Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Korea

Koreanska hálvoyggin varð býtt sundur í eina kapitalistiska suðurhálvu og eina kommuniska norðurhálvu eftir at hava verið undir japanskum yvirvaldi frá 1910 til 1945.
**Korea** er nes í norðara parti í Kina og gongur út í havið ímóti Japan. Kríggj var millum Suðurkorea og Norðurkorea (1950 til 1953). Síðan kríggið var av, hevur støðan verið hættislig millum londini bæði. Suðurkorea hevur havt stóran búskaparligan vøkstur, væl stuðlað av USA. Bygging er allastaðni. Bygdur verða skrivstovur og nýggj virki til tann vaksandi ídnaðin í landinum. Norðurkorea er enn kommunistiskt og fátæksligt land. Veðurlagið er tað rætta at velta rís, heitt um summarið, bítandi kalt um veturin.

## Búskapur

Suður- og Norðurkorea byrjaðu á búskaparliga sama lága støði í 1970, bæði tá enn í sori heili 17 ár eftir Koreakríggið, ið endaði við vápnahvíld í 1953. Norðurkorea hevði marxistiskan hernaðarbúskap við Kim Il Sung á odda fyri einaveldinum. Hann var fyrsti limur av trimum í dynastinum, ið hevur rátt síðan. Búskaparliga hava stígur, kúging og hungursneyð plágað Norðurkorea. Suðurkorea hevði fyrst kommandobúskap, men legði um til marknarbúskap. Síðan hevur Suðurkorea við marknaðbúskapi ment sítt kapitalistiska fólkastýri. Fólkatalið sunnanfyri er tvífaldað úr 25 mió. í 1960 upp í 51 mió. fólk í 2021. Fólkatalið í sosialistiska Norðurkorea øktist úr 15 mió. í 1960 upp í 26 mió. í 2021. Munurin á londunum er í dag ovurstórur:

* Norðkorea hevur bert havt 3 einaræðisharrar, Suðurkorea 12 fólkavaldar leiðarar.
* Norðkorea hevur bert 3,2 mió. fartelefonir (flokslimir). Suðurkorea hevur 59 mió fartelefonir.
* Illa kollføddir norðkoreanar eru miðal 5 cm lægri á vøkstri enn suðurkoreanar.
* Norðurkorea er 120,540 km2 við bert 25.000 km av koyriveg (97% grúsvegir). Suðurkorea er 100,363 km2 við 99.000 km av koyrivegi (92% asfalterað).
* Høvuðsútflytningsvøran úr Norðkorea er kol fyri $1 mia. Høvuðsútflutningur úr Suðurkorea er printplátur til teldur/telefonir fyri $64 mia.
* Frá 1953 til 1974 fylgdust Norð- og Suðurkorea í BTÚ. Í 1974 stóð miðal ársinntøkan í báðum londunum á jøvnum við uml. $3000. Í 1974 setti Suðurkorea á flog búskaparliga, og tí dag hevur landið $30,000 miðal p.c. Í 1974 steðgaði Norðkoreanski búskapurin. Í 1990-unum tødnaði hann. Miðal ársinntøkan pr íbúgva er $1000 í 2018.
* Miðal livialdurin í Norðkorea er 67 ár. Í Suðurkorea liva fólk 82 ár í miðal.
# 30. juni

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Juni 2026** | >> |
| Má | Tý | Mi | Hó | Fr | Le | Su |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |  |  |  |  |
| **MMXXVI** |

**30. juni** er dagur 181 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 182 um skotár er). 184 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1937 - Stóra Bretland tekur heimsin fyrsta neyðartelefonnummar (999) í nýtslu.
* 1954 - Full sólarmyrking í Føroyum.
* 1960 - Kongo verður sjálvstøðugt.

## Føðingar

* 1641 - Meinhard von Schomberg, fyrsti hertogi av Leinster, týsk-fransk-bretskur herovasti (d. 1719)
* 1893 - Walter Ulbricht, týskur politikari (d. 1973)
* 1917 - Lena Horne, amerikonsk songkvinna og sjónleikarinna (d. 2010)
* 1941 - Otto Sander, týskur sjonleikari (d. 2013)
* 1960 - Jack McConnell, skotskur politikari.
* 1964 - Alexandra, greivinna av Frederiksborg.
* 1966 - Mike Tyson, amerikanskur boxari.
* 1985 - Michael Phelps, amerikanskur sundkappi.

## Andlát

* 1520 - Moctezuma II, astekiskur keisari og valdsmaður í Tenochtitlan (f. 1466)
* 1919 - John William Strutt, 3rd Baron Rayleigh, enskur alisfrøðingur (f. 1842)
* 1934 - Kurt von Schleicher, týskur politikari (f. 1882)
* 1954 - Andrass Samuelsen, føroyskur løgmaður 1948-1950 (f. 1873)
* 1977 - Roberto Rossellini, italskur filmsleikstjóri (f. 1906).
* 2001 - Chet Atkins, amerikanskur gittarleikari (f. 1924).
* 2009 - Pina Bausch, týsk dansarinna og leikstjóri (f. 1940)
* 2012 - Yitzhak Shamir, ísraelskur politikari (f. 1915)
* 2017 - Simone Veil, franskur politikari (f. 1927)

|  |
| --- |
| Januar | Februar | Mars | Apríl | Mai | Juni | Juli | August | September | Oktober | November | Desember |
# Alfrøði

Mynd:Der Neue Pauly.jpg
**Alfrøði** er ikki ein ávís vísindagrein, sum so nógvar aðrar. Orðið *alfrøði* merkir "frøði *um alt". Vanliga inniheldur ein alfrøði ikki serliga nógva vitan um nakað serstakt, men eitt sindur um næstan alt. Ein alfrøði er ofta ein endurspeglan av teirri vitan, sum er til; eitt savn av stuttum upplýsandi greinum um mestsum alt, so fólk lætt kunnu leita sær fram upplýsingar. Franski heimspekingurin Diderot tók stig til fyrstu alfrøðina, har hann fekk fremstu heimspekingar, rithøvundar og granskarar í tíðini at skriva greinar um øll hugsandi evni. Henda fyrsta alfrøðin taldi heili 37 tjúkk bind. Tað eru túsundatals greinar um ymisk evni í Alfrøðini. Í hvørji grein eru tilvísingar til myndir, og í hvørjari mynd eru talmerktir smálutir. Greinin um skurðviðgerðaramboð hevur ikki færri enn tólv slíkar smálutir.*

Einhvør alfrøði er skipað sum eitt uppslagsverk, t.e. eitt verk, ið lætt er at sláa upp og finna upplýsingar í um eitthvørt.

Sum Encyclopædia Brittanica, ein stór og kend enskmælt alfrøði, tekur til; "As knowledge grows, so do we"; ella á føroyskum; "So hvørt sum vitanin veksur, vaksa vit við".
# Letidýr

| How to read a taxobox**Letidýr** |
| --- |
|   |
| **Frøðilig flokking** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ríki: | Animalia  |
| Fylki: | Chordata  |
| Flokkur: | Mammalia  |
| Hópur: | Pilosa  |

 |

Eitt **letidýr** (frøðiheiti - *Folivora*) er eitt súgdjór av Bradypodidae-ættini sum livur í Suðuramerika og hongur í trøum. Tey hava sterkan, bugað an nagl á tónum og fingrunum; tí kunnu tey hvørki standa ella ganga. Tey flyta seg ógvuliga seint í trøunum; eina ferð um vikuna fara tey niður úr trøunum at hjálpa sær sjálvum: umleið ein tíma hava tey um ferðina. Haraftrat vaksa algur á feldinum, so hann tykist grønur. Letidýrini eru tey súgdýrini, sum sova mest. Tey durva einar 15-18 tímar hvønn dag.

## Sí eisini

* Regnskógur
* Íkornaapur
* Gorillur
* Orangutangur