel*| K. | Rōmaji Amskriiwang (Hepburn süsteem) |  | Hiragana |  | Katakana |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| – | a | i | u | e | o | あ | い | う | え | お | ア | イ | ウ | エ | オ |
| K | ka | ki | ku | ke | ko | か | き | く | け | こ | カ | キ | ク | ケ | コ |
| S | sa | shi | su | se | so | さ | し | す | せ | そ | サ | シ | ス | セ | ソ |
| T | ta | chi | tsu | te | to | た | ち | つ | て | と | タ | チ | ツ | テ | ト |
| N | na | ni | nu | ne | no | な | に | ぬ | ね | の | ナ | ニ | ヌ | ネ | ノ |
| H | ha | hi | fu | he | ho | は | ひ | ふ | へ | ほ | ハ | ヒ | フ | ヘ | ホ |
| M | ma | mi | mu | me | mo | ま | み | む | め | も | マ | ミ | ム | メ | モ |
| Y | ya |  | yu |  | yo | や |  | ゆ |  | よ | ヤ |  | ユ |  | ヨ |
| R | ra | ri | ru | re | ro | ら | り | る | れ | ろ | ラ | リ | ル | レ | ロ |
| W | wa | (w)i |  | (w)e | (w)o | わ | (ゐ) |  | (ゑ) | を | ワ | (ヰ) |  | (ヱ) | ヲ |
| Ń |  |  | n |  |  |  |  | ん |  |  |  |  | ン |  |  |

#### Taalen

Taalen wurd eder mä *Kanji* of uk mä araabisk taalen skrewen.

Aal a skraften kem uun a ualdai mäenööder föör.

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Japoonsk skraft** – Saamlang faan bilen of filmer
 **Wikibooks: Japoonsk** (sjiisk)

* Japoonsk spriak
# Skraft

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Skraften üüb a welt
**Skraft** as en süsteem faan tiaken, am spriak aptutiaknin.

## Iarst skraften

* *Kiilskraft* faan Mesopotamien hiart tu a äälst skraften.
* *Hieroglyphen* faan Egypten.
* *Ruunenstian* faan Sweeden.
* *Sjineesk skraft* as auer 3000 juar ual.

## Neimuudis skraften

* Latiinsk skraft, t.b. för Öömrang
* Araabisk skraft för Araabisk
* Ääler an jonger Kyrilisk skraft, t.b. för Rüsk
* Greks skraft för Greks
* Hebreews skraft för Hebreews
* Kanji skraft för Japoonsk
* Devanagari skraft, t.b. för Hindi
* Inuktitut skraft för Inuktitut
* Cherokee skraft för Cherokee
* Georgisk skraft för Georgisk
* Mongoolisk skraft för Mongoolisk
* Thai skraft för Thai
* N'Ko skraft för Djuula
* Khmer skraft för Khmer
* Telugu skraft för Telugu
* Kannada skraft för Kannada
* Armeensk skraft för Armeensk
* Etioopisk skraft för Amhaarisk
* Hangeul för Koreaans
* Sjineesk skraft för Sjineesk spriaken
* Cree skraft för Cree
* Hieroglyphen faan a Micmac
* Tifinagh skraft för a Berberspriaken

## Luke uk diar

 **Wikisource: Skraft**  (sjiisk)
* Alfabeet
# Leeskonst

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

At **leeskonst** as ian faan a wichtagst kultuurtechniken. Hoker ei lees an skriiw koon, komt uun't leewent man swaar turocht. Diaram liar jongen det leesen an skriiwen al uun a iarst skuuljuaren. Hoker mä 14 juaren noch ei lees koon, täält üs *an'alfa'beet*.

## Alfabetisiarang

Det weltkoord wiset mä blä klöör, huar tumanst 80 % faan a minsken lees an skriiw kön. Am ringsten sjocht det uun flook Sahel-Lunen an uun Afghaanistaan ütj (ruad an güül klöör).

Di uundial faan alfabetisiaret minsken spelet en grat rol bi't fäästleien faan a HDI-indeks. Di madelwäärs faan aal a lunen leit bi son 80%.

Det wurd 'alfabetisiaret' ment ei ünbedingt, dat en alfabeetskraft liard woort. Uun Sjiina of Jaapan liar a minsken hialandaal ööder skraften, san oober likes 'alfabetisiaret'.

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Leeskonst** – Saamlang faan bilen of filmer
# China

Sina

|  |
| --- |
|  Täkst aw mooringer frasch |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| 中華人民共和國 中华人民共和国 Zhonghuá Rénmín Gònghéguó |
| --- |
|  |  |
| *Woolspräk:*  |
| *Nasjonoolhymne: Maars foon da fräiwilliger* |
|  |
| Amtsspräke | Mandariin |
| Hoodstää | Peking (Beijing) |
| Stootsform | Följksrepubliik |
| Gebiit % wååder | 9.571.302 km² 2,8% |
| Inboogertål (2008) | 1.330.000.000 |
| Münt | Renminbi (CNY) |
| Tidsoone | UTC +8 |
| Fiirdäi | 8 oktoober |
| Lönjkoode | CHI |
| Internet TLD | .cn |
| Teelefoonforwool | ++86 |

 |

**Sina** as en lönj önj Asien. Deer booge amenbai 1,3 miliard mansche än as deerma dåt inboogerrikste lönj aw e jard. Eefter Ruslönj, Feriind Stoote än Kanada as China dåt fiirdgrutste lönj. Jü politiik önj China heed bloot iinj partai, dåt as jü kommunistische partai.

## Histoori

Eefter di Tweed Wråålkrich jeeft et noch niinj freese önj China. Bit 1949 stride da kommuniste iinj da Kuomintang. Önj 1949 wårt di följksrepubliik grünläid.
# Huuchsjineesk

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

| Huuchsjineesk (Mandarin) 普通话 / 普通話 – Pǔtōnghuà |
| --- |
|
Snaaket uun | Sjiina, Taiwan, Singapur, Indoneesien, Malaysia, Thailun an miljuunen faan ütjwaanert sjineesen |
| Spreegern | 845 miljuunen üs mamenspriak |
| Wedenskapelk iindialang | * Sinotibetisk spriaken
* Sjineesk spriaken
	+ Nuurdsjineesk spriakwiis
		- Peking-spriakwiis**Huuchsjineesk**
 |
| **Amtelk Stant** |
| Amtspriak faan
  | Sjiina Sjiina Taiwan Taiwan Singapuur Singapuur

---

Feriand Natjuunen UNO Weltsünjhaidsorganisatjuun WHO UNESCO UNESCO UNWTO SOZ
 |
| **Spriak-Ufkörtang** |
| ISO 639-1:
  |
zh (Sjineesk spriaken)
 |
| ISO 639-2:
  | (B) chi (Sjineesk spriaken)
  | (T) zho (Sjineesk spriaken)
  |
| ISO 639-3:
  |
cmn, zho (Makrospriak, Sjineesk spriaken)
 |

**Huuchsjineesk** (of uk **Mandarin**) as det amtsspriak faan Sjiina, Taiwan an Singapuur. 845 miljuun minsken snaake det üs mamenspriak, hat as det spriak mä a miast mamenspreegern. An efter ingelsk as huuchsjineesk det öödermiast snaaket spriak üüb a welt. Det spriakwiis faan Peking täält üs standardütjspriak.

Bütj huuchsjineesk jaft at noch muar sjineesk spriaken. Jo wurd miast üs *sjineesk spriakwiisen* betiakent, auer jo nian aanj skraftspriak haa. Bluas kantoneesk (*Yue*) hää en aanj skraftspriak.

Sant det Fulksrepubliik Sjiina grünlaanj wurden as uun't juar 1949 woort huuchsjineesk uun aal a skuulen onerracht.

## Tuuner

Sjauer tuuner faan't huuchsjineesk

Wi san det wen, dat bi en fraag di tuun uunsticht, an bi en ütjsaag di tuun uffäält.

A wurden uun't huuchsjineesk kön sjauer tuuner haa, man jodiar tuuner haa ünlik bedüüdangen.

### Bispal: *ma* (uun't Pinyin-süsteem)

1. **iarst tuun** (huuch):
*mā* (mam).
2. **ööder tuun** (sticht):
*má* (henep).
3. **traad tuun** (liach, fäält an sticht):
*mǎ* (hingst).
4. **sjuard tuun** (fäält):
*mà* (roose).

An do as diar noch en **fift**en **tuun** (ünbetuunet), hi woort miast ei mätääld.

## Gramatiik

* Pronoomen: **我** (*wǒ*) ik, **你** (*nǐ*) dü, (s.) **他** (*tā*) hi/hat (s.), **她** (*tā*) hat (w.), **我們/我们** (*wǒmen*) wi, **你們/你们** (*nǐmen*) jam, **他們/他们** (*tāmen*) jo (m. of s.), **她們/她们** (*tāmen*) jo (w.).

## Luke uk diar

* Huuchsjineesk-Ingels, Ingels-Huuchsjineesk Wurdenbuk

 **Wikipedia üüb Huuchsjineesk**
# Tilefoon

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

En neimuudis tilefoon (1990er juaren)
At **tilefoon** (faan ualgreks τῆλε *tēle* „widj“ an φωνή *phōnē* „tuun, gelüüt, stem, spriak“) as en aperoot, am tuuner mä elektrisk signaalen tu auerdreegen. Diarför wiar loong en kaabelferbinjang nuadag. Daalang woort muar an muar *mobiil* tilefoniaret mä en smartphone.

## Histoore

* Det iarst tilefoon faan Philipp Reis, 1863
* Ian fan a iarst tilefoonen (Ericsson)
* Tilefoon fan a 1950er juaren
* 1970er juaren
* Tilefoonhöske, 1970er juaren
* Tilefoonhöskin uun London
* Nuadtilefoon
* Mobiil tilefoon för aran mä DECT technik
* Mobiil tilefoon för onerwai uun't GSM näät
* Smartphone, en ferbinjang faan mobiil tilefoon an kompjuuter

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Tilefoonen** – Saamlang faan bilen of filmer
 **Wikiquote**: **Tilefoon** (sjiisk)