Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Waasteuroopa

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Waasteuroopa (brons)
Mä **Waasteuroopa** as miast di waastelk dial faan Euroopa mend. Diartu hiar:

* Frankrik
* Benelux lunen:
Neederlunen
Belgien
Luksemborag
* Ferianagt Könangrik
* Irlun

Üs politisk ütjdruk mend *Waasteuroopa* bit ~1990 a lunen uun Euroopa, diar uun a NATO wiar: Waastsjiisklun hiard diartu, Uastsjiisklun ei.

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Waasteuroopa** – Saamlang faan bilen of filmer
**Wikivoyage Raisfeerer:Waasteuroopa** (sjiisk)
# Steiermark

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

**Steiermark** uun Uasterrik
**Steiermark** as ian faan dön njüügen bundeslunen faan Uasterrik. At bundeslun leit uun a süüduast faan't lun. Det hee 1.208.575 lidj (2011). At hoodsteed faan't bundeslun as Graz.

## Geografii

### Indialing faan Ferwalting

Steiermark hee 13 distrikten:

| # | Distrikt | Lidj (2011) |
| --- | --- | --- |
| 1 | Bruck-Mürzzuschlag | 101.979 |
| 2 | Deutschlandsberg | 60.689 |
| 3 | Graz | 261.726 |
| 4 | Graz Amgeegent | 143.258 |
| 5 | Hartberg-Fürstenfeld | 90.117 |
| 6 | Leibnitz | 79.446 |
| 7 | Leoben | 61.912 |
| 8 | Liezen | 80.144 |
| 9 | Murau | 29.186 |
| 10 | Murtal | 73.684 |
| 11 | Südoststeiermark | 86.598 |
| 12 | Voitsberg | 52.063 |
| 13 | Weiz | 87.773 |

## Kwelen
# Däänsk Krüün

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

| Däänsk Krüün |
| --- |
| Stoot: | Denemark Denemark |
| Iindialang: | 100 Øre |
| ISO-4217-Code: | DKK |
| Ufkörtang: | dkr., kr. |
| Wakselkurs: (12. Jüüne 2026) |
1 EUR = 7,4744 DKK 1 DKK = 0,13379 EUR
1 CHF = 8,1094 DKK 1 DKK = 0,12331 CHF |

At **Däänsk Krüün** as at münt faan Denemark, Greenlun an a Färöer. Sant a 1. Janewoore 1999 jaft at en fäästen kurs mä di Euro.

## Jilstaken

| Wäärs | Föörsidj | Ragsidj | Klöör | Trochmeeder | Gewicht | Kaant | Ütjkimen |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 50 Øre |  |  | bronse | 21,5 mm | 4,3 g | glääd | 03.07.1989 |
| 1 Krüün |  |  | salwern | 20,25 mm | 3,6 g | rebelt | 26.01.1993 |
| 2 Krüünen |  |  | salwern | 24,5 mm | 5,9 g | onerbreegen rebelt | 26.01.1993 |
| 5 Krüünen |  |  | salwern | 28,5 mm | 9,2 g | rebelt | 10.04.1990 |
| 10 Krüünen |  |  | gulen | 23,35 mm | 7,0 g | glääd | 1989–1993, 1994–1999, 2001–2010, 2011–daalang |
| 20 Krüünen |  |  | gulen | 27,0 mm | 9,3 g | onerbreegen rebelt | 1989–1993, 1994–1999, 2001–2010, 2011–daalang |

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Däänsk Krüün** – Saamlang faan bilen of filmer
# Oslo

|  |
| --- |
|  Täkst aw mooringer frasch |

Oslo

Oslo
**Oslo** as jü hoodstää än uk en prowins (*fylke*) foon Norwegen. Deer booge 1.019.513 mansche (2019). Dåt as uk iinj foon e hoodstääse foon e Viken Prowins, uk wan et niinj diilj foon e prowins as.

## Geografii

### Indiiling foon Ferwalting

E stää heet 15 stäädiile (*bydeler*):

1. Alna
2. Bjerke
3. Frogner
4. Gamle Oslo
5. Grorud
6. Grünerløkka
7. Nordre Aker
8. Nordstrand
9. Sagene
10. St. Hanshaugen
11. Stovner
12. Søndre Nordstrand
13. Ullern
14. Vestre Aker
15. Østensjø

## Kwäle
# Benelux

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Koord faan a Benelux lunen
51.6666666666675.0833333333333
**Benelux** of **Be-Ne-Lux Lunen** as en betiaknang för **Be**lgien, a **Ne**ederlunen an **Lux**emborag.

Jodiar trii lunen haa al mäenööder tuupwerket, üs a EU noch goorei diar wiar. Sodenang as det *Benelux Union* daalang ei muar so wichtag. Man hat hää daalang likes noch poliitisk apgoowen.

Logo faan't *Benelux Union*

## Luke uk diar

**Wikivoyage Raisfeerer:Benelux lunen** (sjiisk)
* Wääbsteed faan't Benelux Union (fransöösk, holuns)
# Itaalisk spriaken

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Spriaken üüb't italjeensk hualeweilun uun't 6. juarhunert föör Krast:
Itaalisk spriaken an öödern
**Itaalisk spriaken** san en skööl faan indogermaans spriaken üüb't itajeensk hualeweilun. Diar san daalang at latiinsk an a romaansk spriaken faan auerblewen.

## Apdialang

**Latino-faliskisk spriaken: Latiinsk
	+ Romaansk spriaken
* Faliskisk

**Oskisk-umbrisk spriaken**:

* Oskisk
* Umbrisk
* Äquisk
* Marrukinisk
* Marsisk
* Pälignisk
* Süüd-Pikenisk
* Sabinisk
* Vestinisk
* Volskisk

**Ünseeker ferbinjang**:

* Elymisk
* Sikulisk
* Lusitanisk
# Graad Fahrenheit

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

| Füsikaalisk ianhaid |
| --- |
| Nööm | Graad Fahrenheit |
| Ianhaidentiaken |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  |
| Füsikaalisk grate | Tempratuur |
| Formeltiaken |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_2  |
| Dimension |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_4  |
| Süsteem | Angloamerikoonsk ianhaiden |
| Näämd efter | Daniel Gabriel Fahrenheit |

**Graad Fahrenheit** as en inahaid för't meeden faan tempratuur. Hat as näämd efter Daniel Gabriel Fahrenheit an woort fööraal uun a USA brükt.

## Brük

  Lunen, diar Fahrenheit brük.
  Lunen, diar Fahrenheit an Celsius brük.
  Lunen, diar Celsius brük.

## Tempratuurianhaiden amreegne

Ianhaiden| → faan → | Kelvin (K) | Graad Celsius (°C) | Graad Réaumur (°Ré) | Graad Fahrenheit (°F) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ↓ tu ↓ |
| TKelvin | = TK | = TC + 273,15 | = TRé · 1,25 + 273,15 | = (TF + 459,67) · 5⁄9 |
| TCelsius | = TK − 273,15 | = TC | = TRé · 1,25 | = (TF − 32) · 5⁄9 |
| TRéaumur | = (TK − 273,15) · 0,8 | = TC · 0,8 | = TRé | = (TF − 32) · 4⁄9 |
| TFahrenheit | = TK · 1,8 − 459,67 | = TC · 1,8 + 32 | = TRé · 2,25 + 32 | = TF |
| TRankine | = TK · 1,8 | = TC · 1,8 + 491,67 | = TRé · 2,25 + 491,67 | = TF + 459,67 |
| TRømer | = (TK − 273,15) · 21⁄40 + 7,5 | = TC · 21⁄40 + 7,5 | = TRé · 21⁄32 + 7,5 | = (TF − 32) · 7⁄24 + 7,5 |
| TDelisle | = (373,15 − TK) · 1,5 | = (100 − TC) · 1,5 | = (80 − TRé) · 1,875 | = (212 − TF) · 5⁄6 |
| TNewton | = (TK − 273,15) · 0,33 | = TC · 0,33 | = TRé · 33⁄80 | = (TF − 32) · 11⁄60 |
| → faan → | Graad Rankine (°Ra) | Graad Rømer (°Rø) | Graad Delisle (°De) | Graad Newton (°N) |
| ↓ tu ↓ |
| TKelvin | = TRa · 5⁄9 | = (TRø − 7,5) · 40⁄21 + 273,15 | = 373,15 − TDe · 2⁄3 | = TN · 100⁄33 + 273,15 |
| TCelsius | = TRa · 5⁄9 − 273,15 | = (TRø − 7,5) · 40⁄21 | = 100 − TDe · 2⁄3 | = TN · 100⁄33 |
| TRéaumur | = TRa · 4⁄9 − 218,52 | = (TRø − 7,5) · 32⁄21 | = 80 − TDe · 8⁄15 | = TN · 80⁄33 |
| TFahrenheit | = TRa − 459,67 | = (TRø − 7,5) · 24⁄7 + 32 | = 212 − TDe · 1,2 | = TN · 60⁄11 + 32 |
| TRankine | = TRa | = (TRø − 7,5) · 24⁄7 + 491,67 | = 671,67 − TDe · 1,2 | = TN · 60⁄11 + 491,67 |
| TRømer | = (TRa − 491,67) · 7⁄24 + 7,5 | = TRø | = 60 − TDe · 0,35 | = TN · 35⁄22 + 7,5 |
| TDelisle | = (671,67 − TRa) · 5⁄6 | = (60 − TRø) · 20⁄7 | = TDe | = (33 − TN) · 50⁄11 |
| TNewton | = (TRa − 491,67) · 11⁄60 | = (TRø − 7,5) · 22⁄35 | = 33 − TDe · 0,22 | = TN |

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Graad Fahrenheit** – Saamlang faan bilen of filmer
# Severn

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

|  |
| --- |
| **Severn**  |
| Iintoochregiuun faan a Severn
Iintoochregiuun faan a Severn |
| Dooten  |
| Laag | Süüdwaastingelun  |
| Struumsüsteem | Severn  |
| Hood | bi Llanidloes uun a Cambrian Mountains 52° 29′ 40″ N, 3° 44′ 15″ W52.494444444444-3.7375610  |
| Hööchde faan't hood | 610 mVorlage:Infobox Fluss/HÖHENBEZUG-QUELLE\_fehltVorlage:Infobox Fluss/NACHWEISE\_fehlen  |
| Müs | iin uun a Bristolkanaal 51° 34′ 50″ N, 2° 41′ 0″ W51.580555555556-2.68333333333330  |
| Hööchde faan a müs | 0 mVorlage:Infobox Fluss/HÖHENBEZUG-MÜNDUNG fehltVorlage:Infobox Fluss/NACHWEISE\_fehlen  |
| Hööchde faan boowen tu onern | 610 m  |
| Lengde | 354 kmVorlage:Infobox Fluss/NACHWEISE\_fehlen  |
| Iintoochregiuun | 11.420 km²Vorlage:Infobox Fluss/NACHWEISE\_fehlen
  |
| At Severn Bridge tesken Ingelun an Wales
At Severn Bridge tesken Ingelun an Wales |

A **Severn** [ˈsɛvən] (**River Severn**, waliisk *Afon Hafren*, uun a antike *Sabrina* of *Sabriana*) as mä en lengde faan 354 km di lingst struum uun't Ferianagt Könangrik, noch linger üs a Thems. Hi komt faan a Cambrian Mountains uun Wales deel an ferlääpt troch a ingelsk groofskapen Shropshire, Worcestershire an Gloucestershire. San müs lääpt iin uun a Bristolkanaal tesken Wales an Ingelun. Diar san mä a huuchst tidjen faan a hialer eerd, amanbi 15 meeter.

## Kwelen

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Severn** – Saamlang faan bilen of filmer
# Oksiid

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Kööber(II)-oksiid
Luad(II,IV)-oksiid (*menige*)
Stikstoofdioksiid as en giftag gas
**Oksiiden** (faan greks ὀξύς, oxýs ‚skarep‘, ‚spas‘, ‚sür‘) san sürstoof-ferbinjangen faan en cheemisk element.

Diar san tau sköölen faan oksiiden:

* *Metaloksiiden*. Det san saalten of atomaar bünjen moleküülen. Üneedel metalen reagiare mä weeder tu baasen.
* *Nianmetaloksiiden*. Det san moleküülen, diar mä weeder tu süren reagiare.

## Wichtag oksiiden

* Alumiiniumoksiid (witj, lacht baasisk)
* Luadoksiid (Luad(II)-oksiid (güül), Luad(IV)-ooksiid (suartbrün) of Luad(II,IV)-oksiid (orangj, *menige*))
* Kaltsiumoksiid (braand kalk, stark baasisk)
* Diweederstoofmonoksiid (weeder)
* Iisenoksiiden, t.b. Iisen(III)-oksiid (rost)
* Köölstoofdioksiid (woort mä weeder tu köölsüren)
* Köölstoofmonoksiid (giftag, gas)
* Kööberoksiid (Kööber(I)-oksiid, ruad an Kööber(II)-oksiid, suart)
* Magneesiumoksiid (magnesia, witj polwer)
* Fosfoorpentoksiid (woort mä weeder tu fosfoorsüren)
* Swaaweldioksiid (sürelk stirem)
* Swaaweltrioksiid (woort mä weeder tu swaawelsüren)
* Siliitsiumdioksiid (kwarts, woort mä weeder tu kiiselsüren)
* Stikoksiiden (brün, koon reagiare tu salpeetersüren)
* Sinkoksiid (witj bit güül polwer)

## Luke uk diar

* Saalten

 **Commonskategorii: Oksiiden** – Saamlang faan bilen of filmer
# Infraruad

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

At spektrum faan sanstrualen amfaadet bütj det laacht, diar wi sä kön, uk ultraviolet (UV) an infraruad (IR) strualen.
**Infraruad** (IR) as en klöör, diar wi minsken ei muar sä kön. Hat hää en waagenlengde faan auer (linger üs) 780 nm. An diaram snaaket am miast uk ei faan en klöör, man diarför faan **infraruad strualen**. Det san elektromagneetisk waagen, an hör frekwens leit tesken det laacht, diar wi sä kön, an noch linger waagen üs radar-, mikrowaagen of raadiowaagen.

## Iindialang

|  | Waagenlengdin |
| --- | --- |
| IR-A (NIR) | 780–1.400 nm |
| IR-B (NIR) | 1.400–3.000 nm |
| IR-C (MIR) | 3.000–50.000 nm |
| IR-C (FIR) | 50.000–1.000.000 nm |

MIR strualen mark wi üs waremk.

## Bilen

* Det bil as apnimen wurden mä en infraruad knipser (700-1000 nm).
* "Ruadlaacht" lamp för waremk.
* Üüb en infraruad bil sjocht am waremk (heer: ruad).
* Besiiner faan en fernseeaperoot, werket mä IR laacht.

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Infraruad** – Saamlang faan bilen of filmer