Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Grønlendskt mál

| Grønlendskt Kalaallisut |
| --- |
| Tosað í: | Grønland. |
| Tosandi íalt: | 57 100 |
| Málætt: | Eskimoiskt-aleutiskt
  Eskimoiskt
   Inuittiskt
   **Grønlendskt** . |
| Málkotur |
| ISO 639-1: | kl |
| ISO 639-2: | kal |
| ISO 639-3: | kal
. |

**Grønlendska málið(Grønlendskt: kalaallit oqaasii ella kalaallisut)*. Umleið 50.000 fólk tala málið; teirra millum eru eisini tvímælingar, ið hava danskt sum hitt málið. Kalaallisut er í ætt við fleiri onnur eskimoisk mál og er partur av eskaleutisku málættini, har eskimoiskt og aleutisk eru høvuðsgreinarnar.

Sum í øllum øðrum málum verður skilt ímillum talumálið *kalaallisut* við fleiri høvuðsmálførum, sum tó eru sínámillum fatilig, og skriftmálið *kalaallisut*. Grønlendska skriftmálið, ið allir grønlendingar nýta, virkar sum øll onnur standardmál og verður brúkt í útbúgvingarverkinum, í yrkis- og fagurbókmentum, í prentaðum miðlum og til teksting í sjónvarpi.

Upprunaliga varð skriftmálið ment við støði í málførunum í Miðvesturgrønlandi, har ið Nuuk liggur, og har var og er eisini týdningarmesti lærustovnurin í Grønlandi, læraraskúlin Ilinniarfissuaq. Haðani kom eisini fyrsta íkastið í grønlendska bókmentaheimin í 1860.

Allir grønlendingar skilja tað núverandi skriftmálið, tí at orð- feingið er ment við íkasti úr málførunum fyri sunnan og fyri norðan og frá Avenersuaq (Thule) og Tunu (Eysturgrønlandi). Í Eysturgrønlandi eru tey bæði ráðandi málføraøkini Ammasalikleiðin og Illoqqortoormiutleiðin (Scoresbysund).

Í Grønlandi eru trý høvuðsmálføri: Í Aversuaq (Norðurgrønlandi), Tunu (Eysturgrønlandi) og Kitaa (Vesturgrønlandi).
# 21. øld

**21. øld** er frá 2001 til 2100 í tí gregorianska kalendaranum.

(20. øld - **21. øld** - 22. øld)

## Øldir og ár

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **1990-árini** | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 |
| **2000-árini** | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 |
| **2010-árini** | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 |
| **2020-árini** | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 |
| **2030-árini** | 2030 | 2031 | 2032 | 2033 | 2034 | 2035 | 2036 | 2037 | 2038 | 2039 |
| **2040-árini** | 2040 | 2041 | 2042 | 2043 | 2044 | 2045 | 2046 | 2047 | 2048 | 2049 |
| **2050-árini** | 2050 | 2051 | 2052 | 2053 | 2054 | 2055 | 2056 | 2057 | 2058 | 2059 |
| **2060-árini** | 2060 | 2061 | 2062 | 2063 | 2064 | 2065 | 2066 | 2067 | 2068 | 2069 |
| **2070-árini** | 2070 | 2071 | 2072 | 2073 | 2074 | 2075 | 2076 | 2077 | 2078 | 2079 |
| **2080-árini** | 2080 | 2081 | 2082 | 2083 | 2084 | 2085 | 2086 | 2087 | 2088 | 2089 |
| **2090-árini** | 2090 | 2091 | 2092 | 2093 | 2094 | 2095 | 2096 | 2097 | 2098 | 2099 |
| **2100-árini** | 2100 | 2101 | 2102 | 2103 | 2104 | 2105 | 2106 | 2107 | 2108 | 2109 |
# Bertrand Russell

Bertrand Russell í 1916.
**Bertrand Arthur William Russell** (føddur 18. mai 1872 í Ravenscroft, Trelleck, Monmouthshire, deyður 2. februar 1970 í Penrhyndeudraeth, Gwynedd),
var walisiskur støddfrøðingur, heimspekingur og logikari.

Hann fekk Nobelvirðislønina í bókmentum í 1950.

## Slóðir úteftir

* Bertrand Russell, nobelprize.org (stutt ævisøga, enskt)
* "Bertrand Russell / 100 Welsh Heroes / 100 Arwyr Cymru". 2012-12-09. Talgilda eintakið, gjørt  eftir tí talgilda frumeintakinum , varð goymt í skjalasavni á netinum tann 2012-12-09.   (stutt ævisøga, enskt)

## Keldur
# Gjaldoyra

**Gjaldoyra** er peningseind í einum landi. Peningur er rætt og slætt pappírslepar og smá metalpetti, sum myndugleikarnir hava givið okkum at gjalda við, tá ið vit keypa. Tað hevur tí einki at siga, hvørjum tað er, vit gjalda við, bara fólk eru samd um virðið á gjaldoyranum.

Í gomlum døgum hava fólk ymsastaðni í heiminum brúkt til dømis neyt, tubbak, te og metal sum gjaldoyra. Fyri meira enn 2000 árum síðan gjørdu fólk pengar av dýrum metalli, til dømis silvuri og gulli. Men fyri 1000 árum síðan fóru kinverjar at brúka pengaseðlar, t.e. pappírslepar, sum bankin lovaði at taka og lata gull í staðin. Fyrstu kinversku pengarnir vóru gjørdir úr bronsu og høvdu skap sum amboð. Í langar tíðir gav eisini Tjóðbanki Danmarkar henda umbýtingarrætt, men varð hann avtikin í 1931. Elstu myntirnir eru næstan 3000 ára gamlir og eru úr Lýdia í Turkalandi. Í dag eru myntir helst tað, vit kalla smápengar.

Pengaseðlar eru størri upphæddir, teir eru torførir at falsa og nógv lættari enn myntir. Pengaseðlar eru gjørdir úr serligum pappíri. Vatnmerki er á teimum. Tað sæst, um tú heldur seðilin upp móti ljósi. Stjórnirnar í teim ymsu londunum geva út pengaseðlar og svara fyri virðinum, sum er skrivað á teir. Á seðlunum eru mynstur og myndir, sum eru sera torfør at falsa. Tað er bannað at falsa ella prenta pengaseðlar, og tey, ið falsa pengaseðlar, skulu rokna við harðari revsing. Danski Tjóðbankin hevur einkarrætt at gera føroyskar og danskar pengaseðlar. Fyri at tryggja okkum ímóti falsan, er ein plasttráður ella metaltráður drigin ígjøgnum pappírið. Allir seðlarnir eru eisini talmerktir. "Den Kongelige Mønt" (partur av Tjóðbanka Danmarkar) hevur eisini einkarrætt at sláa mynt. Hvør einstakur myntur hevur serstakt snið og eitt tal, sum sigur, hvussu nógv hann er verdur, og árið, hann er sligin. Pengaseðlar og myntir hava enn stóran týdning sum gjaldoyra, men reiðipeningur verður alt minni brúktur millum manna, í staðin fara vit at gjalda fyri okkum á annan hátt, til dømis við plastkorti.

## Ávisingar úteftir

* Valutahandel, valutaomregner m.v. Archived 2009-01-10 at the Wayback Machine
* Valutaomregner og valutakurser Archived 2008-10-11 at the Wayback Machine
# Oyggj

Lítla Dímun er minsta oyggj í Føroyum
Tindhólmur er Føroya størsti hólmur, hann er 0,65 km² til støddar og 262 metrar høgur, ov lítil til at vera ein oyggj eftir føroyskum mátum.
Ein **oyggj** er land við sjógvi í allar ættir. Ein oyggj er størri enn hólmur og sker. Tað er ymiskt hvussu ein oyggj verður definerað. Í Føroyum siga vit, at Lítli Dímun er minsta oyggin, Lítla Dímun er 0,82 km² og 414 metrar høgur. Mykineshólmur og Tindhólmur eru rættiliga stórir, og vildu kanska verði nevndir oyggj onkra aðra staðni, men í Føroyum verða hesir hólmar sæddir sum hólmar og ikki sum oyggjar.

## Keldur