Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sahara

Sahara í Libya.
**Sahara** er størsta oyðimørkin í heiminum. Sahara er næstan so stór sum øll Evropa, hon tekur triðingin úr Afrika (9 100 000 km²). Sahara røkkur eystan úr Reyðahavi og vestur í Atlantshavi, norður at Atlasfjøllunum og Miðjarðarhavinum og suður at Sudan, nakað suður um 20 stig á norðurbreidd. Her veksur næstan einki.

Veðurlagið í Sahara er sera heitt, tí har sær sólin hvønn einasta dag frá morgni til myrkurs frá skýleysum himli. Hitin verður tí óførur um dagin, eini 45-50 °C í skugganum. Veðurlagið í Sahara er sera eins alt árið, tí hvør dagur er sólardagur, og hvør dagur er regnleysur. Í teimum flestu støðum ganga fleiri ár ímillum hvørt ælið. Fjøllini Tibesti (í Libya) og Ahaggar (í Algeria) koma upp í 3000 metra hædd, tey eru heldur svalligari at búgva í enn niðri á háslættunum, og har uppi kemur ikki so lítið av avfalli. Har eru tí fleiri vala bygdir.

Seinastu árini hevur Saharaoyðimørk etið seg longri og longri suðureftir, og nógv gott beitilendi er vorðið oyðimørk. Fá fólkasløg hava lagað seg til at búgva í Sahara. Eitt av hesum harðbalnu fólkasløgum eru *tuaregar*, sum í øldir hava livað sum flakkfólk og eru gitnir fyri at fara langar leiðir ígjøgnum oyðimørkina á marknaðirnar við salti.
# Malakkafjørður

Malakkafjørður.
**Malakkafjørðurin** (maleisiskt/indonesiskt: *Selat Melaka/Malaka*) ímillum Singapor og Indonesia er ein av heimsins ferðsluríkastu siglingarleiðum. Meira enn ein triðingur av heimsins oljuveitingum fara ígjøgnum tann smala fjørðin, sum bindur Indonesia og framgongdarríku búskapirnar í fjareystri saman.
# Kongolægdin

Kongolægdin (døkk øki) virkar sum veiting frá Kongoánni.
**Kongolægdin** er áløgulægdin ið virkar sum veiting frá Kongoánni vestarliga í ekvatorafrika. Veðurlagið er tropiskt og veitingin frá ánni skapar stór vátlendi, og her finnast nakrir av heimsins størstu, órørdu tropisku regnskógum.
# Atlantshavið

Úr Akrabergi sæst Atlantarhavið í nærum allar ættir.
Útsýnið frá Low Beach á Nantucket í Massachusetts til Atlantarhavið.
**Atlantshavið** strekkir seg frá Norðpólinum til Suðurpólin. Tað er heimsins næststørsta hav. Verður siðvant býtt upp í Norður- og Suðuratlantshav. Býtislinjan er miðkringur (Ekvator). Føroyar liggja í Norðuratlantshavi.
# Balkanhálvoyggin

Kort.
Á **Balkanhálvoynni**, sum gongur norður móti Sava og Donau, eru Grikkaland, Bosnia og Hersegovina, Kroatia, Kosovo, Makedónia, Bulgaria, Montenegro, Serbia, Slovenia, Albania og so harafturat evropaparturin av Turkalandi.

Turkaland hevði síðan í miðøld havt ræðið á Balkan, men í 19. øld fóru tjóðirnar á Balkan at stríðast fyri frælsi. Í 1912 fóru Grikkaland, Bulgaria og Serbia í kríggj ímóti Turkalandi, sum var við undirlutan og mátti lata næstan øll lond sín í Evropa frá sær.
# Miðafrikalýðveldið

**République Centrafricaine
Ködörösêse tî Bêafrîka
Miðafrikalýðveldið**|

|  |  |
| --- | --- |
|  (Flagg Miðafrikalýðveldið) |  (Skjaldarmerki Miðafrikalýðveldið) |

 |
| Tjóðarslagorð: "Unité, Dignité, Travail" |
| Tjóðsangur: "La Renaissance"(Sango E Zingo) |
|  |
| **Alment mál** | Franskt, Sango |
| **Høvuðsstaður** | Bangui |
| **Forseti** | Fautin-Archange Toudéra |
| **Forsætisráðharri** | Félix Moloua |
| **Fullveldi** | 13. august 1960 (frá Frakland) |
| **Vídd**  - tilsamans  - vøtn (%) |   622,984 km² 0 % |
| **Íbúgvar**  - tilsamans 2020  - tættleiki |   5 990 855 10/km² |
| **Gjaldoyra** | CFA frankur (XAF) |
| **Tíðarøki** | UTC +1 |
| **Økisnavn á alnetinum** | .cf |
| **Telefonkota** | `+236` |
|  |

**Miðafrikalýðveldið** (franskt *République Centrafricaine*, sango *Ködörösêse tî Bêafrîka*) er eitt land í Miðafrika við umleið 4 mió. íbúgvar. Høvuðsstaður er Bangui og høvuðsmálið er Sango, ið næstan øll fólk í landinum duga at tosa. Almennu málini eru franskt og sango. Miðafrikalýðveldið hevur mark við 5 lond: Kjad, Sudan, Fólkaræðiliga Lýðveldið Kongo, Kongo og Kamerun.

## Búskapur

Stórur partur av inntøkunum í landinum er av diamantvinnuni. Her eru eisini góðir møguleikar at menna aðra vinnu, tí bæði gull, jarn, kopar og uran eru í jørðini. Stór vatnflóð í regntíðini er kortini stórur bági fyri allari námsvinnu.

Miðafrikalýðveldið kemur ikki út til havið - har er eingin strond, eingin jarnbreyt og asfalteraðu vegirnir fáir. Tí er mesti flutningurin og mesta sambandi ímillum fólk eftir áunum. Næstan tríggir fjórðingar av allari vøru verða fluttir eftir áum og veitum, sum tilsamans eru 7000 km langar. Mesta útflutningsvøran verður flutt til Brazzaville í Kongo og haðan koyrd við toki út til havnabýir á strondini við Atlantshav.

Miðafrikalýðveldið er av fátækastu londum í heiminum.

## Søga

Turkur og politiskur ófriður hava elvt til svára neyð. Í 1965 kom ræðslustýrið hjá Bokassa keisara til valdið, og tá ið hann mátti rýma av landinum, tók hernaðarstýri við. Fyrstu ferð, fólkið slapp at velja stýri sítt, var í 1993, men búskapurin í landinum liggur framvegis í skeljum, og landið er eitt tað fátækasta í heiminum.

## Politikkur

### Ófriður

Í CAR hava í 2014 verið nógvir samanbrestir millum víðgongdar muslimar og kristin. Anti-Balaka-militsin eru hálvvápnaðir uppreistrarmenn, sum fyri tað mesta hoyra til kristnar bólkar í landinum. Teir hava verið skuldsettir fyri at hava dripið muslimar frá hond. Anti-Balaka-militsin varð sett á stovn eftir at muslimskir Seleka-uppreistrarbólkar í longri tíð høvdu gjørt seg inn á og dripið kristin frá hond - tað gjørdu teir millum annað í februar 2014.

## Landafrøði

Mitt inni í Afrika er Miðafrikalýðveldið. Norðari partur er turrur og berligur, syðri partur er vátur og avtakin við regnskógi.

## Sí eisini

* Afrika
# Norðuríshavið

Norðuríshavið og onnur høv í arktiska økinum.
**Norðuríshavið** eisini nevnt **Íshavið** og **Arktiskahavið** er eitt av heimsins fimm heimshøvum, og fevnir um tey arktisku økini. Hesi lond hava strond móti Norðuríshavinum: Noreg, Russland, USA, Kanada, Grønland og Ísland og víðari til Jan Mayen, Sørkapp á Svalbard, Bjarnoynna og Nordkapp.

Norðuríshavið fevnir um eitt økið á 10 milliónir km², við einum miðaldýpi á 1300 m og hevur eina vatnmongd á 12,4 milliónir km³. Av og á sæst Norðuríshavið umrøtt saman við Barentshavinum, Kyrrahavinum og Norskahavinum sum eitt samanhangandi arktiskt hav.