Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Dai

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

| Miat |
| --- |
| Norm | SI-ianhaid |
| Nööm | Dai |
| Tiaken |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 [1] |
| Füsikaalisk grate | Tidj |
| Dimension |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_2  |
| Dimensionsümbool |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_4  |
| Uun SI-Ianhaiden |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_6  |
| *Luke uk diar:* Juar, Muun, Stünj, Minüüt, Sekund |

En **dai** as en miat för't tidj an hää flook bedüüdangen.

### Füsiik

Ään dai (d) hää 24 stünj, 1.440 minüüten of 86.400 sekunden.

### Astronomii

En dai as det tidj, huar a eerd ham iansis am ham salew dreit. Di "san-dai" düüret 24 stünj, man uun disalew tidj dreit a eerd ham uk en letj stak widjer am a san. Sodenang as di "stäär-dai" en betj kurter, det san sowat 23 stünj, 56 minüüten an 4 sekunden.

At lengde faan en dai üüb dön öler planeeten faan't sansüsteem kön linger of kurter üüs üüb a eerd wees:

* en dai üüb Merkurius wooret amanbi 59 daar üüb a eerd;
* en dai üüb Weenus wooret amanbi 118 daar;
* en dai üüb Mars wooret amanbi 37 minüüten linger üüs üüb a eerd;
* en dai üüb Juupiter wooret bluat 10 stünj;
* en dai üüb Saturnus wooret 10 stünj an 42 minüüten;
* en dai üüb Uranus wooret 17 stünj an 14 minüüten; an
* en dai üüb Neptunus wooret 16 stünj an 6 minüüten.

### Siafaard

En dai begant, wan a san apgongt an häält ap, wan a san onergongt. Do komt a naacht. Sodenang as't üüb a nuurdelk eerdheleft uun a somer linger dai üs uun a wonter. De lingst dai as bi't Somersankiar an de kurtst bi't Wontersankiar.

### Kalender

Diar san sööwen wegdaar:

| # | Öömrang | Fering | Sölring | Wiidinghiirder | Mooring | Hoorninger | Hoolmer | Haliifreesk | Halunder | Seeltersk | Waastfresk | Ufkemst |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Mundai | Mundai | Mondai | Mundäi | Moundi | Moundi | Moondi | Mööndii | Mundai | Moundai | Moandei | a dai faan a muun |
| 2 | Teisdai | Teisdai | Tiisdai | Teedäi | Täisdi | Täisdi | Teesdi | Taisdii | Taisdai | Täisdai | Tiisdei | faan de ualgermaans god Tyr |
| 3 | Wäärnsdai | Weedensdai | Winjsdai | Wjinsdäi | Weensdi | Winsdi | Weensdi | Maaderwich | Meddeweeken of Merreweeken | Middewíek | Woansdei | faan de ualgermaans god Odin (ualingels: *Woden*) |
| 4 | Süürsdai | Tüürsdai | Türsdai | Türdäi | Törsdi | Tünersdi | Tünersdi | Tonersdii | Tünnersdai | Tuunsdai | Tongersdei | faan de ualgermaans god Thor (*toner*) |
| 5 | Freidai | Freidai | Friidai | Fraidäi | Fraidi | Fraidi | Fraidi | Fraidii | Fraidai | Fräindai | Freed | faan de ualgermaans gödin Frigg |
| 6 | Saninj | Saninj | Seninj | Sänjin | Saneene | Saneene | Saneene | Soneene | Senin | Snäivende of Sneeuwende | Sneon | a inj föör a dai faan a san |
| 7 | Söndai | Söndai | Sendai | Sändäi | Sandi | Sandi | Saandi | Sondii | Sendai | Sundai | Snein | a dai faan a san |

En kalender-muun hää tesken 28 an 31 daar.

## Spreegwurden

* Uun det spreegwurd *Piadersdai - naachtert bi dai* as tuiarst di kalenderdai mend, an leeder at dailaacht.
* *Maaren komt uk en dai*
* *A prääster pretjet man iansis üüb a dai*

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Dai** – Saamlang faan bilen of filmer
## Futnuuten
# Tidj

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

| Füsikaalisk grate |
| --- |
| Nööm | **Tidj** |
| Formeltiaken |  *WIKINIUM\_MATH\_PH\_0*  |
|

| Gratin- an Ianhaidensüsteem | Ianhaid | Dimension |
| --- | --- | --- |
| SI-süsteem | s | T |
| CGS-süsteem | s | T |
| Planck-Ianhaiden | Planck-tidj | ħ1/2·G1/2·c-5/2 |

 |
| *Luke uk diar:** Juar
* Muun
* Dai
* Stünj
* Minüüt
* Sekund
 |

At **tidj** as en grate uun a füsiik, det formeltiaken as *t*, an det SI-ianhaid as det Sekund *s*.

Det **klooktidj** racht ham efter a san an as uun tidjsoonen fäästlaanj.

At **tidj** hää en grat bedüüdang uun't leewent faan a minsken an as en teemoo uun flook wedenskapen.

## Luke uk diar

 **Commons: Tidj** – Saamlang faan bilen of filmer
# Film

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

**Film** as en konstfurem mä laben bilen. Tuiarst hed di film noch nään tuun, det wiar en stomfilm. Daalang könst dü filmer uun't kiino of üüb din aanj fernseen uunluke. Uk auer't internet wurd filmer wiset, diar dü mä en computer of smartphone uunluke könst.

## Produktjuun

Am en film tu maagin, werke flook minsken mä ünlik beruufen tuup:

* Skriiwern mä di soocht tu en film
* Dramaturgen, jo skriiw det dreibuk
* Spelstern, diar a filmfigüüren spele
* Rejesöören, diar jo am det kwaliteet komre
* Technikern bi a filmaperoot, bi't laacht an bi a tuun

Auer diar so föl minsken mä uun a gang san, as en film en böös jüür onernemen. Diar woort do en

* Produsent

för brükt. Hi schocht tu, dat det jil weder iinkomt.

Jong filmmaagern haa miast ei föl jil an san noch ei bekäänd. Jo began do iarst ans mä kurt filmer.

## Nuurdfresk filmer

* Filmer faan Claas Riecken üüb You Tube
* Inselklang
* Filmer faan Kai Klint aur di Drachtendaansers üüb You Tube

## Rejesöören

Rejesöören mä ferbinjang tu Nuurdfresklun:

* Hark Bohm
* Sven Jaax
* Volkert Schult
* Christoph Weinert

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Film** – Saamlang faan bilen of filmer
 Wääblink-kataloog tu Film uun't Curlie Project (iar:DMOZ, üüb huuchsjiisk)

* Internatjunaal film-dootenbeenk
# Koreaans spriak

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

| Koreaans |
| --- |
|
Snaaket uun | Nuurdkorea, Süüdkorea, Schiina, Jaapan, USA, GUS |
| Spreegern | 78 miljuunen |
| Wedenskapelk iindialang | * Austroneesk spriaken (ünseeker)
* Altaisk spriaken (ünseeker)
	+ Koreaans an Japoonsk (???)**Koreaans**
 |
| **Amtelk Stant** |
| Amtspriak faan
  | Korea Nuurd Nuurdkorea Korea Sud Süüdkorea Sjiina Sjiina (Autonoom regiuun Yanbian) |
| **Spriak-Ufkörtang** |
| ISO 639-1:
  |
ko
 |
| ISO 639-2:
  |
kor
 |
| ISO 639-3:
  |
kor
 |

At **koreaans spriak** as det amtspriak faan Nuurd- an Süüdkorea.

A Süüdkoreaanern salew sai *hangugmal* (한국말) of *hangugeo* (Hangeul: 한국어, Hanja: 韓國語), a Nuurdkoreaanern sai *chosŏnmal* (조선말) of *chosŏnŏ* (조선어, 朝鮮語).

Jodiar ünlik nöömer för det spriak kem faan ünlik nöömer för jo loonsdialen uf.

## Luke uk diar

 **Wikibooks: Koreaans** (sjiisk)

 **Wikiquote**: **Koreaans spreegwurden** (sjiisk)
# Thai

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

| Thai (ภาษาไทย) |
| --- |
|
Snaaket uun | Thailun |
| Spreegern | 20 miljoonen üs mamenspriak 40 miljoonen tuliarden |
| Wedenskapelk iindialang | * Tai-Kadai spriaken
Tai spriaken
Süüdwaastelk Tai spriaken
**Thai**
 |
| **Amtelk Stant** |
| Amtspriak faan
  | Thai
 |
| **Spriak-Ufkörtang** |
| ISO 639-1:
  |
th
 |
| ISO 639-2:
  |
tha
 |
| ISO 639-3:
  |
tha
 |

At **Thai** (ภาษาไทย – ütjspreegen: [pʰaːsǎː tʰaj], ) as det amtspriak faan Thailun. Hat hiart tu't Tai-Kadai spriakenfamile.

So üs uun't Sjineesk hinget det bedüüdang faan en wurd uk faan sin betuunang uf. Uun't Thai jaft at fiiw tuuner.

Thai hää en aanj alfabeet mä en aanj skraft, det Thai skraft.

## Tai-Kadai-spriaken

Tai-Kadai-spriaken uun Süüduast-Aasien.

Ferdialang faan a Tai-Kadai-spriaken uun Süüduast-Aasien.

Süüdwaastelk Tai as orangj.

## Textbispal

|  |  |
| --- | --- |
| **Thai** | กลุ่มประเทศผู้ส่งออกน้ำมันหรือโอเปคจะประชุมที่กรุงเวียนนาระหว่างวันที่ 19 ถึง 20 กันยายน เป็นการประชุมตามปกติ แต่ได้รับความสนใจจากชาวโลกอย่างมากเพราะราคาน้ำมันที่ขึ้นสูงในปัจจุบัน |
| **IPA** | [klùm pràtʰêːt pʰûː sòŋ ʔɔ̀ːk nám man rɯ̌ː ʔoːpèːk ʨàʔ pràʨʰum tʰîː kruŋ wiːannaː ráwàːŋ wan tʰîː sìp kâːw tʰɯ̌ŋ jîː sìp kanjaːjon pen kaːn pràʨʰum taːm pòkkàtìʔ tɛ̀ː dâːj ráp kʰwaːm sǒn ʨaj ʨàːk ʨʰaːw lôːk jàːŋ mâːk pʰrɔ́ ʔ raːkʰaː nám man tʰîː kʰɯ̂n sǔːŋ naj pàtʨùban] |
| **Sjiisk** | Die Organisation Erdöl exportierender Länder (OPEC) wird vom 19. bis 20. September ein reguläres Treffen in Wien abhalten, das von der Weltöffentlichkeit aufgrund der derzeit hohen Erdölpreise aufmerksam verfolgt werden wird. |

## Kwelen

## Luke uk diar

* Thai bi Ethnologue (ingelsk)
# Busan

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

|  |  |
| --- | --- |
| Busan (Südkorea)

|  |
| --- |
|   |

 |
| **Busan** uun Süüdkorea |

**Busan** (üüb Koreaans: 부산 [pusan] of 부산시 *Busan-Shi* Busan-Steed) as det naistgratst steed uun Süüdkorea. At steed leit uun a süüduast faan't lun. Det hee 3.293.161 lidj (2019).

## Geografii

### Iindialing faan Ferwalting

At steed hee een lunkreis (Gijang) an füftanj steedkreiser (üüb Koreaans: 구 *gu*):

| # | Steedkreis | Lidj (2019) | Koord |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Buk-gu | 293.412 |  |
| 2 | Busanjin-gu | 360.541 |
| 3 | Dong-gu | 89.959 |
| 4 | Dongnae-gu | 272.214 |
| 5 | Gangseo-gu | 134.692 |
| 6 | Geumjeong-gu | 243.535 |
| 7 | Haeundae-gu | 410.126 |
| 8 | Jung-gu | 43.844 |
| 9 | Nam-gu | 280.411 |
| 10 | Saha-gu | 325.264 |
| 11 | Sasang-gu | 223.036 |
| 12 | Seo-gu | 110.106 |
| 13 | Suyeong-gu | 177.428 |
| 14 | Yeongdo-gu | 118.372 |
| 15 | Yeonje-gu | 210.221 |

## Kwelen
# Hangeul

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

At Wurd **Hangeul** üüb Hangeul
**Hangeul** (üüb Hangeul: 한글) of uun Nuurdkorea Chosŏn’gŭl (조선글) as en buksteewenskraft, wat för det Koreaans Spriik brükt wurd. At skraft wurd uun det 15. juarhunert faan Köning Sejong an en skööl faan geliarden skeeben. Dön enkelt buksteewer wurd altidjs uun silwen tupfaadet, so dat arke silew uun en imagineer kwadraat paaset.

## Konsonanten

| Buksteew | A Began faan en Silew | IPA | A Aanj faan en Silew | IPA | Bispal |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ㄱ | g | [k] | k | [k̚] | 강 *gang* (struum) |
| ㄲ | kk | [k͈] | k | [k̚] | 꽃 *kkot* (ruus) |
| ㄴ | n | [n] | n | [n] | 노래 *norae* (liitje) |
| ㄷ | d | [t] | t | [t̚] | 돈 *don* (jil) |
| ㄸ | tt | [t͈] | - | - | 딸 *ttal* (foomen) |
| ㄹ | r | [ɾ] | l | [ɭ] |  |
| ㅁ | m | [m] | m | [m] | 머리 *meori* (hiar) |
| ㅂ | b | [p] | p | [p̚] | 밥 *bap* (kööget ris) |
| ㅃ | pp | [p͈] | - | - | 빵 *ppang* (bruad) |
| ㅅ | s | [s] | t | [t̚] | 산 *san* (berig) |
| ㅆ | ss | [s͈] | t | [t̚] | 쌀 *ssal* (ünkööget ris) |
| ㅇ | - | - | ng | [ŋ] | 이 *i* (tus) |
| ㅈ | j | [tɕ] | t | [t̚] | 집 *jip* (hüs) |
| ㅉ | jj | [t͈ɕ] | - | - | 쪽 *jjok* (sidj - rachting) |
| ㅊ | ch | [tɕʰ] | t | [t̚] | 차 *cha* (tee) |
| ㅋ | k | [kʰ] | k | [k̚] | 콩 *kong* (buan) |
| ㅌ | t | [tʰ] | t | [t̚] | 탕 *tang* (sop) |
| ㅍ | p | [pʰ] | p | [p̚] | 파리 *pari* (fleeg) |
| ㅎ | h | [h] | t | [t̚] | 학생 *haksaeng* (student) |

## Wokaalen

| Buksteew | Latiins Skraft | IPA |
| --- | --- | --- |
| ㅏ | a | [a] |
| ㅐ | ae | [ɛ] |
| ㅑ | ya | [ja] |
| ㅒ | yae | [jɛ] |
| ㅓ | eo | [ʌ] |
| ㅔ | e | [e] |
| ㅕ | yeo | [jʌ] |
| ㅖ | ye | [je] |
| ㅗ | o | [o] |
| ㅘ | wa | [wa] |
| ㅙ | wae | [wɛ] |
| ㅚ | oe | [we] |
| ㅛ | yo | [jo] |
| ㅜ | u | [u] |
| ㅝ | wo | [wʌ] |
| ㅞ | we | [we] |
| ㅟ | wi | [ɥi] |
| ㅠ | yu | [ju] |
| ㅡ | eu | [ɯ] |
| ㅢ | ui | [ɰi] |
| ㅣ | i | [i] |

## Luke uk diar

 **Commons: Hangeul** – Saamling faan biljen of filmer
# 18. Jüüne

|  |
| --- |
| Histoorisk Juarsdaar Mei - **Jüüne** - Jüüle |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 **·**  | 2 **·**  | 3 **·**  | 4 **·**  | 5 **·**  | 6 **·**  | 7 |
| 8 **·**  | 9 **·**  | 10 **·**  | 11 **·**  | 12 **·**  | 13 **·**  | 14 |
| 15 **·**  | 16 **·**  | 17 **·**  | 18 **·**  | 19 **·**  | 20 **·**  | 21 |
| 22 **·**  | 23 **·**  | 24 **·**  | 25 **·**  | 26 **·**  | 27 **·**  | 28 |
| 29 **·**  | 30 **·**  |  |  |

 |

18. Könang Taejo faan Korea † 1408
18. Peter Andresen Oelrichs † 1869
18. Roald Amundsen † 1928
18. Inge Gieppner-Carstensen \* 1939
# Gwangju

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

|  |  |
| --- | --- |
| Gwangju (Südkorea)

|  |
| --- |
|   |

 |
| **Gwangju** uun Süüdkorea |

**Gwangju** (üüb Koreaans: 광주 [kwaŋ.dʑu]) as det seekstgratst steed uun Süüdkorea. At steed leit uun a süüdwaast faan't lun. Det hee 1.480.293 lidj (2010).

## Geografii

### Iindialing faan Ferwalting

At steed hee fiiw steedkreiser (üüb Koreaans: 구 *gu*):

| # | Steedkreis | Lidj (2019) |
| --- | --- | --- |
| 1 | Buk-gu | 438.734 |
| 2 | Dong-gu | 100.504 |
| 3 | Gwangsan-gu | 418.776 |
| 4 | Nam-gu | 219.613 |
| 5 | Seo-gu | 302.666 |

## Kwelen
# Jecheon

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

**Jecheon** uun Süüdkorea an det Nuurd Chungcheong Prowins
**Jecheon** (üüb Koreaans: 제천 / 堤川 *Jecheon*, amtelk 제천시 / 堤川市 *Jecheon-shi*) as en steed uun det Nuurd Chungcheongbuk uun Süüdkorea. At steed leit uun a nuurd faan't prowins. Det hee 136.242 lidj (2019).

## Kwelen
# Ulsan

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

Det **Ulsan Gratsteed** uun Süüdkorea
**Ulsan** (üüb Koreaans: 울산 [ul.s͈an], amtelk 울산광역시 *Ulsan Gwangyeoksi*) as det aachstgratst steed an en gratsteed (en steed üüs en prowins) uun Süüdkorea. At steed leit uun a süüduast faan't lun. Uun a nuurd leit Nuurd Gyeongsang Prowins, uun a uast det Jaapaans Sia ("Uastsia"), uun a süüd Busan an uun a waast Süüd Gyeongsang Prowins. Det hee 1.168.469 lidj (2010).

## Geografii

### Iindialing faan Ferwalting

At steed hee fjauer steedkreiser (üüb Koreaans: 구 *gu*) an een lunkreis (üüb Koreaans: 군 *gun*)

* De Nuurd Steedkreis (북구 / 北區 *Buk-gu*)
* De Uast Steedkreis (동구 / 東區 *Dong-gu*)
* De Maden Steedkreis (중구 / 中區 *Jung-gu*)
* De Süüd Steedkreis (남구 / 南區 *Nam-gu*)
* De Ulju Lunkreis (울주군 / 蔚州郡 *Ulju-gun*)

## Kwelen
# Daejeon

|  |
| --- |
|  Tekst üüb Fering |

|  |  |
| --- | --- |
| Daejeon (Südkorea)

|  |
| --- |
|   |

 |
| **Daejeon** uun Süüdkorea |

**Daejeon** (üüb Koreaans: 대전 [tɛ̝.dʑʌn]) as det füftgratst steed uun Süüdkorea. At steed leit uun a süüdwaast faan't lun. Det hee 1.493.979 lidj (2010).

## Geografii

### Iindialing faan Ferwalting

At steed hee trii steedkreiser (üüb Koreans: 구 *gu*)

* De Daedeok Steedkreis (대덕구 / 大德區 *Daedok-gu*)
* De Uast Steedkreis (동구 / 東區 *Dong-gu*)
* De Maden Steedkreis (중구 / 中區 *Jung-gu*)
* De Waast Steedkreis (서구 / 西區 *Seo-gu*)
* De Yuseong Steedkreis (유성구 / 儒城區 *Yuseong-gu*)

## Kwelen