Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Alabama

| Flagg | Skjøldur |
| --- | --- |
|  |  |
|  |
| Land: |  USA |
| Alment mál: | Enskt |
| Høvuðsstaður: | Montgomery |
| Størsti býur: | Birmingham |
| Innlimað: | 14. desember 1819 |
| Guvernørur: | Kay Ivey (R) |
| Vídd: | 135,765 km² |
| Íbúgvar (2011): | 4,779,736 |
| fyri km²: | 35/km² |
| Tíðarzona: | UTC -6/-5/ |
| Heimasíða: | www.alabama.com |

**Alabama** (enskt: *State of Alabama*) er ein lutstatur í Sambandsríkinum Amerika við umleið 4,7 mió. íbúgvum. Høvuðsstaðurin er Montgomery og størsti býur er Birmingham. Í norðri hevur Alabama mark við Tennessee, í eystri við Georgia, í suðri við Florida, og í vestri við Mississippi. Í 1819 bleiv Alabama stakríki í USA. Eyknevni er Gulhamarstaturin (enskt: *The Yellowhammer State*).

## Búskapur

Afroamerikanska fólkið í Alabama er ættað frá afrikonsku trælunum, sum við valdi vórðu fluttir til Alabama at arbeiða í lundunum.
Bummull verður slitin í alt Alabama. Suður móti Meksikohavi er ógvuliga heitt og váligt við hvørt, og tað er veðurlag, sum hóskar bummullini, meðan hon stendur í vøkstri, kulda tolir hon ikki, og tað kann henda, tá ið hann legst við høgætt, at hon kann gera stóran skaða upp á bummullina. Bummullargarðarnir eru oftast ógvuliga stórir í Alabama, og fyrr tørvaði teimum heilt nógv arbeiðsfólk. Nú nýta teir maskinur at heysta bummullina við, og hetta hevur ført við sær, at arbeiðsfólkið á gørðunum er nógv minkað í tali. Fyrr í tíðini høvdu teir trælir, sum teir førdu úr Liberia, í 1863 gjørdust menninir frælsir.

Annars verður nógv av soyabønum dyrkað í Alabama, og suður móti Meksikohavi er so ógvuliga heitt, at har veksur bæði appilsinir, sukurrør, rís og aðrar fruktir. Um summarið liggur hann mest inn av Meksikohavinum, og luftin verður tá bæði slavin og heit. Tá er tað, teir herviligu meldurstormarnir, sum eru lágtrýststormar, taka seg upp og sora alt, sum fyri er.

## Størstu býir

Teir 10 størstu býirnir eftir íbúgvatali vóru í Alabama í 2018 hesir:

1. Birmingham – 209 880
2. Montgomery – 198 218
3. Huntsville – 197 318
4. Mobile – 189 572
5. Tuscaloosa – 101 113
6. Hoover – 85 108
7. Dothan – 68 247
8. Auburn – 65 738
9. Decatur – 54 264
10. Madison – 50 244

## Sí eisini

* Sambandsríki Amerika
# Pi

Tallinja við π.
**Pi** ella **π** er grikski bókstavurin p. Pi er eisini ein sonevndur matematiskur konstantur sum tú brúkar í ymsum sambondum í støddfrøðini. Lutfallið ímillum tvørmát og ummál er tað sama í øllum sirklum. Hetta lutfall nevna vit π. Onkuntíð verður π sett javnt við WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 ella **3,14**. Tað er ikki endaliga talið, tað ber til at seta óendaliga nógv tøl aftanfyri kommaið. Í ártúsund hava fólk grundað yvir talið pi - fyrsti bókstavur í orðinum *periphereia* (umfar). Bábylonar kendu eitt rættiliga neyvt virði: WIKINIUM\_MATH\_PH\_1 WIKINIUM\_MATH\_PH\_3 og egyptar eitt annað: WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 . Tann framúrskarandi grikski støddfrøðingurin, Arkimedes, roknaði π ógvuliga neyvt, tá ið hann nýtti ein innskrivaðan 96-hyrning. Arkimedes fekk π at liggja ímillum WIKINIUM\_MATH\_PH\_5 og WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 . Síðani eru útrokningarnar vorðnar neyvari og neyvari. Í 1420num roknaði arábin, Ulugh Beg (1394-1449), π við 16 desimálum, í 1853 bretin, William Shanks (1812-1882) við 707 desimálum. Og ídag kunnu teldur rokna π við meiri enn 1 millión desimálum.
# Altjóða Gjaldoyragrunnurin

IMF hevur høvuðsskrivstovu sína í Washington DC í USA.
**Altjóða Gjaldoyragrunnurin** (enskt: **International Monetary Fund**, ofta stytt **IMF**) varð stovnaður 27. desember 1945 við Bretton Woods-avtaluni.
# Makao

Makao
**Makao**, sum altíð hevur staðið í skugganum av nógv ríkara og størra granna sínum fyri eystan, Hongkong, er eitt lítið útnes og tvær smáar oyggjar, ið eru bundnar saman av einari brúgv og einari byrging. Makao varð latið Kina aftur í 1999. Tá ið portugisar lótu valdið frá sær - eftir at hava verið har í næstan 450 ár - var tað endin á elsta evropeiska hjálandinum í Asia. Hóast Portugal læt Makao aftur til Kina í 1999, heldur kapitalistiska skipanin fram í 50 ár.

Býarmyndin í Makao er merkt av spælihúsum og gistingarhúsum. Spælihúsini draga mong ferðafólk hagar, tí kinverjum dámar ógvuliga væl at spæla, og ikki er loyvt at spæla um pening í Hongkong. Meiri enn triðingurin av allari inntøku í Makao er av spæli.

Makao ger alskyns vøru til útflutnings, t.d. klæði og elektróniskar lutir, fýrverk, leiku og kunstblómur. Hvønn dag koma láglønt verkafólk úr Kina at arbeiða í mongu verksmiðjunum í Makao.
# 2000-árini

**2000-árini** byrjaðu 1. januar 2000 og endaðu 31. desember 2009. Tað var fyrsta 10-áraskeiðið í 21. øld og í 3. áratúsund.

20. øld - **21. øld** - 22. øld

Áratíggjur: 1950-árini 1960-árini 1970-árini 1980-árini 1990-árini - **2000-árini** - 2010-árini 2020-árini 2030-árini 2040-árini 2050-árini

Ár: 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009

---

## Hendingar

* Yvirgangsatsókn í USA 11. september 2001

## Løgmenn

* Anfinn Kallsberg
* Jóannes Eidesgaard
* Kaj Leo Johannesen

## Heimsins leiðarar

* Bill Clinton
* George W. Bush
* Tony Blair
* Saddam Hussein
* Vladimir Putin
* Barack Obama
* Jacques Chirac
* Nicolas Sarkozy
* Gerhard Schröder
* Angela Merkel
* Muammar Gadaffi
* Ariel Sharon
* Ehud Olmert
* Mahmoud Ahmadinejad
* Hu Jintao
* Kim Jong-il

## List

### Tónleikur

#### Føroyskir tónleikarar og tónleikabólkar

* Eivør Pálsdóttir
* Teitur
* The Dreams
* Brandur Enni
* Jógvan Hansen
* Páll Finnur Páll
* Lena Anderssen
* Guðrið Hansdóttir

#### Útlendskir tónleikarar og tónleikabólkar

* Akon
* Alphabeat
* Aqua
* Black Eyed Peas
* Bon Jovi
* Britney Spears
* Celine Dion
* Christina Aguilera
* Coldplay
* Dido
* Dr. Dre
* Eminem
* James Blunt
* Justin Timberlake
* Katie Melua
* Kylie Minogue
* L.O.C
* Lady GaGa
* Nephew
* Nik & Jay
* Mariah Carey
* Madonna
* Mew
* Mika
* Muse
* Pink
* Red Hot Chili Peppers
* Ricky Martin
* Rihanna
* Robbie Williams
* Safri Duo
* Saybia
* Scissor Sisters
* Shakira
* Snoop Dogg
* The Killers
* Tim Christensen
* U2
* Volbeat
* Westlife
* Xzibit

### Filmsleikarar

* Sandra Bullock
* Jim Carrey
* Tom Hanks
* Nicole Kidman
* Jack Nicholson
* Julia Roberts
* Meg Ryan
* Quentin Tarantino
* Uma Thurman
* Bruce Willis
* Heath Ledger
* Orlando Bloom
* Brad Pitt
* Angelina Jolie
* Johnny Depp
* Russell Crowe
* Sean Penn
* Halle Berry
* Nicolas Cage
* Jude Law
* George Clooney
* Viggo Mortensen

## Slóðir úteftir
# 1871

**1871** (MDCCCLXXI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum
sunnudegi.

## Hendingar

* 24. februar - Dansk Kvindesamfund (DK), fyrsta felagið fyri kvinnurættindi í Danmark, verður sett á stovn.
* Skipað postútbering byrjar í Føroyum.

## Føðingar

* 4. februar - Friedrich Ebert, týskur forseti (d. 1925)
* 7. februar - Wilhelm Stenhammar, svenskt tónaskald, dirigentur og klaverleikari (d. 1927)
* 5. mars - Rosa Luxemburg, pólsk-týskur politikari (d. 1919)
* 15. juni - Daniel Jacob Danielsen, føroyskur trúboðari og prædikumaður (d. 1916)
* 10. juli - Marcel Proust, franskur rithøvundur (d. 1922)
* 19. august - Orville Wright, amerikanskur flogverkfrøðingur og slóðbrótari innan flúgvingina (brøðurnir Wright) (d. 1948)
* 22. september - Sverre Patursson, føroyskur rithøvundur og blaðmaður (d. 1960)
* 23. november - Mads Andrias Winther, føroyskur politikari og rithøvundur (d. 1923)

## Andlát

* 18. oktober - Charles Babbage, bretskur uppfinnari (f. 1791)
# Baton Rouge

| Baton Rouge, Louisiana |
| --- |
|  |
| Skjøldur | Kort |
|  |  |
| Grunddáta |
| Land: |  USA |
| Lutstatur: |  Louisiana |
| Vídd: | 204,8/km² |
| Íbúgvar (2012): | 230.058 |
| fyri km²: | 1.144,7/km² |
| Heimasíða: | www.brgov.com Archived 2010-10-26 at the Wayback Machine |

**Baton Rouge** er høvuðsstaður og næststørsti býur í Louisiana. Baton Rouge hevur umleið 230 túsund íbúgvar. Navnið Baton Rouge kemur úr fronskum *bâton rouge* og merkir *reyður stavur* ella *reyður keppur*. Eyknevnið hjá býnum er eisini *Red Stick*. Baton Rouge er millum annað nevnd í sanginum "Callin' Baton Rouge" hjá Garth Brooks (1994).

## Sí eisini

* Louisiana
* Sambandsríki Amerika

 *Hendan greinin um **USA** er ein stubbi. Tú kanst hjálpa Wikipedia við at víðka hana*