Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 2026

**2026** (MMXXVI) verður sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið fer at byrja á einum hósdegi.

## Hendingar

## Føðingar

## Andlát

### Januar

Jesse Jackson
* 3. januar - Sverre Anker Ousdal, norskur sjónleikari (f. 1944)
* 30. januar - Catherine O'Hara, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1954)

### Februar

Davíð Oddsson
* 17. februar - Jesse Jackson, amerikanskur politikari, borgararættindastríðsmaður og baptistprestur (f. 1941)
* 18. februar - Sepp Piontek, týskur fótbóltsleikari og landsliðsvenjari (f. 1940)

### Mars

Moya Brennan
* 1. mars - Davíð Oddsson, íslendskur politikari. Forsætisráðharri Íslands frá 1991 til 2004 (f. 1948).
* 1. mars - Dagfinn Føllesdal, norskur heimspekingur (f. 1932).
* 14. mars - Jürgen Habermas, týskur heimspekingur (f. 1929)
* 19. mars - Chuck Norris, amerikanskur sjónleikari (f. 1940)

### Apríl

* 11. apríl - John Donaldson, avstralskur støddfrøðingur. Pápi Mary drotning (f. 1941).
* 13. apríl - Moya Brennan, írsk sangarinna (f. 1952).
* 16. apríl - Don Schlitz, amerikanskur sangskrivari (f. 1952).

### Mai

* 18. mai - Stig Møller, danskur sangari, guitarleikari og sangskrivari (f. 1945).
* 26. mai - Bjørn Tidmand, danskur sangari (f. 1940).
* 29. mai - Eyðun Andreassen, føroyskur fólkaminnisfrøðingur (f. 1945).

### Juni

* 11. juni - David Hockney, bretskur myndlistamaður (f. 1937).

## Keldutilfar
# Kríggið í Ukraina

Tíðliga um morgunin tann 24. februar 2022 gjørdi **Russland innrás í Ukraina**. Í flest øllum londum verður russiska innrásin í eystara parti av Ukraina fordømd. Kríggið í Ukraina hevur við sær, at fólk í milliónatalið flýggja til Evropa. Russland krevur váttan fyri, at londini, sum fyrr vóru partar av Sovjetsamveldinum, ongantíð gerast limir í NATO. Eisini krevur Russland at NATO-herdeildir verða tiknar út londunum í Eysturevropa, sum hava mark við Russland. Eitt annað russiskt krav er, at Vesturheimurin gevst at dubba ukrainska herin við vápnum.

Í 2014 var eisini kríggj millum Russland og Ukraina. Russland tók valdið á ukrainsku hálvoynni Krim eftir ein russiskt stuðlaðan uppreistur. Eisini fingu russiskt vinarligar uppreistrardeildir tamarhald á støðuni í ukrainsku landspørtunum Luhansk og Donetsk. Síðan hevur støðan millum Russland og Ukraina verið sera spent. Kreppan tók seg upp aftur i novembur 2021, tá ið Russland flutti umleið 100.000 herfólk til ukrainska markið, og óttin fyri russiskari innrás í Ukraina vaks munandi.

Verandi kreppa millum Ukraina og Russland tók seg spakuliga upp á vári 2021. Um mánaðarskiftið mars-apríl 2021 hevði Russland stórar herdeildir við markið til Ukraina. NATO og londini vestanfyri, sum stuðla Ukraina, mótmæltu harðliga atferðini hjá Russlandi.

Stutt eftir russisku inrásini søktu bæði Finnland og Svøríki um NATO limaskap.
# 1893

**1893** (MDCCCXCIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum sunnudegi.

## Hendingar

* 17. januar - Liliuokalani drotning verður sett frá hawaiiansku trúnuni.
* Undirvísing í navigasjón byrjar í Havn.
* Judson í USA uppfinnur snarlásið.
* 1. okt - Fyrstu vitarnir tendraðir. Tveir í Trongisvági, tveir á Borðuni, ein á Garðsenda á Toftum og ein sunnanfyri Syðradal í Kalsoynni.

## Føðingar

* 17. august - Mae West, amerikonsk sjónleikarinna (d. 1980)
* 26. desember - Mao Zedong, kinverskur politikari (d. 1976)

## Andlát

* 17. januar - Rutherford B. Hayes, amerikanskur forseti (f. 1822)
* 6. november - Pjotr Iljitj Tjajkovskij, russiskt tónaskald (f. 1840)
# 1905

**1905** (MCMV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár. Fyrsti dagurin var ein sunnudagur.

## Hendingar

* Star of Africa26. januar - Cullinan diamanturin, betri kendur sum Star of Africa, verður funnin tætt við Pretoria í Suður Afrika.
* 4. mars - Theodore Roosevelt tekur við embæti forseta í Amerika.
* 20. apríl - Tíðindablaðið Oyggjarnar verður útgivið fyrstu ferð.
* 9. juni - Noreg avtekur sambandið við Svøríki, og fær sjálvstýri.
* 18. november - Prins Carl av Danmark verður Kong Haakon VII av Noregi.

### Ókend dagseting

* Vestmenningurin Ólavur á Heygum letur fyrstu telefonlinju gera. Hon er millum Vestmanna og Havn
* Non-aborginalar kvinnur í Avstralia fáa fullan atkvøðurætt, og rættin at lesa løgfrøði á jøvnum fóti við monnum.
* Úlvar doyggja út í Japan.
* Max Weber útgevur *Die Protestantische Ethik und der Geist des Kapitalismus*.
* Bøkurnar *Huckleberry Finn* og *Tom Sawyer* verða bannaðar á almenna bókasavninum í Brooklyn í New York tí tær vísa "bad example".

### Ítróttur

#### Fótbóltur

* 5. juni - Vágs Bóltfelag (VB) varð sett á stovn

## Føðingar

* 5. mars - Marius Theophilus Johannesen í Funnigi (d. 1986), løgtingslimur 1958-1966, lærari, rihøvundur.
* 29. juli - Dag Hammarskjöld, svenskur ST-aðalskrivari (d. 1961)
* 28. september - Max Schmeling, týskur nevaleikari (d. 2005)
* 22. oktober - Hans Jacob Fritz Svend Ellingsgaard á Eiði (d. 1996), løgtingslimur 1962-1970, sjómaður, rithøvundur.

## Andlát

* 24. mars - Jules Verne, franskur rithøvundur (f. 1828)
* 12. desember - William Sharp, skotskur rithøvundur (f. 1855)
# Siberia

Kort yvir Siberia
Bara umleið 400 av hesum vøkru sibirisku tikarunum liva enn villir
Eystan Uralfjøll er **Siberia(russiskt; Сиби́рь)* - Russiski parturin í Ásia. Ovurstórur, mest sum óbygdur landspartur, ið er heilt eystur at Kyrrahavi. Meginparturin av Siberia er tættur nálaskógur, ið russar nevna *taiga*. Í hesum breiða og langa skógarbelti er fjórðingurin av øllum viði í heiminum. Longri norður vir koma, tynri verður skógurin, tí veðurlagið verður kaldari. Norðan fyri skógarmarkið eru frostmýrarnar (*tundra*), har er frost í jørðini alt árið.

Í Siberia eru nógv ráevni, til dømis gull, olja, uran og gimsteinar.

## Dýralívið

Skógirnir í Siberia eru sannur kovi og gott skjól hjá dýrum, til dømis rein, bjørn og íkorni, teir longu og køldu veturmánaðirnar. Her livir eisini størsti tikari í heiminum, kongatikarin ella siberiatikarin. Hann hevur ógvuliga tjúkkan feld.

## Hygg eisini at

* Russland
# 1934

**1934** (**MCMXXXIV**) var eitt ár, ið byrjaði á einum mánadegi eftir tí gregorianska kalendaranum. Árið er 1934inda ár eftir okkara tíðarrokning og eftir krist, 934inda árið í øðrum ártúsundi, 34inda árið í 20. øld, og fimta árið í 1930-árunum.

---

## Hendingar

* Adolf Hitler í 1937.1. januar - International Telecommunication Union verður stovnað.
* 20. januar - Japanska Fuji Photo Film, seinni Fujifilm, verður stovnað í Tokyo.
* 28. mai - Fyrstu yvirlivandi fimmlingarnir verða føddir í Ontario, Kanada.
* 12. juni - Politiskir flokkar verða bannaðir í Bulgaria.
* 14. juni - Adolf Hitler og Benito Mussolini hittast fyri fyrstu ferð.
* 2. august - Adolf Hitler verður statsleiðari í Týsklandi eftir at forsetin Paul von Hindenburg doyr.
* 19. august - Ein fólkaatkvøða vísir, at 90% av týsku tjóðini samtykkir at Adolf Hitler verður statsleiðari.
* 19. september - Sovjetsamveldið fer uppí Sameindu Tjóðirnar.
* 21. september - Tropisk ódn í Japan hevur við sær, at 3.036 lata lív, og tempul, bygningar og skúlar oyðileggjast í Osaka.
* 28. september - Afganistan fer uppí Sameindu Tjóðirnar.
* 2. oktober - Ódnir í Kyoto og Osaka í Japan hava við sær, at 1.660 lata lív, 5.400 verða meiðslað, og nógvur rísvøkstur verður oyðilagdur.
* 27. desember - Persia skiftir navn til Iran.

#### Ókendar dagsetningar

* Tíðindablaðið Arbeiðið verður útgivið fyrstu ferð.
* Abidjan verður høvuðstaður á Fílabeinsstrondini.
* Amerikanski sjóherurin fer úr Haiti.
* Avstralska landamarkstrætan (*Australian frontier wars*) endar eftir at hava vart í 143 ár.

### Ítróttur

#### Fótbóltur

* 27. mai - 10. juni - Heimsmeistaraskapið í fótbólti verður hildið í Italia. Italia verður heimsmeistari, Kjekkoslovakia verður silvurvinnari, og Týskland verður bronsuvinnari.

## Føðingar

Judi Dench á BAFTA filmshátíðini í 2007.
* 18. mars - Charley Pride, amerikanskur countrysangari (d. 2020)
* 3. mai - Frankie Valli, amerikanskur tónleikari.
* 9. mars - Juri Gagarin, sovjetrussiskur rúmdarmaður (d. 1968)
* 1. juni - Pat Boone, amerikanskur sangari og sjónleikari.
* 11. juni - Henrik, prinsur av Danmørk (d. 2018).
* 20. juni - Jóhan Hendrik Winther Poulsen, føroyskur málfrøðingur (d. 2022).
* 28. juni - Ivan Johannesen, reiðari og politikari fyri Sambandsflokkin (d. 2012)
* 1. juli - Sidney Pollack, amerikanskur filmsleikstjóri (*Tootsie*) (d. 2008)
* 11. juli - Giorgio Armani, italskur klædnasniðgevi
* 22. juli - Louise Fletcher, amerikonsk sjónleikarinna (d. 2022)
* 21. september - Leonard Cohen, kanadiskur sangari og skald (d. 2016)
* 28. september - Brigitte Bardot, fronsk sjónleikarinna, songkvinna, modell og djóraverndaraktivistur (d. 2025)
* 24. november - Sven-Bertil Taube, svenskur sjónleikari og vísusangari (d. 2023)
* 12. november - Charles Manson, amerikanskur kult-leiðari
* 9. desember - *Dame* Judi Dench, enskur sjónleikari
* 28. desember - *Dame* Maggie Smith, enskur sjónleikari

## Andlát

* 4. juli - Marie Curie, pólskt náttúruvísindafólk, og Nobels vinnari (f. 1867)
* 2. august - Paul von Hindenburg, týskur forseti (f. 1847)
# Adolf Hitler

Adolf Hitler

**Adolf Hitler** (20. apríl 1889 - 30. apríl 1945 var týskur politikari og leiðari av tí tjóðskaparsosialistiska týska arbeiðaraflokkinum (á týskum: Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP), vanliga kendur sum nasistaflokkurin). Hitler var týskur ríkiskanslari frá 1933 til 1945 og einaræðisharri í Týsklandi (við heitinum *Führer und Reichskanzler*) árini 1934-1945. Hann hevði ein avgerandi høvuðsleiklut í stovnanini av Nazismuni, í Seinna heimsbardaga og í Holocaust.

Hitler var borin í heim í Eysturríki-Ungarn. Hann fekk seinni týsk ríkisborgararættindi og stillaði upp til týska forsetavalið í 1932. Hann vann tó ikki, men í 1933 gjørdist hann ríkiskanslari. Hetta var eitt fet á leiðini til einaveldið. Tá ið forsetin Hindenburg doyði í 1934 gjørdist Hitler bæði kanslari og forseti og útnevndi seg sjálvan til ríkisførari, harav týska heitið *Führer und Reichskanzler*. Tá hann nú var einaveldisharri avgjørdi hann, at bólkar av øðrvísi fólki skuldu avrættast, herundir jødar og samkynd. Eisini gjørdust fakrørslurnar ólógligar, og umfatandi sensurur varð framdur.

Hitler verður mest settur í samband við seinna heimsbardaga, Holocaust og nasistisku rørsluna í Týsklandi.

29. apríl 1945 varð hann giftur við Evu Braun. Tey tóku sítt egna lív saman í seinastu døgunum í seinna heimsbardaga.

## Keldur

* Adolf Hitler - Wikipedia (danskt).
* Eva Braun - Wikipedia (týskt).

## Slóðir úteftir
# 29. juni

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Juni 2026** | >> |
| Má | Tý | Mi | Hó | Fr | Le | Su |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |  |  |  |  |
| **MMXXVI** |

**29. juni** er dagur 180 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 181 um skotár er). 185 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1975 - Steve Wozniak avprøvar fyrstu prototýpu av Apple I teldu síni.
* 1976 - Seyskelloyggjar verða sjálvstøðugar.
* 2007 - Apple útgevur fyrstu Iphonina.
* 2014 - Brandur í Funningsstovu náddi upp á toppin á Denali, ella Mt. McKinley, sum tað eisini nevnist. Denali er 6194 metrar høgt og liggur júst norðanfyri pólsirkulin, í amerikanska statinum Alaska. Hetta fjallið sigst vera tað kaldasta fjall í heiminum. Brandur hevur sett sær fyri at náa upp á hægsta fjall í hvørjum heimsparti. Í fjør vóru Brandur H. í Funningsstovu og Sveinur Jákupson uppi á Elbrus, ið við sínum 5641 metrum er hægsta fjall í Evropa.

#### Fótbóltur

* 1963 - Hetland-Føroyar 2-3 (0-2) í Lerwick.
* 1983 - Grønland-Føroyar 0-0 í Nuuk.

## Føðingar

* 1577 - Peter Paul Rubens, flamsk-týskur malari (d. 1640).
* 1894 - Einar Fróvin Waag í Klaksvík, bryggjari og løgtingslimur (d. 1989).
* 1900 - Antoine de Saint-Exupery, franskur rithøvundur og flogskipari (d. 1944).
* 1906 - Jákup Frederik Øregaard í Leirvík, keypmaður og løgtingsformaður (d. 1980).
* 1925 - Giorgio Napolitano, italskur politikari og fyrrverandi forseti (d. 2023).
* 1928 - Ian Bannen, skotskur sjonleikari (d. 1999).
* 1944 - Gary Busey, amerikanskur sjonleikari.
* 1962 - Sharon Lawrence, amerikonsk sjonleikarinna.
* 1978 - Nicole Scherzinger, amerikonsk songkvinna.

## Andlát

* 1252 - Kongur Ábal av Danmark.
* 1861 - Elizabeth Barrett Browning, enskt skald (f. 1806).
* 1940 - Paul Klee, sveisisk-tyskur malari (f. 1879).
* 2002 - Rosemary Clooney, amerikonsk sjonleikarinna of songkvinna (f. 1928).
* 2003 - Katharine Hepburn, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1907).
* 2019 - Jesper Langberg, danskur sjónleikari (f. 1940).
* 2020 - Carl Reiner, amerikanskur filmsleikstjóri og sjónleikari (f. 1922)

|  |
| --- |
| Januar | Februar | Mars | Apríl | Mai | Juni | Juli | August | September | Oktober | November | Desember |
# 1. juli

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **juli 2026** | >> |
| Má | Tý | Mi | Hó | Fr | Le | Su |
|  |  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |  |
| **MMXXVI** |

**1. juli** er dagur 182 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 183 um skotár er). 183 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1523 - Tveir augustinaramunkar, Johann Esch og Heinrich Voes, verða brendir á báli av katólskum myndugleikum í Brússel vegna sína luthersku trúgv. Teir eru teir fyrstu, sum doyggja fyri luthersku trúnna.
* 1569 - Kongsríki Pólland og stórhertogadømið Litava verða løgd saman í Samveldið Pólland-Litava.
* 1690 - Orrustan við Boyne-ánna í Írlandi.
* 1863 - Trælahald verður avtikið í Surinam og á Niðurlendsku Antillunum. Ein 10 ára skiftistíð fram til 1873 verður tó ásett í lógini.
* 1963 - Vága floghavn letur fyri fyrstu ferð upp fyri vanligari flogferðslu.
* 2000 - Nýggju ung fólk verða traðkaði í hel á Pearl Jam-konsertini á Roskilde Festival.
* 2002 - Tvey flogfør bresta saman í loftrúminum yvir býunum Owingen og Überlingen í Týsklandi, 71 fólk ið vóru við flogførunum lótu lív.

## Føðingar

* 1873 - Andrass Samuelsen, løgmaður árini 1948-1950 (d. 1954).
* 1916 - Olivia de Havilland, bretsk-amerikonsk sjónleikarinna.
* 1945 - Debbie Harry, amerikonsk songkvinna.
* 1952 - Dan Aykroyd, kanadiskur sjónleikari.
* 1961 - Diana prinsessa (d. 1997).
* 1961 - Carl Lewis, amerikanskur atletur.
* 1967 - Pamela Anderson, kanadisk sjónleikarinna og modell.
* 1976 - Ruud van Nistelrooy, niðurlendskur fótbóltsleikari.
* 1976 - Patrick Kluivert, niðurlendskur fótbóltsleikari.
* 1983 - Marit Larsen, norsk songkvinna.
* 1986 - Agnez Mo, indonesisk songkvinna.

## Andlát

* 1896 - Harriet Beecher Stowe, amerikanskur rithøvundur (f. 1811).
* 1997 - Robert Mitchum, amerikanskur sjónleikari (f. 1917).
* 2000 - Walter Matthau, amerikanskur sjónleikari (f. 1920).
* 2004 - Marlon Brando, amerikanskur sjónleikari (f. 1924).
* 2009 - Karl Malden, amerikanskur sjónleikari (f. 1912).

|  |
| --- |
| Januar | Februar | Mars | Apríl | Mai | Juni | Juli | August | September | Oktober | November | Desember |
# Albanskt mál

| **Indo-evropeiskt** |
| --- |
| Indo-evropeisk mál |
| Albanskt | Anatolisk Armensk | Balto-slavisk | Keltisk Germansk | Grikskt | Indo-iransk Italsk | Tokarsk |
| **Frum-indo-evropeiskt** |
| Mál | Samfelag | Trúgv Kurgiskt | Jamna | Stríðsøksamentan |
| Indo-evropeisk gransking |

| Albanskt Shqip |
| --- |
| Tosað í: | Albania og Kosovo. |
| Tosandi íalt: | uml. 5.750.000 |
| Málætt: | Indo-evropeiskt  albanskt mál. |
| Málkotur |
| ISO 639-1: | sq |
| ISO 639-2: | alb (B) / sqi (T) |
| ISO 639-3: | —
. |

**Albanskt mál** er málið í Albania og Kosovo, og a sam-mál í Montenegro og Norðurmakedónia. Albanskt er ein minnilutimál í Italia, Kroatia, Rumenia, og Serbia. Albanskt er móðurmál hjá umleið 5.750.000 fólkum, harav umleið 3.200.000 í Albania og slakar 1.800.000 í Kosovo.
# Lýðveldið Norðurmakedónia

**Република Северна Македонија
Lýðveldið Norðurmakedónia**|

|  |  |
| --- | --- |
|  (Flagg Lýðveldið Norðurmakedónia) |  (Skjaldarmerki Lýðveldið Norðurmakedónia) |

 |
| Tjóðarslagorð: *Слобода или смрт* |
| Tjóðsangur: *Denes Nad Makedonija* |
|  |
| **Alment mál** | Makedonskt og Albanskt |
| **Høvuðsstaður** | Skopje |
| **Forseti** | Gordana Siljanovska-Davkova (Гордана Силјановска-Давкова) |
| **Forsætisráðharri** | Talat Xhaferi (Талат Џафери) |
| **Fullveldi** | 1991 |
| **Vídd**  - tilsamans  - vøtn (%) |   25 713 km² 1,9 % |
| **Íbúgvar**  - tilsamans 2012  - tættleiki |   2 062 294 80,2/km² |
| **Gjaldoyra** | Makedonskt denar (MKD) |
| **Tíðarøki** | UTC +1 |
| **Økisnavn á alnetinum** | .mk |
| **Telefonkota** | `+389` |
|  |

**Lýðveldið Norðurmakedónia** (makedónskt: *Република Северна Македонија* (Republika Severna Makedonija)
enskt: *Republic of North Macedonia*), er land í Eysturevropa.

## Søga

Makedónia lýsti seg frælst ríki í 1991, hóast Serbia noktaði at viðurkenna granna sín sum sjálvstøðugt land. Sama gjørdi Grikkaland, ið sigur seg hava hevdsrætt at nýta navnið Makedónia um Norðurgrikkaland - hetta hevði við sær, at tá landið fekk ST limaskap var tað undir enska heitinum "The former Yugoslav Republic of Macedonia". Avleiðingarnar av ósemjuni eru, at bæði Serbia og Grikkaland hava stongt markið til Makedónia.

## Búskapur

Lýggja miðjarðarhavsveðurlagið ger, at fruktgrøðin er tíðliga staðin, og bummull, tubbak og rís vaksa eisini væl. Mongu vatnorkuverkini veita klædna-, evnfrøði- og stálídnaðinum ravmagnsorku.

## Landafrøði

Í hálendinum í útsynningspartinum í Makedónia eru av vakrastu vøtnum í Evropa. Fyri kríggið, tá ið ferðavinnan blómaði í gamla Jugoslavia, komu mong ferðafólk til Ohridvatn og Prespavatn, ið er heldur minni, at njóta yndisligu náttúruna og síggja gomlu smábýirnar fram við vøtnunum. Nógvur fiskur er í báðum vøtnunum, vanligastu sløgini eru karpa, eyðrriði og álur. Á Prespavatni er stórt fuglameingi, m.a. pelikanur og skarvur.

### Jarðfrøði

Høvuðsstaðurin Skopje er bygdur beint har, ið fleiri jarðfrøðiligar umskaringar ganga saman, og tí er vandin fyri jarðskjálvta stórur. Fýra ferðir er býurin illa farin av jarðskjálvta. Seinast var í 1963, tá varð býurin mest sum oyðilagdur i í einum skjálvta, ið varð máldur til 6,8 á Richter-talvuni. Gamli turkiski býarparturin - elstu húsini eru frá 1392 - fekk tíbetur ongan skaða.

### Býir

* Skopje (507 000)
* Kumanovo (105 000)
* Bitola (95 000)
* Tetovo (87 000)
* Gostivar (81 000)
* Prilep (77 000)
* Ohrid (56 000)
* Veles (55 000)
# Serbia

**Република Србија**|

|  |  |
| --- | --- |
|  (Flagg Serbia) |  (Skjaldarmerki Serbia) |

 |
| Tjóðarslagorð: |
| Tjóðsangur: Bože Pravde |
|  |
| **Alment mál** | Serbiskt |
| **Høvuðsstaður** | Beograd |
| **Forseti** | Aleksandar Vučić (Александар Вучић) |
| **Forsætisráðharri** | Đuro Macut (Ђуро Мацут) |
| **Fullveldi** | 1835 |
| **Vídd**  - tilsamans  - vøtn (%) |   77,589 km² |
| **Íbúgvar**  - tilsamans 2022  - tættleiki |   6,647,003 (excluding Kosovo) 75,1/km² |
| **Gjaldoyra** | Lev |
| **Tíðarøki** | UTC +1 |
| **Økisnavn á alnetinum** | .rs |
| **Telefonkota** | `+381` |
|  |

**Serbia** er lýðveldi í Evropa. Í norðri hevur Serbia mark við Ungarn, í eystri við Rumenia og Bulgaria, í suðri við Makedónia, Albania og Kosovo, og í vestri við Montenegro og Bosnia-Hersegovina.

## Søga

Tá Jugoslavia syndraðist í 1991, løgdu lýðveldini Serbia og Montenegro saman og stovnaðu nýtt samveldisríki, sum at Jugoslavia. Nýggja samveldisríkið hjálpti serbiska fólkinum í Kroatia og Bosnia at kríggjast: tað elvdi til, at mong lond settu revsitiltøk í verk ímóti Jugoslavia og steðgaðu øllum samhandli við nýggja samveldisríkið. Í 2003 skifti samveldisríkið navn frá Jugoslavia til Serbia og Montenegro, og eftir at fólkaatkvøða varð hildin í Montenegro í 2006 og úrslitið var, at Montenegro vildi loysa frá Serbia vórðu londini bæði sundurlisin.

## Politikkur

Tað at landið hvørki hevur megnað at samstarva fult við ST-krígsdómsdómstólin ella at virða mannarættindi og pressufrælsi hevur hildið tað uttanfyri tey fyrstu eysturevropeisku londini, sum fingu bjóðað ES-limaskap.

## Mentan

### Matur

Serbar gera smakkgóðan og fjølbroyttan mat. *Raznjici*, spritusteikt lambskjøt við piparfrukt, verður ofta etið aftur við einari skál av jogurti. Kjøtbollar við leyki og róma, nevnt *cevapcici*, og kálrullur fyltar við kjøti, leyki, ertrum og hvítleyki eru væl dámdir rættir.

## Landafrøði

Høvuðsstaðurin í Serbia, Beograd, er við Donau, sum rennur ígjøgnum fruktagóða akurlendið norðast í landinum.

### Býir

* Beograd (1 114 000)
* Novi Sad (196 000)
* hjdóedy (174 000)
* geudiub (165 000)
* Kragujevac (150 000)
* Subotica (100 000)
* Uroševac (98 000)

## Keldur
# 10. august

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **august 2026** | >> |
| Má | Tý | Mi | Hó | Fr | Le | Su |
|  |  |  |  |  | 1 | 2 |
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| 31 |  |  |  |  |  |  |
| **MMXXVI** |

**10. august** er dagur 222 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 223 um skotár er). 143 dagar eru eftir av árinum. Dagurin kallast eisini lavrasmessa.

## Hendingar

* 2014 - Føroyar leikti javnt móti Jemen á talvolympiaduni í Tromsø. Dysturin endaði javnur 2-2. John Rødgaard og John Arni Nilssen vunnu, men Helgi Dam Ziska og Olaf Berg taptu.

## Føðingar

* 1874 - Herbert Hoover, amerikanskur forseti (d. 1964)
* 1912 - Jorge Amado, brasilskur rithøvundur (d. 2001)
* 1951 - Juan Manuel Santos, kolumbiskur forseti.
* 1959 - Rosanna Arquette, amerikonsk sjónleikarinna.
* 1960 - Antonio Banderas, spanskur sjónleikari.
* 1962 - Suzanne Collins, amerikanskur rithøvundur.
* 1973 - Javier Zanetti, argentinskur fótbóltsleikari.

## Andlát

* 1896 - Otto Lilienthal (f. 1848)
* 2008 - Isaac Hayes, amerikanskur sangari (f. 1942)

|  |
| --- |
| Januar | Februar | Mars | Apríl | Mai | Juni | Juli | August | September | Oktober | November | Desember |
# 31. desember

**31. desember** er dagur 365 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 366 um skotár er). 0 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 2013 - Hanus G. Johansen fekk Listavirðisløn Nólsoyar Páls
* 2013 - Pál Joensen gjørdist Ársins ítróttarnavn 2013 í Føroyum
* 2015 - Loranstøðin á Eiði verður sløkt fyri seinastu ferð.

## Føðingar

* 1869 - Henri Matisse, franskur listamálari (d. 1954)
* 1936 - Siw Malmkvist, svensk songkvinna.
* 1937 - Anthony Hopkins, valisiskur sjónleikari.
* 1941 - Alex Ferguson, skotskur fótbóltsvenjari.
* 1943 - Ben Kingsley, enskur sjónleikari.
* 1948 - Donna Summer, amerikonsk songkvinna (d. 2012)
* 1954 - Alex Salmond, skotskur politikari.
* 1959 - Val Kilmer, amerikanskur sjónleikari.
* 1982 - Craig Gordon, skotskur fótbóltsleikari.

## Andlát

* 192 - Commodus, keisari Roms
* 2013 - James Avery, amerikanskur sjónleikari (f. 1945)
* 2015 - Natalie Cole, amerikonsk songkvinna (f. 1950)
* 2021 - Betty White, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1922)
* 2022 - Benadikt XVI, pavi (f. 1927)

|  |
| --- |
| Januar | Februar | Mars | Apríl | Mai | Juni | Juli | August | September | Oktober | November | Desember |