Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 314 f.Kr.

Øldir: 5. øld f.Kr. – **4. øld f.Kr.** – 3. øld f.Kr.

Áratíggju: 360-árini f.Kr. 350-árini f.Kr. 340-árini f.Kr. 330-árini f.Kr. 320-árini f.Kr. - 310-árini f.Kr. - 300-árini f.Kr. 290-árini f.Kr. 280-árini f.Kr. 270-árini f.Kr. 260-árini f.Kr.

Árstal: 319 f.Kr. 318 f.Kr. 317 f.Kr. 316 f.Kr. 315 f.Kr. - 314 f.Kr. - 313 f.Kr. 312 f.Kr. 311 f.Kr. 310 f.Kr. 309 f.Kr.

---

## Hendingar

## Føðingar

## Andlát
# 123 f.Kr.

Øldir: 3. øld f.Kr. – **2. øld f.Kr.** – 1. øld f.Kr.

Áratíggju: 170-árini f.Kr. 160-árini f.Kr. 150-árini f.Kr. 140-árini f.Kr. 130-árini f.Kr. - 120-árini f.Kr. - 110-árini f.Kr. 100-árini f.Kr. 90-árini f.Kr. 80-árini f.Kr. 70-árini f.Kr.

Árstal: 128 f.Kr. 127 f.Kr. 126 f.Kr. 125 f.Kr. 124 f.Kr. - 123 f.Kr. - 122 f.Kr. 121 f.Kr. 120 f.Kr. 119 f.Kr. 118 f.Kr.

---

## Hendingar

## Føðingar

## Andlát
# Sjálvmorð

Kort yvir sjálvmorðini í heiminum.
**Sjálvmorð** er tað, tá ið ein við vilja tekur seg sjálvan av døgum. Sjálvmorð er ofta orsakað vónloysi, tunglyndi, sinnissjúku ella/og rúsevnis- og rúsdrekkamisnýtslu. Harafturat kann sovorðið sum fíggjarligir trupulleikar og vánalig viðurskifti við onnur fólk vera ein orsøk. Í 2012 gjørdu trý fólk við føstum bústaði í Føroyum sjálvmorð. Frá 2007 til 2012 hava 13 fólk tikið seg av døgum í Føroyum og bara í 2010 vóru heili 6 sjálvmorð. Sambært heilsulýsing landslæknans var eitt sjálvmorð framt í Føroyum í 2007. Hetta er eitt vet minni enn seinastu trý árini, tí í 2006 vórðu trý sjálvmorð framd, meðan seks vórðu í 2005. Størsta sjálvmorðstalið eitt einstakt ár í Føroyum var árið 1985, tá sjey fólk doyðu fyri egnari hond. Í 1984, 1986, 1988, 1992, 2005 og í 2010 tóku seks fólk lívið av sær hvørt av hesum árunum. Tað er bara í árunum 1999, 2001 og í 2009, at eingin føroyingur doyði fyri egnari hond. Frá ársbyrjan 1981 til og við 2007 eru tilsamans 88 sjálvmorð staðfest her á landi. Samanborið við hini Norðurlondini og londini í Evropa eru føroysku sjálvmorðstølini sera lág. Tølini yvir sjálvmorð í Føroym eru ikki økt seinastu 30 árini, men heldur eru tølini minkað.

Flest menn gera sjálvmorð; í so at siga øllum aldursbólkum eru menn teir, ið liggja ovast á listanum yvir sjálvmorð. Í 2012 gjørdu 661 fólk sjálvmorð í Danmark. Kanningin hjá Jyllands-Posten vísir, at av teimum 661 sum gjørdu sjálvmorð hetta árið, vórðu 494 teirra menn . Tað er serliga menn í aldrinum 20 til 40 ár.

## Sí eisini

* Hjálpt sjálvmorð

## Keldur
# Buddha

Hesin træskurður úr 8.-12. øld e.Kr. vísir, tá ið Buddha verður føddur.
Hong Kong Buddha
**Siddhartha Gautama** (sanskrit: सिद्धार्थ गौतम *Siddhārtha Gautama*) f. uml. 563 f.Kr. í Lumbini í Nepal, d. uml. 483 f.Kr. í Kushinagar í India) var ein ferðandi asketur og andaligur lærari, ið grundlegði buddhismuna.

Siddhārtha Gautama var ein ríkur kongasonur og búði í India, har hann á ungum árum livdi avbyrgdur frá lívsins veruleika í gleði og gleimi. 29 ára gamal fór hann heiman at síggja veruliga lívið. Ein dagin gongur hann seg fram á ein sjúkan mann, ein biddara og ein deyðan. Tað tók honum so fast, at hann gjørdi av at lata alt, hann átti, kvittaði við sítt gagnleysa lív og fór at leta eftir lívsins sonnu meining sum biddari í nøkur ár. Meðan hann sat undir einum bodhitræi í bygdini Uruvela í 528 f.Kr., birtist brádliga fyri honum tað, hann hevði leitað eftir, og hann skilti meiningina og tað óskiljandi við allari líðing. Lív sítt halgaði hann at undirvísa teimum, sum vóru hugað at lýða á læru hansara. Hann tráðaði ikki eftir at vera gudur, men tá ið hann var deyður, gjørdu læruveinar hansara eina nýggja trúarlæru, teir tilbóðu hann og boðaðu tað, hann hevði lært. Henda nýggja trúarlæra varð kallað buddisma eftir indiska orðinum "buddha", sum merkir "hin upplýsti".

## Keldur
# Zhengzhou

Kort yvir Kina, har tað sæst hvar ið Zhengzhou

**Zhengzhou** er ein býur í Kina og høvuðsstaður í Henan landslutinum. Býurin er eisini prefekturat. Fólkatalið í prefekturatinum var 8.626.505 í 2010, meðan tað í sjálvum býnum var 3.132.000.

Býurin er politiskur, økonomiskur, teknologiskur og útbúgvingar miðdepil í Hanan landslutinum. Býurin er eisini miðdepil fyri ferðsluna í Miðkina.

Býurin liggur á syðra áarbakka á Gulu Ánni (Huang He / Yellow River), og er ein av teimum átta fornaldarligu høvuðsstaðunum í Kina.

## Kend fólk úr Zhengzhou

* Bai Juyi (772 – 846), Tang Dynasty skald.
* Deng Yaping (1973 – ), fýra ferðir Olympiskur meistari í borðtennis fyri kvinnur, eisini seks ferðir heimsmeistari í borðtennis.
* Du Fu (712—770), Tang Dynasty skald, føddur í Gongyi (nú í Zhengzhou).
* Wei Wei (1920—2008), ein nútíðar rithøvundur.
# 15. juli

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **juli 2026** | >> |
| Má | Tý | Mi | Hó | Fr | Le | Su |
|  |  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |  |
| **MMXXVI** |

**15. juli** er dagur 196 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 197 um skotár er). 169 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1799 - Rosettusteinurin verður funnin í Egyptalandi.
* 1815 – Napoleonsku kríggini: Napoleon Bonaparte yvirgevur seg umborð á skipinum HMS *Bellerophon*.
* 1910 - Emil Kraepelin gevur Alzheimers sjúkdóminum navn, eftir arbeiðsfelaga sínum Alois Alzheimer.
* 1974 - Í Kypros verður hernaðarkvett framt, stuðlað av griksku hernaðarjuntuni. Kypriski forsetin, Makarios erkibispur, verður koyrdur frá og Nikos Sampson tekur valdið.
* 1995 - Fyrsta sølan fer fram á nethandlinum amazon.com.
* 2006 - Twitter opnar fyri almenninginum, og gerst ein av heimsins størstu samfelagsmiðlum.

## Føðingar

* 1606 - Rembrandt, niðurlendskur listamaður (d. 1669)
* 1930 - Jacques Derrida, franskur heimspekingur (d. 2004)
* 1946 - Linda Ronstadt, amerikonsk songkvinna.
* 1949 - Carl Bildt, svenskur politikari.
* 1961 - Forest Whitaker, amerikanskur sjónleikari.
* 1963 - Brigitte Nielsen, donsk model og sjónleikarinna.
* 1973 - John Dolmayan, amerikansk-armenskur trummusláari í System of a Down.
* 1979 - Alexander Frei, sveisiskur fótbóltsleikari.

## Andlát

* 1904 - Anton Tjekhov, russiskur rithøvundur (f. 1860)
* 1997 - Gianni Versace, italskur klædnasniðgevi og stovnari av mótahúsinum Versace (f. 1946)
* 2017 - Martin Landau, amerikanskur sjónleikari (f. 1928)

|  |
| --- |
| Januar | Februar | Mars | Apríl | Mai | Juni | Juli | August | September | Oktober | November | Desember |
# 7. desember

**7. desember** er dagur 341 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 342 um skotár er). 24 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1787 - Delaware gerst fyrsti amerikanski statur, ið skrivar undir stýrisskipanarlógina hjá USA.
* 1856 - Haldarsvíkar kirkja verður vígd.
* 1941 - Skipið Sauternes, vanliga nevnt Jólaskipið, gongur burtur í Fugloyarfirði.
* 1941 - Japansk flogfør leypa uttan ávaring á amerikansku herflotastøðina Pearl Harbor á Hawaii í Kyrrahavinum. 2200 amerikanarar doyggja í álopinum, sum er beinleiðis atvold til, at USA fer upp í Seinna Heimsbardaga.
* 1967 - Amerikanski sangarin Otis Redding spælir inn plátuna *Dock Of The Bay*, tríggjar dagar áðrenn hann doyr í ein flogvanlukku.
* 1988 - Meira enn 25 000 fólk doyggja, og ein hálv millión verður heimleys, tá ið ein jarðskjálvti rakar Armenia. Skjálvtin málar 6,9 á Richterstiganum.
* 1995 - Roskilde Domkirke kemur upp á listan hjá UNESCO yvir mentanarskattirnar í heiminum.

### Ítróttur

* 2014 - Pál Joensen gerst nummar 4 til HM á stuttgeil við tíðini 14:26.54. Hetta er nýtt norðurlendskt met, og betran av hansara persónligu bestu tíð við nærum seks sekundum.

## Føðingar

* 1900 - Christian Matras, førouskur yrkjari og málfrøðingur (d. 1988).
* 1915 - Eli Wallach, amerikanskur sjonleikari (d. 2014).
* 1924 - Bent Fabricius Bjerre, danskur tónleikari og tónaskjald
* 1928 - Noam Chomsky, amerikanskur heimspekingur.
* 1932 - Ellen Burstyn, amerikanskur sjónleikari
* 1949 - Tom Walts, amerikanskur rocktónleikari
* 1980 - John Terry, enskur fotboltsleikari.

## Andlát

* 2020 - Chuck Yeager, amerikanskur flogskipari (f. 1923)

|  |
| --- |
| Januar | Februar | Mars | Apríl | Mai | Juni | Juli | August | September | Oktober | November | Desember |
# Maltiskt mál

Maltiskt mál í Malta.
**Maltiskt** (Maltiskt: Malti) er alment mál í Malta.

Maltiskt er ein Miðsentiskt mál sum kemur frá Sisilia Arabiskt. Maltiskt er tann einasta Sentiskt mál sum man skrivar í Latínska stavraðið. Maltiskt hevur umleið 570,000 talarir.

## Bókstavarað

Maltiskt Stavrað hevur A a, B b, Ċ ċ, D d, E e, F f, Ġ ġ, G g, GĦ għ, H h, Ħ ħ, IE ie, J j, K k, L l, M m, N n, O o, P p, Q q, R r, S s, T t, U u, V v, W w, X x, Ż ż, Z z.

## Slóðir úteftir
# Dante Alighieri

Dante Alighieri
**Dante Alighieri** (føddur mai/juni 1265 í Firenze, deyður 14. september 1321 í Ravenna) var ein italienskur rithøvundur og skald, best kendur fyri at hava skrivað *Tann gudgivna skemtileikin* (*La Divina Commedia*), sum er eitt av hæddarpunktunum í heimsbókmentunum.

## Lívssøga

Dante Alighieri varð føddur í býarpartinum San Pier Maggiore í Firenze í 1265. Føðingardagurin er rættiliga óvissur, men hann fortelur sjálvur í skaldskapi sínum, at hann varð føddur í stjórnutekninum Tvillingunum. Hann varð doyptur Durante eftir abba sínum á móðursíðuni, Durante degli Abati, Dante var eitt kallinavn, ið hann sjálvur valdi at nýta. Mamma hansara, Berta ella Bella degli Abati, doyði tá hann var knapt tíggju ára gamal. Pápi hansara, Alighiero di Bellincione Alighieri, giftist uppaftur og fekk fýra børn við nýggju konuni, sum nevndist Lapa Cialuffi.

Tá Dante var níggju ára gamal møtti hann musu sínari, tí átta ára gomlu Bice Portinari, sum hann nevndi ”Beatrice”, tann saliga. Tá hann var umleið átjan ára gamal møttist hann ofta við henni, og hon gjørdist hansara ímynd av kærleikanum. Tey blivu tó ikki gift. Tá hann einaferð vísti áhuga fyri einari aðrari kvinnu gjørdist hon firtin og ignoreraði hann. Tá lovaði hann, at hann skuldi yrkja til hennara heiður soleiðis sum ongin annar hevði yrkt fyrr. Beatrice giftist einum bankamanni sum nevndist Simone dei Bardi, og hon doyði í 1290. Í 1293 uppfylti hann sítt lyfti og skrivaði *Vita Nuova*, sum ofta verður nevnt hansara ungdomsverk.

Tólv-ára gamal bleiv Dante trúðlovaður Gemma Donati, sum hann seinni giftist við. Tey fingu eftir øllum at døma trýggjar synir og tvær døtur. Tveir synir, Jacopo og Pietro, gjørdist seinni kendir fyri at viðmerkja verk hjá pápanum. Dante fekk í hvussu so er eina dóttir, Antoniu, sum gjørdist nonna í Ravenna og sum tá fekk sær navnið systir Beatrice.

## Keldur
# Sung Jae-ki

**Sung Jae-ki** (Hangul: **성재기** føddur 11. september 1967 í Daegu - deyður 26. juli 2013 í Mapo í Seoul var ein Suðurkoreanskur mannarættindaaktivistur, ið stríddist fyri rættindum hjá monnum mótvegis kvinnum. Hann var anti-feministur. Sung stovnaði Association of Korean male(남성연대) og var formaður har frá 2008 til 2013. Hann tók lívið av sær í 2013 við at loypa av Mapo-brúnni. Hann hevði kunngjørt á heimasíðu síni dagin fyri, at hann ætlaði at taka lívið av sær, tá skyldaði hann umleið 200 milliónir dollarar.

## Keldur

## Slóðir úteftir