Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 20. Janewoore

|  |
| --- |
| Histoorisk Juarsdaar Deetsember - **Janewoore** - Febrewoore |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 **·**  | 2 **·**  | 3 **·**  | 4 **·**  | 5 **·**  | 6 **·**  | 7 |
| 8 **·**  | 9 **·**  | 10 **·**  | 11 **·**  | 12 **·**  | 13 **·**  | 14 |
| 15 **·**  | 16 **·**  | 17 **·**  | 18 **·**  | 19 **·**  | 20 **·**  | 21 |
| 22 **·**  | 23 **·**  | 24 **·**  | 25 **·**  | 26 **·**  | 27 **·**  | 28 |
| 29 **·**  | 30 **·**  | 31 **·**  |  |

 |

20. André-Marie Ampère \* 1775
# Gratbritanien

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

| Gratbritanien |
| --- |
|  |
| **Weeder trinjam** | Atlantik, Nuurdsia, Ingelsk Kanool, Iirsk Sia |
| **Skööl faan eilunen** | Britisk eilunen |
| Geograafisk koordinaaten | 53.833333333333-2.41666666666671344Koordinaaten: 53° 50′ 0″ N, 2° 25′ 0″ W |
| Lage von Gratbritanien |
| **Grate** | 219.331 km² |
| **Huuchst steed** | Ben Nevis 1.344 m |
| **Iinwenertaal** | 60.462.600  (2010) 276 Iinw. per km² |
| **Hoodstääd** | London |

**Gratbritanien** as en eilun uun Nuurdwaasteuroopa. Flooksis ment'am mä didiar ütjdruk oober at Ferianagt Könangrik.

## Di nööm

Di nööm Gratbritanien woort flooksis ferkiard brükt. Det tiaknang skal ferklaare:

**Ruad** nöömer san **geograafisk** ütjdrüker:

* Britisk Eilunen
* Irlun
* Gratbritanien
* Eilun Man
* Kanooleilunen
Guernsey, Jersey

**Blä** nöömer san **poliitisk** ütjdrüker:

* Ferianagt Könangrik
* Republiik Irlun
* Nuurdirlun
* Ingelun
* Skotlun
* Wales

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Gratbritanien** – Saamlang faan bilen of filmer
# 1639

|  |
| --- |
| **1639** |
|
◄ | 16. juarhunert | ◄ **17. juarhunert** ► | 18. juarhunert | ►
◄ ◄ | ◄ | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | ◄ **1639** ► | 1640 | 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | ► | ► ► |

|  |
| --- |
|  **Kalendern** |
|

| Gregoriaans kalender | 1639 *MDCXXXIX* |
| Ab urbe condita | 2392 |
| Armeensk kalender | 1088
*ԹՎ ՌՁԸ* |
| Schineesk kalender | 4335 – 4336
乙寅 – 丙卯 |
| Etiopisk kalender | 1631 –1632 |
| Hebreewsk kalender | 5399 – 5400 |
| Hindukalendern |  |
| - *Vikram Samvat* | 1694 – 1695 |
| - *Shaka Samvat* | 1561 – 1562 |
| Iraans kalender | 1017 –1018 |
| Islaamsk kalender | 1049 –1049 |

 |

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

## Störwen – Sturwen – Stürwen
# Globaal apwarmin

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Globaal temperatuurferanrang faan 1880 bit 2012
Huar det globaal apwarmin fööraal tu marken as. Amso ruader det as, amsoföl tu warem wiar't uun a juaren 2000-2009 (boowen). Oner üs ferglik a juaren 1970–1979.
**Globaal apwarmin** woort det apwarmin faan a eerd fööraal uun't 20. juarhunert näämd. Diarbi as at temperatuur faan a loft an faan't siaweeder meeden wurden. Det wurd woort oober uk brükt för modelen, diar det apwarmin uun a kemen tidj föörütj sai.

## Modelen

Flook iinrachtangen befaade jo mä det bereegnin an föörütjsaien faan't globaal apwarmin uun a kemen 100 juar. Wi skel wel mä en apwarmin tesken 2 an 5 graad reegne. Üüb a nuurdelk eerdheleft fäält det apwarmin starker ütj üs üüb a süüdelk eerdheleft. Tau swaarponkter faan di efekt san a Arktis an Brasiilien.

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Globaal apwarmin** – Saamlang faan bilen of filmer
# Britisk Weltrik

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

Ruad: Lunen, diar ans tu't Britisk Weltrik hiard.
Onerstregen: Dialen faan't Ferianagt Könangrik daalang.
At **Britisk Weltrik** (ingelsk **British Empire** of ianfach at **Empire**) wiar faan't 17. bit iin uun't 20. juarhunert at gratst koloniaalrik faan a welt. Uun't juar 1922 amfaadet hat mä 458 miljoonen minsken sowat en sjuarden faan aal a minsken üüb a eerd.

Daalang san a miast lunen suwereen stooten, san oober auer't Commonwealth of Nations noch mä't Ferianagt Könangrik ferbünjen. An at ingelsk spriak woort daalang trinjam a hialer eerd snaaket.

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Britisk Weltrik** – Saamlang faan bilen of filmer
* Commonwealth of Nations

#### Ferianagt Könangrik daalang :
# Regiuun Madeira

|  |
| --- |
| Tekst üüb Öömrang |

|  |
| --- |
| **Região Autónoma da Madeira** Autonoom Regiuun Madeira |
|

|  Flag faan Madeira |  Woopen faan Madeira |
| --- | --- |

 |
| *Woolspröök: **Das ilhas as mais belas e livres |
|  |
|  |
| Stoot | Portugal |
| Koordinaaten | 32° 45′ N, 17° 0′ W32.75-17 |
| Spriak | Portugiisk |
| Hoodstääd | Funchal |
| Ööder stääden | Porto Santo, Machico, Santa Cruz, Câmara de Lobos, Santana, Caniço |
| Grate | 801 km² (Madeira skööl) |
| Iinwenern (2010) | 235.166 det san 2,5 % faan Portugal |
| Gemeenen | 11 |
| Huuchst steed | Pico Ruivo (1.862 m) |
| President faan't regiunaal regiarang | Alberto João Jardim |
| Autonoom sant | 1976 |
| Tidjsoon | UTC+0 WEZ (wonter) UTC+1 WEZ+1 (Maarts bit Oktuuber) |
| Tilefoonföörwool | +351 291 |
| Hümne | Hino da Região Autónoma da Madeira (regionaal) |

Tu't portugiisk **Autonoom Regiuun Madeira** hiar en skööl faan eilunen mä Madeira an a Ilhas Desertas an a Ilhas Selvagens hualew wai tu a Kanaaren.

## Iindialang

Madeira hää 11 lunkreiser (üüb Portugiisk: *concelhos* of *municípios*):

| UN-LOCODE |  Lunkreis | Koord |
| --- | --- | --- |
| ﻿ PT CLH | Calheta |  |
| ﻿ PT CML | Câmara de Lobos |
| ﻿ PT FNC | Funchal |
| ﻿ PT MCH | Machico |
| ﻿ PT PSL | Ponta do Sol |
| ﻿ PT PMZ | Porto Moniz |
| ﻿ PT PXO | Porto Santo (Vila Baleira) |
| ﻿ PT RBR | Ribeira Brava |
| ﻿ PT SCZ | Santa Cruz |
| ﻿ PT STN | Santana |
| ﻿ PT SVC | São Vicente |

## Luke uk diar

 **Commonskategorii: Regiuun Madeira** – Saamlang faan bilen of filmer
# 1880

|  |
| --- |
| **1880** |
|
◄ | 18. juarhunert | ◄ **19. juarhunert** ► | 20. juarhunert | ►
◄ ◄ | ◄ | 1875 | 1876 | 1877 | 1878 | 1879 | ◄ **1880** ► | 1881 | 1882 | 1883 | 1884 | 1885 | ► | ► ► |

|  |
| --- |
|  **Kalendern** |
|

| Gregoriaans kalender | 1880 *MDCCCLXXX* |
| Ab urbe condita | 2633 |
| Armeensk kalender | 1329
*ԹՎ ՌՅԻԹ* |
| Schineesk kalender | 4576 – 4577
丙卯 – 丁辰 |
| Etiopisk kalender | 1872 –1873 |
| Hebreewsk kalender | 5640 – 5641 |
| Hindukalendern |  |
| - *Vikram Samvat* | 1935 – 1936 |
| - *Shaka Samvat* | 1802 – 1803 |
| Iraans kalender | 1258 –1259 |
| Islaamsk kalender | 1297 –1297 |

 |

**1880** wiar det tachentigst juar faan det 19. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

* 30. Oktuuber: Tegucigalpa wurd at hoodsteed faan Honduuras.
* 02. Nofember: Presidentskapswoolen uun dön Ferianigt Stooten: James A. Garfield wurd tu a president woolet.

**Ünbekäänd Dootem Georg von Steinmann wurd boowerpresident faan det Sleeswich-Holstian Prowins.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

* 01. Janewoore: Schalom Asch, jidisch skriiwer an dramaatiker († 1957)
* 10. Janewoore: Manuel Azaña, spoons poliitiker an stootspresident († 1940)
* 27. Jüüne: Helen Keller, US-ameerikoons skriiwer († 1968)
* 08. August: Earle Page, premier-minister faan Austraalien († 1961)
* 26. August: Guillaume Apollinaire, fraansöösk dachter († 1918)
* 31. August: Wilhelmina, köningin faan Holun († 1962)
* 22. September: Christabel Pankhurst, britisk wüfenrochtler († 1958)
* 01. Nofember: Alfred Wegener, tjiisk meteoroloog, poolar- an geowedenskapsmaan († 1930)
* 31. Deetsember: George C. Marshall, US-ameerikoons generool an stootsmaan († 1959)

## Störwen – Sturwen – Stürwen

* 08. Mei: Gustave Flaubert, fraansöösk skriiwer (\* 1821)
* 05. Oktuuber: Jacques Offenbach, tjiisk-fraansöösk komponist (\* 1819)
* 13. Deetsember: Martin Gropius, tjiisk architekt (\* 1824)
# 27. Janewoore

|  |
| --- |
| Histoorisk Juarsdaar Deetsember - **Janewoore** - Febrewoore |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 **·**  | 2 **·**  | 3 **·**  | 4 **·**  | 5 **·**  | 6 **·**  | 7 |
| 8 **·**  | 9 **·**  | 10 **·**  | 11 **·**  | 12 **·**  | 13 **·**  | 14 |
| 15 **·**  | 16 **·**  | 17 **·**  | 18 **·**  | 19 **·**  | 20 **·**  | 21 |
| 22 **·**  | 23 **·**  | 24 **·**  | 25 **·**  | 26 **·**  | 27 **·**  | 28 |
| 29 **·**  | 30 **·**  | 31 **·**  |  |

 |

27. Wolfgang Amadeus Mozart \* 1756
27. Erk-Uwe Schrahé † 2018