Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sint Maarten

Philipsburg
Kort av oynni
**Sint Maarten** er ein oyggj í Suðurkaribiska havinum og ein partur av Niðurlendska kongsríkinum. Høvuðsstaðurin eitur Philipsburg.

## Hygg eisini at

* Saint Martin

## Ávísingar úteftir

* Government of Sint Maarten, sintmaartengov.org
* Official information portal Archived 2019-04-15 at the Wayback Machine, st-maarten.com
* Port St. Maarten, portstmaarten.com
* Veðurvánirnar fyri Sint Maarten, meteosxm.com
# 1674

**1674** (MDCLXXIV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mánadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum hósdegi.

## Hendingar

## Føðingar

* 5. desember - Iver Rosenkrantz, danskur politikari, forsætisráðharri Danmarkar 1730-1735 (d. 1745)

## Andlát

* 8. november - John Milton, enskur yrkjari og høvundur (f. 1608)
# 1632

**1632** (MDCXXXII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum hósdegi, og sambært julianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum sunnudegi.

## Hendingar

## Føðingar

* 29. august - John Locke, bretskur heimspekingur (d. 1704)
* 20. oktober - Christopher Wren, bretskur vísindamaður (d. 1723)
* 24. oktober - Antoni van Leeuwenhoek, niðurlendskur vísindamaður (d. 1723)
* 31. oktober - Johannes Vermeer, niðurlendskur listamálari (d. 1675)
* 24. november - Benedictus de Spinoza, niðurlendskur heimspekingur (d. 1677)

## Andlát

* Gustav II Adolf av Svøríki, kongur Svøríkis frá 1611 til 1632 (f. 1594)
# José de San Martín

José de San Martín
**José Francisco de San Martín Matorras**, **José de San Martín** ella bara **San Martín** (25. februar 1778 – 17. august 1850) var føddur í Yapeyú, Corrientes í Argentina og varð sendur á hernaðarskúla í Spania. Hann fór heim aftur, tá ið hann frætti um frælsisbardagarnar.
# Vín

Vín verður framleitt av geraðari víndrúvusevju.
**Vín** er gjørt úr góðari vínberjasaft, sum gerar. Tá verður vínberjasukrið til koldioxid og alkohol. Í høvuðsheitum verður tað býtt upp í bólkar av høvuðsvínum: borðvín, brúsandi vín og heitvín. Hesir bólkar eru býttir eftir framleiðsluháttunum. Rósuvín, hvítvín og reyðvín verða nevnd borðvín. Fruktvín verður gjørt burtur úr frukt, til dømis blommum ella súreplum. Alkohol, er í víni og brennivíni. Í mong túsund ár hava fólk bryggjað vín. Gomlu grikkarnir drukku vín fyri fleiri enn 4000 árum síðan.

Í Føroyum er tað bara Rúsdrekkasøla Landsins (Rúsan), sum hevur loyvi at selja vín og brennivín, umframt at matstovur og barrir og líknadi støð kunnu søkja um skeinkiloyvi frá Loyvisnevndini.

## Sløg

* Borðvín
	+ Reyðvín
	+ Hvítvín
	+ Rosévín

* Heitvín
	+ Portvín
	+ Madeiravín
	+ Marsalavín
	+ Malagavín

* Eindrúvuvín

* Brúsandi vín
	+ Sjampanja

* Fruktvín
	+ Cider
	+ Most

## Keldur

## Ávísingar úteftir

* Rúsdrekkasøla Landsins Archived 2011-10-26 at the Wayback Machine
# Victor Hugo

Victor Hugo í 1876
**Victor Hugo** (26. februar 1802 í Besançon, Frakland – 22. mai 1885 í París) var ein franskur rithøvundur, pápi Charles og François Victor Hugo.

Uttanfyri Frakland er Hugo mest kendur fyri sínar skaldsøgur, sum seinni vóru gjørdar til filmar, sjónleikir og teknifilmar. Í Fraklandi verður hann roknaður sum ein av teimum størstu rithøvundum, sum skriva á fronskum.

## Tær stóru skaldsøgurnar

* *Klokkarin frá Notre Dame*
* *Les Misérables* (danskt heitið: *De Elendige*)
* *Les Travailleurs de la mer* (danskt heitið: Havets arbejdere)

## Høvuðsverk

* *Les Orientales*
* *Les Contemplations*
* *La Légende des siècles*

## Bókmentir um Victor Hugo

* Martin Feller: *Der Dichter in der Politik. Victor Hugo und der deutsch-französische Krieg von 1870/71. Untersuchungen zum französischen Deutschlandbild und zu Hugos Rezeption in Deutschland.* Marburg 1988.
* Pascal Tonazzi: *Florilège de Notre-Dame de Paris (anthologie)*, Editions Arléa, Paris, 2007, ISBN 2-86959-795-9.

## Keldur

## Slóðir úteftir
# 1787

**1787** (MDCCLXXXVII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum
mánadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum
fríggjadegi.

## Hendingar

* 7. desember - Delaware er fyrsti amerikanski statur, sum skrivar undir stýrisskipanarlógina fyri Sameindu Statirnar.

## Føðingar

* 6. mars - Joseph von Fraunhofer, týskur optikari (d. 1826)
* 18. november - Louis Daguerre, franskur listamálari og uppfinnari (d. 1851)
* 21. november - Samuel Cunard, kanadiskur vinnulívsmaður frá Nova Scotia, stovnari av Cunard Line (d. 1865)
* 25. november - Franz Xaver Gruber, eysturríkskt tónaskald (d. 1863)

## Andlát

* 28. mai - Leopold Mozart, týskt tónaskald (f. 1719)
* 15. november - Christoph Willibald Gluck, týskt tónaskald (f. 1714)
# Boris Spasskij

Boris Spasskij
**Boris Vasiljevitj Spasskij** (**Бори́с Васи́льевич Спа́сский**; føddur 30. januar 1937, deyður 27. februar 2025) var ein russiskur stórmeistari og fyrrverandi heimsmeistari í talvi. Hann var tann 10. talvheimsmeistarin og vann hann heitið fleiri ár á rað frá 1969 til 1972. Hann er kendur sum ein av teimum størstu telvarunum, og áðrenn hann doyði í 2025, var hann eisini tann elsti talvheimsmeistarin, ið var á lívi.

Spasskij vann Sovjetiska Talvmeistaraskapin tvær ferðir (1961, 1973) og tvær ferðir tapti hann finaluna (1956, 1963). Hann var ein av kandidatunum til Talv Heimsmeistaraskapin sjey ferðir (1956, 1965, 1968, 1974, 1977, 1980 og 1985).

Á Talv-OL í 1984 í Thessaloniki megnaði føroyski telvarin John Rødgaard at spæla javnt móti Spasskij.

## Barna- og ungdómsárini

Boris Spasskij í1984.
Hann varð føddur í Leningrad (nú Sankta Pætursborg) og lærdi at telva sum fimm ára gamal, tá hann og mong onnur vóru evakueraði úr býnum við einum toki undir Seinna heimsbardaga. Hann gjørdist rættiliga kendur í Sovjetsamveldinum, tá hann sum 10 ára gamal vann á táverandi sovjetiska meistaranum Mikhail Botvinnik, sum leikti simultantalv í Leningrad. Fyrsti talvvenjari hansara í barnaárunum var Vladimir Zak. Gjøgnum barna- og ungdómsárini, frá hann var 10-ára gamal, vandi Spasskij ofta talv í fleiri tímar hvønn dag saman við venjarum á meistarastigi. Hann setti fleiri met sum yngsti sovjetiski telvarin ið uppnáddi ymiskar rankingar á ávísum aldri (sum 10, 11 og 15 ára gamal). Í 1952, tá hann var 15 ára gamal, skoraði hann 50% í sovjetiska meistaraskapinum í semifinaluni, og gjørdist nummar tvey í Leningrad Meistaraskapinum sama árið. Hann vann IM heitið í 1953 og stórmeistaraheitið GM í 1955.

## Keldur
# Leipzig

| Leipzig  |
| --- |
|  |
|

|  |
| --- |
|  **Coat of arms** |

 |
| Leipzig  |
|
Coordinates: ﻿ / ﻿ |
| Land |
Týskland |
| Fyris. región |
Leipzig  |
| Distrikt |
kreisfreie Stadt |
| Stovnaður |
10. øld (12. øld sum býur) |
| Stjórn |
|  • Yvirborgmeistari |
Burkhard Jung (SPD) |
| Øki |
|  • Tilsamans |
297,8 km2 (Bad rounding here110 sq mi) |
| Fólkatal (september 2018) |
|  • Tilsamans |
584.775 |
|  • Tættleiki |
2,000/km2 (5,100/sq mi) |
| Tíðasona |
CET/CEST (UTC+1/+2) |
| Postkotur | 04103–04357 |
| Telefonkotur |
0341 |
| Akfar skráseting |
L |
| Heimasíða |
leipzig.de |

**Leipzig** (Týsk úttala: [ˈlaɪ̯pt͡sɪç], Saksiskt: *Leibzsch*)
er stórbýur í eystara parti av Týsklandi. Her búgva næstan 585.000 fólk og hetta fólkatalið ger Leipzig til tann størsta býin í Sakslandi og tann 10. størsta býin í Týsklandi. Áin *Weiße Elster* rennur gjøgnum býin.

## Myndasavn

* Nikolaikirkjan
* Thomaskirkjan
* Gamla Ráðhúsið
* Nýggja Ráðhúsið
* Høvuðstokstøðin
* Listasavnið
* Konserthúsið *"Gewandhaus"*

## Sí eisini

* Listi yvir størstu býir í Týsklandi
* Eysturtýskland

## Ávísingar úteftir

* Heimasíða: leipzig.de

* Býurin á kortinum: osm

## Keldur
# Mary Wollstonecraft

Mary Wollstonecraft (um 1797)
**Mary Wollstonecraft** (úttala: /ˈwʊlstənkrɑːft/; fødd 27. apríl 1759 í Spitalfields, London, deyð 10. september 1797 í Somers Town, London) var enskur rithøvundur, heimspekingur og undangongukvinna í stríðinum fyri kvinnurættindum.

Hon er mest kend fyri bókina *A Vindication of the Rights of Woman* frá 1792, eins og hon er kend fyri ferðafrásøgnina *Letters Written During a Short Residence in Sweden, Norway, and Denmark* frá 1796, sum gjørdist best umtókta bókin hjá henni um hesa tíðina.

Hon er móðir Mary Shelley, rithøvund.

## Keldur
# Tennis

US Open, New York.
Tennis
**Tennis** er bóltleikur við lítlum bólti ið verður sligin við kettjara tvørtur um net. Sum einmansleikur el. tvímansleikur. Tennis var upprunaliga eitt margháttligt, franskt spæl, nevnt kongligt- ella rætt tennis. Tennis var fyrstu ferð spælt fyri nærum 1.000 árum síðan. Nútíðartennis verður eisini nevnt *vallatennis*. Spælt verður á grasvølli, oftast á hørðum vølli sum til dømis leirjørð.

Altjóða tenniskappingar á hægsta stigi verða spældar í USA, Onglandi, Avstralia, Svøríki og Fraklandi. Heimsins bestu tennisleikarar fáa stórar peninganøgdir í vinningi og lýsingaravtalum.

## Keldur
# Keiro

**Keiro** er høvuðsstaður Egyptalands. Í Keiro og økinum rundanum búgva 17,8 mió. fólk. Býurin er næststørstur í Afrika og ein av teimum býum sum veksur skjótast. Íbúðarneyðin er ovurstór, og mong av teimum, sum flyta til býin, mega búgva í skitnum, ovbygdum fátækrabýlingnum. Mong búgva ímillum leiðini í *Býi Teirra Deyðu*, sum er ovurstórur leiðisgarður í útryðjuni í býnum. Fólk hava eisini búsett seg á tekjunum á mongu háhúsunum í Keiro.

## Sí eisini

* Afrika
* Egyptaland
# Nepal

**सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल**|

|  |  |
| --- | --- |
|  (Flagg Nepal) |  |

 |
| Tjóðarslagorð: जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी |
| Tjóðsangur: "Sayaun Thunga Phulka" |
|  |
| **Alment mál** | Nepalskt mál |
| **Høvuðsstaður** | Kathmandu |
| **Forseti** | Ram Chandra Poudel (रामचन्द्र पौडेल) |
| **Forsætisráðharri** | Sushila Karki (सुशीला कार्की) |
| **Fullveldi** | 25. september 1768 |
| **Vídd**  - tilsamans  - vøtn (%) |   147,516 km² 2,8 % |
| **Íbúgvar**  - tilsamans 2018  - tættleiki |   28,095,714 180,0/km² |
| **Gjaldoyra** | Nepalskur Rupi (NPR) |
| **Tíðarøki** | UTC +5 |
| **Økisnavn á alnetinum** | .np .नेपाल |
| **Telefonkota** | `+977` |
|  |

**Nepal** er eitt lýðveldi í Asia. Høvuðsstaður er Kathmandu. Fólkatalið er umleið 26,5 milliónir. Nepal liggur millum Kina í norði og India í suðri. Tíggju av sekstan av heimsins hægstu fjøllum liggja har norðuri í Nepal, av teimum er eisini Mount Everest, ið er heimsins hægsta fjall og liggur á markinum millum Nepal og Kina. Lítla landið Nepal er ógvuliga avbyrgt land í syðra parti í Himaleiafjøllum. Flestu fólk eru hinduar, men hjá mongum fólkum er átrúnaðurin blandingur av hinduismu og buddismu. Til 1991 var kongur einaveldugur, men eftir harðan politiskan ófrið, varð skipanin broytt til parlamentariskt kongsveldi, og fólkið slapp at velja stýrið sítt, og nú styrir fólkavald stjórn landinum. Í 2006 varð kongurin koyrdur frá, og landið varð stovnað sum lýðveldi. Hægstu fjøll í heiminum - harímillum Mount Everest - eru í Nepal, og tí er landið væl umtókt ferðamál hjá fjallaklívarum og fólki, sum dámar at ganga í fjøllunum.

Kathmandu er høvuðsstaður í Nepal og størsti býur. Í gamla býarpartinum eru nógvar trongar gøtur og mong torg við gomlum templum og minnisvarðum. Í einum templi býr livandi gudinnan Kumari Devi, ein smágenta, sum kosin er at umboða hindugudinnuna Parvati. Gentan er í templinum, til hon kemur í kynsbúningaraldurin, tá verður ein onnur vald. Í Nepal eru mong fólkasløg. Sherparnir í eystara parti í hálendinum eru óføra djarvir fjallaklívarar. Gurkharnir miðskeiðis í landinum eru heimsgitnir fyri dirvi og evni síni sum hermenn og manna serdeildir bæði í indiska og bretska herinum. Newrarnir í Kathmandudali eru kendir fyri træskurðarlist sína, sum prýðir mong tempul og hús í Nepal. Meiri enn helvtin av fólkinum í Nepal er nepalar, ið eru ættaðir úr India. Um 90 % av fólkinum í Nepal arbeiðir í landbúnaðinum. Mong dyrka rís og aðra grøði í vælgjørdu bríkunum, sum eru laðaðar langt niðan í brøttu líðirnar. Soleiðis ber til at velta í lendi, sum annars hevði verið óhugsandi sum dyrkilendi. Sum aðrastaðni her um leiðir hevur monsunregnið alt at siga fyri gróðurin.

* Nepal
* Kathmandu
* Pashupatinath
* Bhaktapur
* Changu Narayan
* Patan
* Himalaya
* Himalaya
* Mustang
* Mustang
# Evra

Eurozone 2023
Fimm- til fimmhundraðevruseðlar.
Evru- og sentsmyntir.
Gjaldoyrað **evra** ella **euro** (symbol **€** ella *EUR*) er seinnu árini innført í nógvum av ES-limalondunum. Danmark er ikki við í gjaldoyrasamstarvinum, men danska krónan er kortini sterkt tengd at evruni - kursurin liggur altíð og ridlar um 7,45 DKK fyri eina EUR.

Í løtuni eru 20 lond við í evruøkinum (*Euro Area* ella *Eurozone*). Afturat teimum nýta fimm lond evruna sambært formligum avtalum, teirra millum San Marino, Monako og Vatikanið umframt oyggjalondini Saint-Pierre og Miquelon og Mayotte, seks lond nýta evruna uttan formligar avtalur, teirra millum Montenegro, Andorra, Kosovo og fleiri oyggjalond, afturat teimum eru minst ellivu gjaldoyru knýtt at evruni.

## Søgan

Í 1979 fekst felags gjaldoyra, tá ið avroknast skuldi fyri landbúnaðarvørur. Hetta gjaldoyrað fekk navnið *ecu*, sum er European Currency Unit (ella á føroyskum: "evropeisk gjaldoyraeind"). Samstundis er ecu eisini navnið á fronskum mynti úr miðøldini. Tann 1. januar 1999 kom í gildi nýtt felags ES-gjaldoyra, sum verður nevnt *evra*, uppkallað eftir heimspartinum.

## Slóðir

* Den Europæiske Centralbank (ECB) (á danskum).
* Evra (peningaseðlar) (enskt) (týskt)
# Buenos Aires

| Flagg | Skjøldur |
| --- | --- |
|  |  |
|  |
| Land: |  Argentina |
| Vídd: | 203 km² |
| Íbúgvar (2010): | 2 890 151 |
| fyri km²: | 14.308/km² |
| Mál: | Spanskt |
| Heimasíða: | Buenosaires.gov |

Buenos Aires.
**Buenos Aires** er høvuðsstaður og størsti býur í Argentina. Í Buenos Aires og økinum rundanum búgva 12.741.364 fólk.
Næstan 40 % av fólkinum í Argentina búgva í Buenos Aires ella tætt við býin, sum er ein hin størsti á suðurhálvuni.

Spaniamenn grundaðu Buenos Aires sum havnabý í munnanum á ánni Rio de la Plata í 1536; og fólkið í býnum
verður enn kallað "portenos", ið merkir "havnabýarfólk". Nú er Buenos Aires nýmótans býur við breiðum vegum,
tunlum og dýrum handlum.

Býurin er handilsmiðdepil í Argentina, og meginparturin av útflutningi landsins verður avskipaður haðan.

## Slóðir úteftir

* Heimasíða: Buenosaires.gov
* Buenos Aires, wikivoyage.org (á enskum)
# 2. september

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **september 2026** | >> |
| Má | Tý | Mi | Hó | Fr | Le | Su |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |  |  |  |  |
| **MMXXVI** |

**2. september** er dagur 245 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 246 um skotár er). 120 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 2019 - Ódnin Dorian ger stóran skaða í Bahamaoyggjunum

## Føðingar

* 1818 - Hans Christopher Müller, føroyskur politikari (d. 1897)
* 1838 - Liliuokalani, Hawaiidrotning (d. 1917)
* 1943 - Hans Mortensen, føroyskur vinnulívsmaður (d. 2019).
* 1952 - Jimmy Connors, amerikanskur tennisleikari
* 1964 - Keanu Reeves, kanadiskur sjónleikari
* 1966 - Salma Hayek, meksikonsk sjónleikarinna

## Andlát

* 1937 - Pierre de Coubertin (f. 1863)
* 1969 - Ho Chi Minh (f. 1890)
* 1973 - J. R. R. Tolkien (f. 1892)

|  |
| --- |
| Januar | Februar | Mars | Apríl | Mai | Juni | Juli | August | September | Oktober | November | Desember |
# 7. øld

**7. øld** var øldin, ið vardi frá 1. januar 601 (DCI) til 31. desember 700 (DCC) í tí julianska kalendaranum.

(6. øld - **7. øld** - 8. øld)

## Áratíggju og ár

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **590-árini** | 590 | 591 | 592 | 593 | 594 | 595 | 596 | 597 | 598 | 599 |
| **600-árini** | 600 | 601 | 602 | 603 | 604 | 605 | 606 | 607 | 608 | 609 |
| **610-árini** | 610 | 611 | 612 | 613 | 614 | 615 | 616 | 617 | 618 | 619 |
| **620-árini** | 620 | 621 | 622 | 623 | 624 | 625 | 626 | 627 | 628 | 629 |
| **630-árini** | 630 | 631 | 632 | 633 | 634 | 635 | 636 | 637 | 638 | 639 |
| **640-árini** | 640 | 641 | 642 | 643 | 644 | 645 | 646 | 647 | 648 | 649 |
| **650-árini** | 650 | 651 | 652 | 653 | 654 | 655 | 656 | 657 | 658 | 659 |
| **660-árini** | 660 | 661 | 662 | 663 | 664 | 665 | 666 | 667 | 668 | 669 |
| **670-árini** | 670 | 671 | 672 | 673 | 674 | 675 | 676 | 677 | 678 | 679 |
| **680-árini** | 680 | 681 | 682 | 683 | 684 | 685 | 686 | 687 | 688 | 689 |
| **690-árini** | 690 | 691 | 692 | 693 | 694 | 695 | 696 | 697 | 698 | 699 |
| **700-árini** | 700 | 701 | 702 | 703 | 704 | 705 | 706 | 707 | 708 | 709 |

## Týdningarmikil fólk
# 2. øld f.Kr.

3. øld f.Kr. – **2. øld f.Kr.** – 1. øld f.Kr.

## Hendingar

## Týdningarmiklir persónar

## Uppfinningar

* Pergament verður tikið í nýtslu, tað byrjaði í Pergamon.

## Ár í 2. øld f.Kr.

|  |
| --- |
| 200 f.Kr. |
| 199 f.Kr. | 198 f.Kr. | 197 f.Kr. | 196 f.Kr. | 195 f.Kr. | 194 f.Kr. | 193 f.Kr. | 192 f.Kr. | 191 f.Kr. | 190 f.Kr. |
| 189 f.Kr. | 188 f.Kr. | 187 f.Kr. | 186 f.Kr. | 185 f.Kr. | 184 f.Kr. | 183 f.Kr. | 182 f.Kr. | 181 f.Kr. | 180 f.Kr. |
| 179 f.Kr. | 178 f.Kr. | 177 f.Kr. | 176 f.Kr. | 175 f.Kr. | 174 f.Kr. | 173 f.Kr. | 172 f.Kr. | 171 f.Kr. | 170 f.Kr. |
| 169 f.Kr. | 168 f.Kr. | 167 f.Kr. | 166 f.Kr. | 165 f.Kr. | 164 f.Kr. | 163 f.Kr. | 162 f.Kr. | 161 f.Kr. | 160 f.Kr. |
| 159 f.Kr. | 158 f.Kr. | 157 f.Kr. | 156 f.Kr. | 155 f.Kr. | 154 f.Kr. | 153 f.Kr. | 152 f.Kr. | 151 f.Kr. | 150 f.Kr. |
| 149 f.Kr. | 148 f.Kr. | 147 f.Kr. | 146 f.Kr. | 145 f.Kr. | 144 f.Kr. | 143 f.Kr. | 142 f.Kr. | 141 f.Kr. | 140 f.Kr. |
| 139 f.Kr. | 138 f.Kr. | 137 f.Kr. | 136 f.Kr. | 135 f.Kr. | 134 f.Kr. | 133 f.Kr. | 132 f.Kr. | 131 f.Kr. | 130 f.Kr. |
| 129 f.Kr. | 128 f.Kr. | 127 f.Kr. | 126 f.Kr. | 125 f.Kr. | 124 f.Kr. | 123 f.Kr. | 122 f.Kr. | 121 f.Kr. | 120 f.Kr. |
| 119 f.Kr. | 118 f.Kr. | 117 f.Kr. | 116 f.Kr. | 115 f.Kr. | 114 f.Kr. | 113 f.Kr. | 112 f.Kr. | 111 f.Kr. | 110 f.Kr. |
| 109 f.Kr. | 108 f.Kr. | 107 f.Kr. | 106 f.Kr. | 105 f.Kr. | 104 f.Kr. | 103 f.Kr. | 102 f.Kr. | 101 f.Kr. |
# Taivan

**中華民國
Zhōnghúa míngúo
Lýðveldið Kina**|

|  |  |
| --- | --- |
|  (Flagg Taivan) |  (Skjaldarmerki Taivan) |

 |
| Tjóðarslagorð: *Onki* |
| Tjóðsangur: *Zhōnghúa míngúo gúogē* Duration: 1 minute and 21 seconds.1:21 |
|  |
| **Alment mál** | Kinesiskt |
| **Høvuðsstaður** | Taipei |
| **Forseti** | Tsai Ing-wen |
| **Varaforseti** | Lai Ching-te |
| **Fullveldi** | 10. oktober 1911 7. desember 1949 |
| **Vídd**  - tilsamans  - vøtn (%) |   36 179 km² 10,34 % |
| **Íbúgvar**  - tilsamans 2013  - tættleiki |   23 367 320 639/km² |
| **Gjaldoyra** | Taivanskur dollari (TWD) |
| **Tíðarøki** | UTC +8 |
| **Økisnavn á alnetinum** | .tw |
| **Telefonkota** | `+886` |
|  |

**Lýðveldið Kina** (kinesiskt: 中華民國 Zhōnghúa míngúo) ella **Taivan**, Á hesi oyggj búgva um 23,5 mió. fólk.

Lýðveldið Kina hevur verið avbyrgt frá kinesiska meginlandinum síðan 1949, tá ið tjóðskaparstjórnin flýddi út í oynna, eftir at hon hevði tapt borgarakríggið ímóti kommunistunum. Stýrið í Taivan sigur seg enn verða lógliga stjórnarvaldið í øllum Kina, og Fólkalýðveldið Kina sigur Taivan verða kinverskan landslut. Fá lond hava viðurkent Taivan sum sjálvstøðugt ríki.

## Stavseting

Á føroyskum verður landið við hvørt stavað Teivan, men eftir føroyskum stavsetingarreglum eigur tað at verða stavað Taivan.

## Landafrøði

Oyggin liggur í Eysturkinesiska havinum, norðanfyri Filipsoyggjar og eystanfyri kinesiska meginlandið. Taivansundið skilur oynna frá meginlandinum.

## Søga

Tá ið portugisiskir sjófarar fyrstu ferð komu til Taivan í 1590, nevndu teir oynna *Ilha Formosa* ("Oyggin Vakra"), tí hon var so fruktagóð, og fjøllini vóru so vøkur.

## Politikkur

Hóast Taivan loysti frá Kina undir borgarakrígnum í 1949, so metir Kina enn, at Taivan er ein partur av Kinesiska Ríkinum, og landið hevur hótt Taivan, hvørja ferð tað hevur haft ætlanir um at taka formelt sjálvstýri.

## Fólkið

### Upprunafólkið

Langt fyri at kinverjar komu til Taivans, búðu mong fólkasløg har. Tey talaðu egið mál, men mangir siðir og gerandislív líktist. Kinverjar komu hagar í 17. øld, og sum tíðin leið, løgdu teir oynna undir seg og trokaðu burtur upprunafólkið, ið nú á døgum bara er 2 % av fólkinum í Taivan. Fjølmentasta upprunafólkið nú er amifólkið, sum eru dugnaligir leirkerasmiðir og bøndur. Amifólkið býr í stórum bygdum, og heima eru tað konufólkini, ið ráða.

### Átrúnaður

Størstu átrúnaðirnir í Taivan eru buddisma, taoisma og konfusianisma. Hesir átrúnaðir líkjast nógv, og mong fólk trúgva á partar úr øllum trimum. Taoisman, ið tók seg upp í Kina um 300 f.Kr., er vegurin (tao) til einfalt lív og levnað leys av øllum jarðligum strevi. Endamálið hjá taoistum er at liva í samljóði við náttúruna, so at javnvág verður ímillum tann óvirkna kvinnupartin av likaminum (yin) og tann virkna mannpartin (yang).

## Hygg eisini at

* Asia

## Ávísingar úteftir

* Taiwan, wikivoyage.org (á enskum)

## Keldur
# 5. øld

**5. øld** var øldin, ið vardi frá 1. januar 401 (CDI) til 31. desember 500 (D) í tí julianska kalendaranum.

(4. øld - **5. øld** - 6. øld)

## Áratíggju og ár

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **390-árini** | 390 | 391 | 392 | 393 | 394 | 395 | 396 | 397 | 398 | 399 |
| **400-árini** | 400 | 401 | 402 | 403 | 404 | 405 | 406 | 407 | 408 | 409 |
| **410-árini** | 410 | 411 | 412 | 413 | 414 | 415 | 416 | 417 | 418 | 419 |
| **420-árini** | 420 | 421 | 422 | 423 | 424 | 425 | 426 | 427 | 428 | 429 |
| **430-árini** | 430 | 431 | 432 | 433 | 434 | 435 | 436 | 437 | 438 | 439 |
| **440-árini** | 440 | 441 | 442 | 443 | 444 | 445 | 446 | 447 | 448 | 449 |
| **450-árini** | 450 | 451 | 452 | 453 | 454 | 455 | 456 | 457 | 458 | 459 |
| **460-árini** | 460 | 461 | 462 | 463 | 464 | 465 | 466 | 467 | 468 | 469 |
| **470-árini** | 470 | 471 | 472 | 473 | 474 | 475 | 476 | 477 | 478 | 479 |
| **480-árini** | 480 | 481 | 482 | 483 | 484 | 485 | 486 | 487 | 488 | 489 |
| **490-árini** | 490 | 491 | 492 | 493 | 494 | 495 | 496 | 497 | 498 | 499 |
| **500-árini** | 500 | 501 | 502 | 503 | 504 | 505 | 506 | 507 | 508 | 509 |

## Týdningarmikil fólk