Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sálomonoyggjarnar

**Solomon Islands**|

|  |  |
| --- | --- |
|  (Flagg Sálomonoyggjarnar) |  |

 |
| Tjóðarslagorð: "To Lead is to Serve" |
| Tjóðsangur: <<God Save Our Solomon Islands>> |
|  |
| **Alment mál** | Enskt |
| **Høvuðsstaður** | Honiara |
| **Kongur Forsætisráðharri** | Charles III Jeremiah Manele |
| ' |  |
| **Fullveldi** | 7. juli 1978 (frá Stóra Bretland) |
| **Vídd**  - tilsamans  - vøtn (%) |   28.450 km² 3,2 % |
| **Íbúgvar**  - tilsamans 2021  - tættleiki |   707,851 22/km² |
| **Gjaldoyra** | Salomondollar (SBD) |
| **Tíðarøki** | UTC +11 |
| **Økisnavn á alnetinum** | .sb |
| **Telefonkota** | `+677` |
|  |

**Sálomonoyggjarnar** eru oyggjabólkur í Oseania í Kyrrahavinum, eystan fyri Papua Ný Guinea og í ein útnyrðing úr Vanuatu. Miðallívsævin í landinum er 73,69 ár.

## Søga

Fólkið á Sálomonsoyggjum livdi í samfeløgum og vóru saman um alt. Tey vildu ikki vita av fremmandafólki, sum tey hildu hava ilt í kvittanum.

Oyggjabólkurin varð 2. apríl 2007 raktur av stórari flóðaldu, sum stóðst av einum jarðskjálvta, ið vísti 8,2 á Richterstiganum.

## Jarðskjálvti

Sálomonoyggjarnar eru í einum sera virknum jarðskjálvtaøki. Ein jarðskjálvti við Sálomonoyggjarnar 1. apríl í 2007 var so harður, at ávaringarstøðirnar í økinum settu í gongd eina tsunamiávaring fyri stórar partar av útsynningsøkinum í Kyrrahavinum, Sálomonoyggjarnar, Papua Ný Guinea, Avstralia og Nýsæland. Jarðskjálvtin varð máldur at vera 8,2 á Richterstiganum.

Jarðskjálvtin elvdi til eina tsunamialdu, sum skolaði inn yvir fleiri av Sálomonoyggjunum og Papua Ný Guinea. Fólk á staðnum boðaðu frá, at aldan var fleiri metrar høg summa staðni. Ávaringar um tsunami vóru sendar út fáar minuttir eftir hendingina, men tsunamialdan skolaði inn yvir Sálomonoyggjarnar so skjótt, at tey nærmastu fólkini náddu ikki at fáa hesar ávaringar. Tey kendu ristingarnar frá jarðskjálvtanum og megnaðu at bjarga lívinum við at flýggja niðan í brekkurnar.

## Politikkur

Sálomonoyggjarnar eru limir í ST, WTO og The Commonwealth.

## Landalæra

### Landslutir

Sálomonoyggjarnar eru býttar upp í níggju landslutir og eitt høvuðsstaðarøki:

* Central
* Choiseul
* Guadalcanal
* Honiara
* Isabel
* Makira
* Malaita
* Rennell and Bellona
* Temotu
* Western

## Keldur

* Portal.fo - Salomonoyggjarnar stóran tørv á hjálp
* Salomonøerne - Wikipedia (danskt)
* Salomonøerne var forberedt på katastrofe - Dansk Røde Kors Archived 2007-09-28 at the Wayback Machine
* Mange ofre stadig uden nødhjælp efter flodbølge - Politiken.dk

**Lond og hjálond í OsianiaAvstralásia** : Avstralia · Norfolksoyggj · Jólaoyggj · Kokosoyggjar

**Melanesia** : Fidjioyggjar · Papua Nýguinea · Nýkaledónia · Sálomonsoyggjar · Vanuatu

**Mikronesia** : Guam · Kiribati · Marshalloyggjar · Norðaru Marianaoyggjar · Mikronesiasamveldið · Nauru · Palau

**Polynesia** : Amerikanska Sámoa · Cooksoyggjar · Franska Polynesia · Hawai'i · Nýsæland · Niue · Pitcairnoyggj · Sámoa · Tokelau · Tonga · Tuvalu · Wallis- og Futunaoyggjar
# Aleutoyggjar

|  |
| --- |
| Land: |  USA |
| Lutstatur: |  Alaska |
| Størsti býur: | Unalaska |
| Vídd: | 17,666 km2 |
| Íbúgvatal (2000): | 8 162 |
| Tíðarzona: | UTC -10 |

**Aleutoyggjarnar** (enskt: *Aleutian Islands*) eru ein oyggjabólkur í Vesturalaska. Aleutoyggjarnar er oyggjabólkur sum telur 14 størri oyggjar og umleið 300 smærri oyggjar og hólmar. Attu Island og Unalaska Island eru størstu oyggjarnar í hesum oyggjabólki. Nógv tað størsta plássið er býurin Unalaska, sum við sínum 4,376 fólkum hevur uml. 50 % av fólkatalinum í Aleutoyggjum. Á Aleutoyggjum tosa tey flestu enskt, men har eru eini 500 fólk, sum tosa aleutiskt. Oyggjarnar vóru einaferð undir russiskum valdi, og enn finnast spor frá teirri tíðini.

 *Hendan greinin um **USA** er ein stubbi. Tú kanst hjálpa Wikipedia við at víðka hana*
# Seattle

Seattle
**Seattle** er stórbýur á vestursíðuni í amerikanska stakríkinum Washington. Býurin hevði umleið 688.000 íbúgvar í 2017.

Seattle hevur sera góða skipahavn, og haðani verður flutt bæði nógv timbur og korn, long jarnbreyt gongur frá býnum eystur í landið. Býurin er uppkallaður eftir tí vísa høvdinginum Seattle (1780-1866).

## Myndir

## Slóðir úteftir

* Heimasíða: seattle.gov

## Keldur

 *Hendan greinin um **USA** er ein stubbi. Tú kanst hjálpa Wikipedia við at víðka hana*
# Vancouver

| Vancouver |
| --- |
|  |
| Flagg | Skjøldur |
|  |  |
|  |
| Land: |  Kanada |
| Lanslutur: |  British Columbia |
| Vídd: | 114.67 km² |
| Íbúgvar (2006): | 611 869 |
| fyri km²: | 5,335/km² |
| Mál: | Enskt |
| Heimasíða: | www.vancouver.ca |

**Vancouver** í British Columbia á vesturstrondini í Kanada er ein væl umtóktur býur. Mong vilja fegin sleppa at búgva har, og stór framgongd er í ídnaðinum. Havnin frystir ikki um veturin og liggur tí væl fyri til handilssamstarv við lond í Asia hinumegin Kyrrahav. Mong kinversk húski, helst úr Hongkong, búsettu seg her, áðrenn Hongkong fór undir kinverskt yvirræði í 1997.

## Vinabýir

* Odessa, Ukraina (1944)
* Yokohama, Japan (1965)
* Edinburgh, Skotland, Stóra Bretland (1978)
* Guangzhou, Kina (1985)
* Los Angeles, Kalifornia, USA (1986)
* Seoul, Suðurkorea (2007)

## Sí eisini

* Victoria

## Ávísingar úteftir

* Almenna heimasíða: www.vancouver.ca
* Vancouver, wikivoyage.org (á enskum)

## Keldur
# Miðveldi

Høvuðslandið í ríki við fleiri londum ella høvuðslandið í ríki við atlondum. Hjálandaveldi, tá talan er um eina hjálandastøðu. Í danska kongsríkinum er Danmark miðveldi mótvegis Føroyum og Grønlandi.
# UNESCO

Flaggið hjá UNESCO. Felagsskapurin fór til verka í 1946, og í dag eru 195 limalond og 8 atlimalond.
**Felagsskapur ST fyri undirvísing, vísindum og mentan** (á enskum: *United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization*, stytt **UNESCO**) er ein serstovnur undir Sameindu Tjóðum, stovnaður í 1946. Endamálið við felagskapinum er at menna útbúgving, gransking og mentan og at fremja samstarv millum tey 195 limalondini og teir 8 atlimirnar, ið eru Føroyar, Curaçao, Aruba, Jomfrúoyggjar, Caymanoyggjar, Makao, Niðurlendsku Antillurnar og Tokelau. Føroyar fingu atlimaskap í 2009 . Atlimaskapur gevur øll tey somu rættindi sum limaskapur. Limalondini skipa seg við hvør síni UNESCO nevnd. Fyrsta føroyska UNESCO nevndin varð skipað í mai 2012.

UNESCO tekur sær millum annað av at meta um, hvørji pláss í heiminum skulu fáa status sum *World Heritage Sites* (heimsarvur). Limalond UNESCO samtyktu í 1972 millumtjóðasáttmálan um at verja heimsins mentanar- og náttúruarv. Orsøkin er vandin fyri, at náttúruøki, fornfrøðilig minnismerki og mentanarvirði forfarast orsakað av ferðafólkavinnu, dálking, kríggi ella vanligari órøkt.

## Hygg eisini at

* Millumtjóðasáttmáli UNESCO um vernd av heimsins mentanar- og náttúruarvi.

## Keldur

## Slóðir úteftir

* UNESCO World Heritage Centre

**Sameindu Tjóðir (ST)**[fjal]

**Dótturfelagsskapir** : Altjóða verkamannafelagsskapur Sameindu Tjóða (ILO) | Undirvísingar-, Vísinda- og Mentanarstovnur Sameindu Tjóða (UNESCO)
Barnagrunnur Sameindu Tjóða (UNICEF) | Matvørufelagsskapur Sameindu Tjóða (WFP) | Heilsufelagsskapur Sameindu Tjóða (WHO)

**Høvuðsstovnar**: Aðalsfundurin • Trygdarráðið • Búskapar- og Almannamálaráðið • Altjóða Dómstólurin • Aðalskrivstovan • Tilsjónarráðið
# Baltisku londini

Kort.
**Baltisku londini** eru trý í tali: Estland, Lettland og Litava og liggja fram við Eysturhavi frá Narva í útsynning av Leningrad og suður um Kaliningrad.
# Havfrøði

Magnus Heinason er føroyskt havrannsóknarskip.
**Havfrøði** (frøðiheiti *oceanographia*) - vísindi um havið og lívið í tí. Læran um tey stóru heimshøvini, havfrøðin, er tað evni, havfrøðingarnir arbeiða við. Teir fara kanningarferðir við serútgjørdum skipum, kanna havbotnin, plantur og dýr í sjónum, og tekna eisini kort av botninum. Eisini fara havfrøðingar niður á botn í kavarakúlum at kanna dýralívið og botnin. Upplýsingar um høvini fáast nú eisini um fylgisvein.
# 1978

**1978** var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum sunnudegi.

## Hendingar

* 17. september - Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens fyri Fagurbókmentir verður latin Hans Thomsen og fyri Yrkisbókmentir verður hon latin Maria Eide Petersen.
* 7. november - Løgtingsval

### Ítróttur

#### Fótbóltur

## Føðingar

* 5. januar – Katrin Olsen
* 11. mars - Didier Drogba
* 31. oktober - Jesper Ganslandt

## Andlát

* 7. september - Hjalmar Ringberg, amtmaður í Føroyum (f. 1889)
* 21. august - Magnus Dam Jacobsen (f. 1935)
* 22. august - Jomo Kenyatta, kenjanskur forseti (f. í 1890-árunum)
# Geometri

Nøvn í rúmskapum: hædd (h), radius (r).
**Geometri** ella **mátingarfrøði** er tann partin av støddfrøðini, ið snýr seg um rúmstødd. Geometri snýr seg um at greina eginleikar hjá tvey- og trídimensionalum skapum, umframt at gera tekningar og útrokningar. Í geometri er orðið *skap* felagsheiti fyri sirklar, tríkantar, fýrkantar, o.a. Orðið rúmskap er felagsheiti fyri kassar, pýramidur, sylindarar, o.a. Geometri er grikskt orð, sum merkir jørðmáting ella landmáting. Fyri einum 2300 árum síðan skrivaði Eukild fyrstu skipaðu lærubók í geometri. Eukild var grikki, men arbeiddi í Alexandria í Egyptalandi. Læribókin hjá Eukild var týdd til nógv mál.

Algebra verður serliga nýtt í kjarnaøkjunum geometri og funktiónum.

## Týdningarmikil hugtøk

 Heksaetur
 Oktaetur
 Dodekaetur
 Ikosaetur
# Cornwall

| Cornwall (Kornbretland) *Kernow*  |
| --- |
| Motto: *Onen hag oll* (corniskt) (føroyskt: "Ein og øll") |
|  |
| Støða (Status) | Enskt Greivadømi (Ceremonial county) |
| Vídd: | 3,563 km² |
| Íbúgvar (2012): | 540.178 (uml.) |
| fyri km²: | 152/km² |
| Mál: | Enskt |

**Cornwall** (fornnorrønt **Kornbretland**) (corniskt: *Kernow*) er eitt greivadømi (county) ytst á suðurvestur horninum av Onglandi. Longst í útsynning liggja Scillyoyggjarnar har ið føroyingar stundum hava luttikið í kappróðri.

Siðsøguliga var Cornwall eitt keltiskt (bretskt) øki, skilt frá Onglandi, men síðan 10'du øld, hevur landið verið ein partur av Onglandi. Cornisk serkenni, sum t.d. talumálið, byrjaðu at vikna í 13'du øld og í 18'du øld doyði málið út. Í 20'du øld fóru áhugafólk undir at endurreisa talumálið og eisini er eitt vaksandi ynski um at fáa størri lokalpolitiskt sjálvræði, innanfyri bretska kongsveldið, í Cornwall.
# Google

Logo.
**Google** er ein amerikansk leitisíða á internetinum. Tað er amerikanska fyritøkan Google Inc., ið eigur Google. Google er tað størsta leititólið á internetinum í dag við meira enn 200 milliónum fyrispurningum dagliga. Navnið "Google" kemur frá orðinum *Googol*, ið vísir til talið 1 við 100 nullum aftanfyri. Sagnorðið "to google" varð tikið við í Oxford English Dictionary í 2007. Nær orðið kemur við í ta føroysku orðabókina, er ilt at siga. Google hevur eina vaktartænastu, ið alla tíðina heldur eyga við, um nøkur tílík síða verður løgd á internetið.

Høvuðssæti er í Mountain View, Santa Clara County í Kalifornia.
Google hevur forvunnið risa peningaupphæddir, síðan tað varð stovnað í 1999. Peningurin fer tó ikki bert til teir báðar stovnararnar, men eisini til gerandisdagin hjá starvsfólkunum. Tíðarritið Fortune hevur staðið fyri at heiðra Google, ið klárt legði seg á odda av teimum 445 fyritøkunum, ið høvdu tilmeldað seg til kappingina. Google varð valt sum tann besta fyritøkan at arbeiða fyri, tí ágóðarnir og mentanin, ið fyritøkan hevur skapt, hevur skúgvað allar aðrar til viks, sigur Lee Clifford, blaðstjóri á Fortune Magazine.

Tey ónevndu starvsfólkini, ið hava tikið lut í kanningini greiða frá heilt óvanliga góðum arbeiðsumstøðum á Google. Listin er nærum óendaligur, tá talan er um ymiskar ágóðar, ið standa starvsfólkunum í boði. Høvuðsskrivstovan í Mountain View í Kalifornia hevur ikki færri enn 10 gourmet-matstovur, umframt ein hóp av snacks- og kaffibarrum.

Starvsfólkunum verður bjóðað ókeypis bussamband við teimum 5 bussunum, ið koyra á 5 ymsum farleiðum í økinum. Hava tey egnan bil, verður oljan skift og bilurin vaskaður á arbeiðsplássinum. Og skal bilurin skiftast út, rindan Google prísmunin, um tú velur ein umhvørvisvinarligan bil, ið kostar nakað meira enn ein vanligur bilur.

Av øðrum tænastum, ið starvsfólkinum hjá Google standa í boði, kunnu verða nevnd t.d. hárfríðkan, klædnavask, vøddamýking, heilsumiðstøð við 5 læknum o.m.a. Er talan um barsil, syrgir Google fyri, at matur verður borðin út til familjuna, so at øll orkan fer til at hjúkla um tað lítla barnið. Tað er ikki nógv, ið telur niðureftir, men skal nakað nevnast, so halda onkur starvsfólk, at arbeiðsplássið Google hevur í so nógvar "nørdar" í starvi.

## Keldutilfar
# James Cook

James Cook var av skilabestu skiparum og fór væl við manningini.
**James Cook** (f. 7. november 1728 í Yorkshire í Ongland, d. 14. februar 1779 í Kealakekua í Hawai'i) gjørdist kendur, tá ið hann kortlegði stórar partar av Kanada í Sjeyárabardaganum (1756-1763). Bæði í Kanada og í Kyrrahavi teknaði hann nágreiniligari enn nakar annar undan honum. Hann kom til stórar partar av Polynesia, granskaði Suðuríshavið, sigldi kring Nýsæland, kortlegði eysturstrondina við Avstralia og savnaði nógv vísindaligt tilfar. Vísindamenn og listamenn, sum vóru við honum, eygleiddu og festu á blað alla atkomiliga vitan um dýr, fólk og londini, teir vitjaðu. Árini 1768-1779 varð Cook høvuðsmaður fyri teimum rannsóknarferðum í Kyrrahavi og útvegaði evropearum størri vitan um Kyrrahavsoyggjar og Avstralia, enn nakar maður hevði gjørt. Hann var frálíkur sjómaður, rannsóknarfari og oddamaður. Hann var strangur, men virdur maður, og bjargaði heilsuni á monnum sínum, tí at hann legði stóran dent á, at teir fingu rættan kost og vóru reinførir. Hann legði sær altíð nær at fáa gott vinalag við teir polynesarar, hann vitjaði. Allir, sum vóru við á ferðum Cooks, fingu stóra virðing fyri honum, og vórðu honum trúfastir.

### Tær tríggjar rannsóknarferðirnar

Frá 1768 til 1771 sigldi Cook fyrst til Tahiti, síðan kring Nýsæland, sum hann kortlegði, og haðan til eysturstrondina á Avstralia. Hesi bæði londini vóru áður hildin at vera partur av *Terra Australis* (Suðurland), eitt ovurstórt sagnmeginland. Á aðru ferð síni (1772 til 1775) granskaði Cook Suðuríshavið, suður at ísmarkinum. Cook fann einki land, og tað bendi á, at nevnda sagnland bara kundi verða kring Suðurpólin. Hann kom til næstan allar teir stóru oyggjaflokkarnar í Suðurkyrrahavi. Í 1776 til 1779 leitaði hann eftir Útnyrðingsleiðini úr Evropa, norðan fyri Alaska, til Asia. Á vegnum granskaði hann Hawai'i, og har varð hann dripin í 1779.

**Tær tríggjar ferðirnar**
  Fyrsta ferð Cooks 1768-71.
  Onnur ferð Cooks 1772-75.
  Triðja ferð Cooks 1776-79.

## Slóðir úteftir

## Keldur