Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Fosfor

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **15** | Silisium ← **fosfor** → Svávul |
| N ↑ **P** ↓ As |  Skeiðbundna skipanin |

 |
|

|  |
| --- |
| **Útsjónd** |
|  vokshvítt/svart/reytt/litleyst |
| **Alment** |
| Navn: | Fosfor |
| Evnafrøðiligt tekn: | P |
| Atomnummar: | 15 |
| Atommassi: | 30,973762 g/mol |
| Frumevnisseria: | fast evni |
| Bólkur: | 15 |
| Perioda: | 3 |
| Blokkur: | p |
| Elektronsamanseting: | [Ne] 3s² 3p3 |
| Elektronir pr. skal: | 2, 8, 5 |
| Atomradius: | 100 pm |
| Kovalent radius: | 106 pm |
| Van der Waals radius: | 180 pm |
| **Evnafrøðiligir eginleikar** |
| Oxidatiónstrin: | **5**, 4, 3, 2, 1, -3 |
| Elektronegativitetur: | 2,19 (Paulings skala) |
| **Alisfrøðiligir eginleikar** |
| Tilstandsformur: | fast evni |
| Smeltipunkt: | 44,2 °C |
| **Mekaniskir eginleikar** |

|  |
| --- |
|  |

 |

**Fosfor** er eitt frumevni, ið er nummar 15 í skeiðbundnu skipaninini.

## Sí eisini

* Fosforsýra
# FAO

Felagsskapurin hevur høvuðssæti í Róm.
ST felagsskapurin **FAO** (á enskum *Food and Agriculture Organization of the United Nations*, á føroyskum **Matvøru- og Landbúnaðarfelagsskapur Sameindu Tjóða**) arbeiðir við millum øðrum spurningum um mat og føðslu. FAO er ST-felagsskapur, ið umsitur matvøru og landbúnaðarmál. Heimildirnar og endamálið hjá FAO eru at betra føðigóðsku og lívskor kring heimin, stuðla uppundir vøkstri í globala búskapinum og tryggja veitan av matvøru til tað vaksandi fólkatalið í heiminum. FAO fremur sítt endamál við at virka sum ein altjóða vitanardepil, ið veitir ráðgeving og stuðul til limalondini. Felagsskapurin samskipar og arbeiðir móti at áseta altjóða mannagongdir og reglugerðir. FAO og limalondini samstarva eitt nú innan menningarvirksemi, og limalondini kunnu gagnnýta dátugrunnar og hagtøl, ið felagsskapurin umsitur. FAO var settur á stovn í 1945 og hevur í 2013 190 limalond.

Bert sjálvstøðugir statir kunnu fáa fullan limaskap í FAO. Stjórnarlógin hjá FAO inniheldur tó greiðar ásetingar um atlimaskap. Føroyar hava atlimaskap í FAO. Sum atlimur fáa Føroyar fulla atgongd og talurætt á ráðstevnum, aðalfundum og nevndarfundum, bert ikki atkvøðurætt. Tað er tó ikki vanligt, at atkvøtt verður um faklig ella politisk mál, ið verða viðgjørd. Føroyski áhugin er serliga fyri nevndini CoFi (stytting fyri *Committee on Fisheries*). Fyri Føroyar hevur tað stóran týdning at vera við í tí partinum, sum varðar av fiskivinnu. Flestu fiskivinnulond hittast javnan í CoFi at viðgera mál, sum hava felags áhuga, so sum felags meginreglur fyri burðardygga fiskivinnu. Nógvar altjóða leiðreglur um fiskivinnu og aling fáa sítt skap í CoFi, og tí er luttøka umráðandi fyri lond, sum ynskja at ávirka altjóða fiskivinnupolitikkin í framtíðini.

CoFi heldur høvuðsfund annaðhvørt ár í Róm í Italia, har FAO høvuðsskrivstovan er. CoFi hevur tvær sernevndir, onnur arbeiðir við aling og hin við handli í fiskavørum. Tær hava eisini fund annaðhvørt ár. FAO aðalskrivstovan hevur harumframt eina deild fyri fiskivinnu og aling, sum skipa fyri serfundum og ger frágreiðingar viðvíkjandi fiskivinnu eftir áheitan frá CoFi, umframt at fiskivinnudeildin annaðhvørt ár ger eina umfatandi støðulýsing av fiskivinnu og aling.

## Keldur

* Almenna heimasíðan hjá FAO

**Sameindu Tjóðir (ST)**[fjal]

**Dótturfelagsskapir** : Altjóða verkamannafelagsskapur Sameindu Tjóða (ILO) | Undirvísingar-, Vísinda- og Mentanarstovnur Sameindu Tjóða (UNESCO)
Barnagrunnur Sameindu Tjóða (UNICEF) | Matvørufelagsskapur Sameindu Tjóða (WFP) | Heilsufelagsskapur Sameindu Tjóða (WHO)

**Høvuðsstovnar**: Aðalsfundurin • Trygdarráðið • Búskapar- og Almannamálaráðið • Altjóða Dómstólurin • Aðalskrivstovan • Tilsjónarráðið
# Sjórænarar

Sjórænaraskip.
**Sjórænarar** eru menn, ið ræna á sjónum ella frá skipum, sum leggja at á støðum, sum hava ilt við at verja seg, og so ræna teir tað, sum hevur nakað av virði. Bæði fyrr og nú hava sjórænarar eisini rænt fólk, eisini í Føroyum. Summarið 1629 rændu tvey turkisk sjórænaraskip í Hvalba. 6 fólk vórðu dripin og fleiri enn 30 kvinnur og børn vórðu burturflutt. Tey burturfluttu komu ongantíð heim aftur til Føroya.

Fyrr í tíðini herjaðu sjórænarar allastaðni, men mest í Karibiahavi, í Indiahavi og aðrastaðni í Asia og fram við landi í Afrika. Flestøll hava lisið um sjórænarar. Hetta eru ógvisligir jassar við klaffa fyri eyganum og við træbeini. Í veruleikanum vóru teir rætt og slætt ránsmenn, sum lupu á friðarlig handilsskip. Tað fyrsta, vit vita um sjórænarar, er fyri 4000 árum síðan, tá ið handilsskip í Miðjarðarhavi stundum vórðu tikin. Mest gjørdu teir um seg umleið 1500 til 1850. Tiltiknasti av øllum sjórænarum var Henry Morgan (1635-1688). Á óvitaárum var hann seldur trælur á Barbados í Karibia. Tilkomin var hann á mangari ránsferð, og sjórænararnir valdu hann flotaovastin sín. Í 1674 setti onglendingakongur hann til varalandshøvding á Jamaika. Kaparar vóru sjórænarar, sum í krígstíð fingu alment loyvi (kaparabræv) at ræna handilsskip hjá fíggindanum. Enn eru sjórænarar í Suðurkinahavi og í Somalia. Teir taka m.a. bátar við flóttafólkum úr Vjetnam. Sjórænarar úr Somalia taka fólk sum gíslar og vilja síðan ikki lata tey leys aftur uttan so at teir fáa eitt sera stórt loysunargjarld afturfyri. Hetta er ein stórur trupulleiki m.a. fyri donsk farmaskip. Skip eru onkuntíð hildin aftur at sjórænarum í meira enn eitt ár.

Gomlu sjórænaraskipini vóru smá, sigldu væl og vóru løtt at stýra. Tey flutu høgt á vatninum, so at tey kundu sigla undan inn á grunt vatn, vórðu tey jagstrað, og flestu teirra høvdu so nógvar kanónir, sum til bar at hava. Summar kanónirnar vóru stórar og brúktu stórar metalkúlur. Aðrar vóru minni og kundu snarast á umsar vegir; tey brúktu blýkúlur. Í bókum og á filmum taka sjórænarar ofta stórt ríkidømi, sum teir sigla til óbygdar oyggjar og grava niður. At finna tað aftur, tekna teir skattakort. Gjaldoyrað, sjórænarar brúktu, var sponsk gullmynt, rópt *dublón*. Rændu teir gull, smeltaðu teir tað upp aftur til dublónir. Ein dublón var verd átta spanskar *eskudo*.

Ein tann herviligasti sjórænarin, vit vita um, var onglendingurin Edward Teach, sum varð eyknevndur Svartskeggi. Tað besta, hann fekk at drekka, skuldi vera romm við krúti í. Í bardaga var hann øgiligur: hann bar seks skammbyrsur og flættaði fjús í hárið og festi eld í. Hann doyði umborð á enskum herskipi í 1718.

## Keldur
# Volga

**Volga** er 3690 km. long og tí longsta á í Evropa. Volga hevur uppruna sín á Valdajheyggjunum í Russlandi, sum eru 330 m. omanfyri sjóvarmálan. Haðani rennur hon fyrst eystureftir og síðani suðureftir í Kaspiska havið. Fram við ánni standa einir 40 býir og yvir túsund bygdir. Volga rennur ígjøgnum fleiri stór vøtn, sum eru komin av tí, at teir hava gjørt stórar byrgingar um ánna. Áður enn byrgingarnar vóru gjørdar, kundi áin vera heldur grunn at sigla á í turrtíðini, men nú er tann vandin av. Við byrgingarnar hava teir stór elverk, sum lata streym til teir nógvu býirnar og tann stóra ídnað, sum er á hesum leiðum. Tað sigla nógv skip á Volga bæði farmaskip, ferðamannaskip og fiskiskip. Ferðamannaskipini sigla í fastari sigling yvir um ánna og ímillum býirnar fram við ánni. Farmaskipini sigla við koli úr kolanámunum við Donbass, málmur úr málmholunum í Ural, olju úr oljukeldunum við Baku og traktorum, bilum og øðrum ídnaðarvørum úr Gorkij og øðrum ídnaðarbýum og matvørum frá landbúnaðarøkjunum til býirnar. Gorkij var áður av gitnastu keypstevnubýum, tí hagar kundu skipini stevna úr øllum ættum av landinum. Nú er hann av mætastu ídnaðarbýum og hevur landsins størstu bilverksmiðjur.

Syðri í ánni er Volgograd, sum fyrr æt Stalingrad, har gera teir traktorar og landbúnaðarmaskinur. Har eru stór sagiløg í býnum. Sunnanfyri Volgograd gongur ein siglirenna yvir í Don. Hon er umleið 100 km. long. Skipini, sum skulu sigla úr Volga inn í siglirennuna, mugu fara upp ígjøgnum Volgabakkan, sum er 90 m. høgur. Í bakkanum eru 9 byrgingar. Donbakkin er 40 m. høgur og hevur 4 byrgingar. Leiðin millum Astrakhan og Volga er einar 500 km. long. Alt lendið har á leiðini er oyðin saltsteppa. Tá ið skerpingurin herjar, torna áir og vøtn heilt upp, so at bara tað saltið, sum vatnið í regntíðini loysti úr jørðini og hevði við sær, verður liggjandi eftir sum tjúkk skón. Bara úr einum av hesum turru vøtnunum fæst fjórðingurin av øllum tí salti, sum teir nýta í Russlandi. Volgaoyrin er einar 80 km. breið og 150 km. long. Áin rennur ígjøgnum oyrina í óteljandi støðum. Á oyrini eru túsundtals oyggjar og hólmar, har hópur av palikanum, skørvum og øðrum fuglum halda til. Ovast á oyrini er býurin Astrakhan. Hann er umgyrdur av høgum verjugørðum, so at áarvatnið skal ikki fløða inn yvir hann, tí mangan rennur vatnið upp yvir býnum.
# Gepardur

| How to read a taxobox**Gepardur** |
| --- |
|  Gepardur í Suðurafrika.
  |
| Varðveitingarstøða |
|  Vulnerable  |
| **Frøðilig flokking** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ríki: | Animalia  |
| Fylki: | Chordata  |
| Flokkur: | Mammalia  |
| Hópur: | Carnivora  |
| Ætt: | Felidae  |
| Slekt: | *Acinonyx* partim |
| Slag: | A. jubatus  |

 |
| Binomial name |
| Acinonyx jubatus (Schreber, 1775) |

Gepardur
**Gepardur** (frøðiheiti - *Acinonyx jubatus*) er flekkut rándýr av kattarslag líkt tikara. Í heiminum í dag finnast minni enn 20.000 gepardar eftir, sum sostatt verður mett sum hótt djóraslag. Gepardurin er skjótast djór á jørðini, ið gongur á fýra beinum. Vanliga hevur verið mett, at gepardurin hevur eina toppferð á umleið 110-120 kilometrar um tíman, men megnar tí ikki at halda ferðina yvir longri tíð.

Gepardur er skjótast millum súgdjór. Stutt strekki rennur einki djór undan gepardinum, hann kann renna 100 km. um tíman. Men hann fær ikki sum hinir stórkøttirnir krept klørnar inn í labban, so tær eru altíð útspílaðar, tí fótar hann sær sera væl, tá ið hann rennur. Verður gepardur avdúkaður, meðan hann sníkir seg eftir fongi, gevst hann alt fyri eitt, er hann meiri enn 180 m. frá. Meiri enn onnur hvør veiðiroynd hansara miseydnast.
# Mpumalanga

| Flagg | Skjøldur |
| --- | --- |
|  |  |
|  |
| Land: |  Suðurafrika |
| Mál: | swazi, zulu, tsonga, ndebele, pedi, sotho, afrikaans og enskt. |
| Høvuðsstaður: | Mbombela (Nelspruit) |
| Størsti býur: | Mbombela (Nelspruit) |
| Vídd: | 76 495 km² |
| Íbúgvar (2021): | 4,7 mió |
| fyri km²: | 53 /km² |
| Tíðarzona: | UTC +2 |
| Heimasíða: | www.mpumalanga.gov.za |

Kruger National Park
**Mpumalanga** er ein landslutur í Suðurafrika.

Landsluturin hevur mark við Limpopo í norðri, við Mosambik og Eswatini (fyrrverandi Svasiland) í eystri, við KwaZulu-Natal í suðri, við Free State í ein útsynning og við Gauteng í vestri.

Mbombela (Nelspruit) er høvuðsstaður og størsti býur í landslutinum.
Aðrir býir eru eMalahleni (Witbank), Ermelo, Middelburg, Piet Retief og Secunda.

27,7 % av fólkunum tosa swazi, 24,1 % zulu, 10,4 % tsonga,
10,1 % ndebele, 9,3 % pedi,
7,2 % afrikaans, 3,5 % sotho, og 3,1 % enskt.

Landsluturin varð stovnaður í 1994. Eystari parturin av táverandi landslutinum *Transvaal* og heimlondini *KwaNdebele, KaNgwane* og sunnari parturin av *Gazankulu* vórðu samanløgd til nýggjan landslut *Eastern Transvaal/Oost-Transvaal*. Árið eftir fekk landsluturin navnið *Mpumalanga*.

## Ávísingar úteftir

* Almenna heimasíðan: www.mpumalanga.gov.za (á enskum)
* Mpumalanga, snl.no (á norskum)
* Mpumalanga, wikivoyage.org (á enskum)

## Keldutilfar
# Kasakstan

**Қазақстан Республикасы**|

|  |  |
| --- | --- |
|  (Flagg Lýðveldið Kasakstan) |  (Skjaldarmerki Lýðveldið Kasakstan) |

 |
| Tjóðarslagorð: |
| Tjóðsangur: *Менің Қазақстаным* |
|  |
| **Alment mál** | kasakiskt og russiskt |
| **Høvuðsstaður** | Astana |
| **Forseti** | Kassym-Jomart Tokayev |
| **Forsætisráðharri** | Älihan Smaiylov |
| **Fullveldi** | 16. desember 1991 (frá Sovjetsamveldinum) |
| **Vídd**  - tilsamans  - vøtn (%) |   2.724.900 km² 1,7 % |
| **Íbúgvar**  - tilsamans 2023  - tættleiki |   20.000.000 7/km² |
| **Gjaldoyra** | Tenge (KZT) |
| **Tíðarøki** | UTC +5 |
| **Økisnavn á alnetinum** | .kz |
| **Telefonkota** | `+7` |
|  |

**Kasakstan** ella **Kasakhstan** er eitt lýðveldi í Asia. Landið var partur av fyrrverandi Sovjetsamveldinum til desember 1991. Har búgva umleið 20 milliónir. Harav eru 63 % kasakstanar, 23,7 % russar, 2,9 % uzbekar, 2,1 % ukrainar, 1,4 % uyghurar, 1,3 % tatarar, 1,1 % týskarar, 4,5 % onnur fólkasløg. Millum annað komu fleiri jødar til Kasakstan undir øðrum heimsbardaga. Landið er níggjundastørsta landið í heiminum við eini vídd á 2 724 900 km2, hvar 1,7 % er vatn. Størsti býurin eitur Almaty, har búgva 1,3 miljónir. Almaty varð høvuðsstaður til 1997. Býurin er kendur fyri sínar flottu bygningar. Høvuðsstaðurin í Kasakstan eitur Astana, hann gjørdist høvuðsstaður í 1997.
Grannatjóðirnar hjá Kasakstan eru: Russland, Kina, Kirgisia (Kyrgyzstan), Usbekistan og Turkmenistan. Harumframt liggur landið við Kaspiska Havið.

## Keldur
# Tibet

Tibet.
**Tibet** (tibetanskt: བོད, kinverskt: 西藏) er ein landslutur í Fólkalýðveldinum Kina. Allastaðni í landslutinum standa kloystur, og ein fjøld av fólkinum eru munkar. Landslagið í Tibet er í støðum ógvuliga vakurt, og her ganga rættiliga nógvir seyðir, jakkoksar og neyt. Hetta sæst eisini aftur í tibetanska matinum, har jakkoksakjøt, -mjólk, -ostur og -smør eru rættiliga vanlig. Tibetanski háslættin, ið fevnir um bæði Tibet, kinesiska landspartin Qinghai og partar av India, hevur nógv fjøll, men eisini stórar, slættar víddir. Miðalhæddin á háslættanum, sum viðhvørt verður nevndur ‘heimsins tak’, er hægri enn 4.500 metrar. Fleiri tibetansk tempul eru bygd inn í holur í fjøllunum. Í Tibet gerst myrkt rættiliga seint, tí Kina hevur bert eina tíðarsonu, hóast landið er so ógvuliga stórt, og tíðarmunurin millum Tibet og grannalondini beint vestan fyri markið er 2-3 tímar. Á sama longdarstigi sum Kina hevur Russland fimm ymiskar tíðarsonur.

Seinastu árini er tað blivið lættari og lættari hjá útlendingum at sleppa inn í Tibet, men kinesiska stjórnin broytir treytirnar hvørt ár. Fyri fáum árum síðani skuldu minst fýra við sama tjóðskapi fylgjast fyri at sleppa inn í Tibet. Í 2016 eru tó einastu treytirnar, at tú hevur galdandi visum til Kina, og at tú hevur eitt serloyvi at sleppa inn í Tibet. Kinesiskir statsborgarar kunnu ferðast frítt í Tibet, men tibetanarar úr Lhasa kunnu ikki fáa pass, tí Lhasa vanliga er høvuðssætið hjá Dalai Lama, tá hann ikki er í útlegd. Kinesiska stjórnin tykist halda, at um fólk úr Lhasa fara at ferðast um allan heim, kann tað gerast ein trupulleiki. Tó tykjast aðrir tibetanarar kunna fáa pass, men passið kann vera tikið frá teimum nær sum helst.

## Landafrøði

Tibet verður ofta kallað *heimstekjan*, tí tað er hægsta land í heiminum. Tibet er so stórt sum Grønland. Meginparturin av tí er hægri enn 2.000 metrar. Høvuðsstaðurin eitur Lhasa. Hann stendur í tí fruktabesta partinum av landslutinum, har sum teir stóru garðarnir við abrikosutrøum, fersknutrøum og súreplatrøum eru. Og ímillum garðarnar er grasgóður bøur og grønur hagi, har seyður og jakkoksar ganga á biti. Á teimum turru heiðunum býr flytifólkið. Tey hava jakkoksar og onnur dýr, sum tola væl kulda. Jakkoksin mjólkar nógva og tjúkka mjólk, og mjólkin er høvuðsføðslan hjá flytifólkinum.

## Søga

Munkakleystrið hjá Dalai Lama.
Fólkið í Tibet fekk leingi frið fyri øðrum, tey høvdu sítt land, sína mentan og sína trúgv fyri seg sjálvan.

Í Tibet vaks upp ein serlig grein av buddusmuni, sum tey kalla *mahayanalæran*. Høvuðsmaðurin fyri mahayanalæruna eitur Dalai Lama. Dalai Lama búði í Lasha saman við einum tali av munkum.

Í 1959 tók Fólkalýðveldið Kina ræðið í Tibet og gjørdi tað til ein kinverskan landslut. Dalai Lama, sum áður hevði stýrt landinum, mátti rýma til India og býr nú har í útlegd.
# Victoria (Avstralia)

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Góðskutrygging** Hendan grein má koma í samsvar við normin á Wikipedia smb. Wikipedia:QA |

Stað.
**Victoria** er lanslutur Avstralia. Høvuðsstaðurið er Melbourne.

## Mynd

* Flagg.
* Skjaldarmerki.
# Darwin, Avstralia

Darwin býur í 2015
**Darwin** er høvuðsbýur í Norðaru Øki í Avstralia. Býurin hevur 136.245 íbúgvar (2013). Býurin liggur við Timorhavið. Býurin varð stovnaður í 1869.
# .to

**.to** er eitt alnets-tjóðarøkisnavn, sum er bílagt til Tonga.

|  |
| --- |
| **Økisnavn** |
| **Tjóðarøkisnøvn:**  .ac  .ad  .ae  .af  .ag  .ai  .al  .am  .an  .ao  .aq  .ar  .as  .at  .au  .aw  .ax  .az  .ba  .bb  .bd  .be  .bf  .bg  .bh  .bi  .bj  .bm  .bn  .bo  .bm  .bq  .br  .bs  .bt  .bw  .by  .bz  .ca  .cc  .cd  .cf  .cg  .ch  .ci  .ck  .cl  .cm  .cn  .co  .cr  .cu  .cv  .cw  .cx  .cy  .cz  .de  .dj  .dk  .dm  .do  .dz  .ec  .ee  .eg  .eh  .er  .es  .et  .eu  .fi  .fj  .fk  .fm  .fo  .fr  .ga  .gb  .gd  .ge  .gf  .gg  .gh  .gi  .gl  .gm  .gn  .gp  .gq  .gr  .gs  .gt  .gu  .gw  .gy  .hk  .hm  .hn  .hr  .ht  .hu  .id  .ie  .il  .im  .in  .io  .iq  .ir  .is  .it  .je  .jm  .jo  .jp  .ke  .kg  .kh  .ki  .km  .kn  .kp  .kr  .kw  .ky  .kz  .la  .lb  .lc  .li  .lk  .lr  .ls  .lt  .lu  .lv  .ly  .ma  .mc  .md  .me  .mg  .mh  .mk  .ml  .mm  .mn  .mo  .mp  .mq  .mr  .ms  .mt  .mu  .mv  .mw  .mx  .my  .mz  .na  .nc  .ne  .nf  .ng  .ni  .nl  .no  .np  .nr  .nu  .nz  .om  .pa  .pe  .pf  .pg  .ph  .pk  .pl  .pm  .pn  .pr  .ps  .pt  .pw  .py  .qa  .re  .ro  .rs  .ru  .rw  .sa  .sb  .sc  .sd  .se  .sg  .sh  .si  .sk  .sl  .sm  .sn  .so  .sr  .st  .su  .sv  .sx  .sy  .sz  .tc  .td  .tf  .tg  .th  .tj  .tk  .tl  .tm  .tn  .to  .tr  .tt  .tv  .tw  .tz  .ua  .ug  .uk  .um  .us  .uy  .uz  .va  .vc  .ve  .vg  .vi  .vn  .vu  .wf  .ws  .ye  .yt  .yu  .za  .zm  .zw |
|

---

 |
# Charles III kongur

Charles krúnprinsur í 2021.
**Charles III** (*Charles Philip Arthur George*; føddur 14. november 1948 á Buckingham slottinum í London) er kongur í bretska kongsríkinum síðan 8. september 2022, tá hann tók við krúnuni eftir deyða móður sínar. Hann er tann trónarvingurin, sum hevur bíðað longst eftir at gerast kongur í Stórabretlandi. Charles er elsti sonur Elisabeth drotning og Philip prins.

Charles var giftur við Dianu prinsessu frá 1981 til 1996. Saman fingu tey tveir synir, William prins (f. 1982) og Harry prins (f. 1984). Síðan 2005 er Charles giftur við Camillu Parker Bowles.

Charles hin triði er kongur av tí Sameinda Kongsríkinum og 14 øðrum londum (*Commonwealth Realms*), herundir Kanada, Avstralia og Nýsæland.

## Ávísingar úteftir

* Charles verður tikin í eið sum kongur í morgin Archived 2022-09-09 at the Wayback Machine, kvf.fo, 9. september 2022
* Charles III er nú kongur: Vit eru í djúpari sorg, in.fo, 8. september 2022
* Charles krúnprinsur fyllir 70, portal.fo, 14. november 2018

## Keldur
# El Salvador

**República de El Salvador
Lýðveldið El Salvador**|

|  |  |
| --- | --- |
|  (Flagg El Salvador) |  (Skjaldarmerki El Salvador) |

 |
| Tjóðarslagorð: *Dios, Unión, Libertad*
(føroyskt: Gud, Felagsskapur, Frælsi) |
| Tjóðsangur: *Himno Nacional de El Salvador* |
|  |
| **Alment mál** | Spanskt |
| **Høvuðsstaður** | San Salvador |
| **Forseti** | Antonio Saca |
| **Forsætisráðharri** | Nelson O. Oduber |
| **Fullveldi** | 15. september 1821 (frá Spania) |
| **Vídd**  - tilsamans  - vøtn (%) |   21,040 km² 1.4 |
| **Íbúgvar**  - tilsamans 2007  - tættleiki |   6 948 073 318.7/km² |
| **Gjaldoyra** | Amerikanskur dollari, Bitcoin |
| **Tíðarøki** | UTC -6 |
| **Økisnavn á alnetinum** | .sv |
| **Telefonkota** | `+503` |
|  |

**El Salvador** (spanskt: República de El Salvador) er eitt land í Miðamerika við marki móti Guatemala og Honduras. Høvuðsmálið í El Salvador er spanskt. Høvuðsstaðurin í El Salvador eitur San Salvador.

Frá 1979 til 1991 var blóðugt borgarakríggj ímillum stjórnarherin, sum USA stuðlaði, og vinstrasinnaðar uppreistrardeildir. Eini 75 000 fólk doyðu. 16. januar í 1992 kom friðaravtala í gildi.

## Søga

Í øldir áttu nakrar fáar ríkar ættir alla jørðina í landinum, og mesta fólkið leið hungur og hall.

Í 1970-árunum kravdu fólk í El Salvador jørð og arbeiði til tey fátæku; katólska kirkjan við Óscar Romero (15. august 1917 – 24. mars 1980) erkibiskuppi á odda stuðlaði hesum. Í 1979 tóku nakrir herovastar valdið. Teir lovaðu at bøta um viðurskiftini, men kúgaðu alla andstøðu við harðari hond. Romero varð myrdur í 1980. Borgarakríggj brast á ímillum stjórnarherin, ið fekk stuðul úr USA, og uppreistrardeildir. 75 000 fólk lótu lív. Friðaravtala varð undirritað í 1992.

## Landafrøði

Ein fjallaryggur við nógvum gosfjøllum eyðkennir landslagið.

Skógirnir, har nógvur setrisviður, mahogni og eik vuksu, eru ruddaðir til landbúnaðarjørð.

## Sí eisini

* Miðamerika