Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Eginteldur

Acer-fartelda.
**Eginteldur** ella **PC-arar** (úr enskum - *Personal Computer* ella *PC*) eru allastaðni. Á skrivstovum, í skúlum og heima. Egintelda er lítil, men nú á døgum ógvuliga evnalig. Hon er býtt í fýra - knappaborð at skriva við, minni at goyma upplýsingar og forrit á, ergeril, ið arbeiðir forrtitið, og skríggi, har ið vit síggja úrslitini.

Í einari eginteldu eru mong túsund smá elektrónisk rensl, men áðrenn hon kann arbeiða, skal hon fáa at vita, hvat ið hon skal gera - hon skal forritast. Tá ið forritið arbeiðir, virkar teldan, hon viðger tær upplýsingar, sum hon fær. Til dømis kann teldan vísa støðuna í einum spæli og spyrja, um spælarin skal til vinstru ella høgru í einari villiniborg. Talvur, tekstur og myndir kunnu eisini takast fram á skríggjan. Tá ið músin verður flutt, fer ein lítil pílur á skríggjanum sama veg. Soleiðis ber til at peika í tekstinum og geva boð ella flyta á myndunum. Knappaborðið er skipað sum á einari skrivimaskinu, men teldan hevur eykaknappar til serlig boð.

Eftir 2. heimskríggið læt verjumálaráðið í USA fyrstu stóru, elektrónisku telduna byggja. Tá vóru teldurnar ovurstórar. Nú hava farkleivir og erflísar (*chipar*) gjørt teldurnar sterkari og minni.

## Myndir

* Føroyskt knappaborð
# Kinesiski múrurin

Kinesiski Múrurin.
**Kinesiski múrurin** er eisini kendur undir heitinum **Tann stóri múrurin**. Farið var undir at byggja múrin í seinna parti av 14. øld. Seinasti parturin var bygdur í byrjanina av 17. øld. Múrurin varð ikki bygdur sum ein samanhangandi eind; hann var bygdur í brotum. Arbeiði var gjørt, meðan sonevnda Ming-dynastiið hevði ræði í Kina. Endamálið var at verja Kina ímóti álopum frá mongolskum og turkiskum ættarbólkum. Samlaða longdin verður mett at vera um 8.851 km. Tilfarið í múrinum er grót, eyrur og mold. Hæddin á múrinum skiftir frá 4,5 til 15 metur; breiddin frá 4,5 til 9 metur. Uppiá múrinum er ein vegur, sum er vardur við múrum uppi á múrinum. Við jøvnum millumbili eru bygd torn til vaktarhald; tey eru tilsamans eini túsund í tali. Múrurin varð bygdur av trælum, sum nógvir lótu lív undir arbeiðinum. Teir vóru - í stórum tali - jarðaðir inni í múrinum, og tí verður kinesiski múrurin eisini nevndur “heimsins longsti kirkjugarður”. Mett verður, at um ein millión mans luttóku í arbeiðinum at byggja múrin.

Í dag eru partar av múrinum friðað øki, og flestu ferðafólk, sum vitja í Beijing ynskja at síggja múrin. Tí verða eisini nógvir túrar gjørdir til múrin, og ferðafólk fáa høvi at spáka sær ein stuttan túr á múrinum.
# The New York Times

**The New York Times** er eitt amerikansk tíðindablað við nationalum og internationalum tíðindum. Pappírsútgávan verður prentað í 900.000 eintøkum gerandisdagar og sunnudagar verða 1,4 mió eintøk av New York Times prentað. Blaðið varð stovnað í 1851 og hevur vunnið 122 Pulitzer virðislønir.

## Ávísing úteftir

* www.nytimes.com
# 1949

**1949** (MCMXLIX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum leygardegi.

## Hendingar

* 19. mars kom Bíblian út á fyrsta sinni á føroyskum í týðing Victor Danielsens
* 4. apríl - USA, Kanada og mong lond í Vesturevropa stovna NATO.

### Ítróttur

#### Fótbóltur

## Føðingar

* 10. januar - George Foreman, amerikanskur boksari (d. 2025).
* 20. januar - Göran Persson, svenskur forsætismálaráðharri
* 22. februar - Niki Lauda, eysturríkskur rasarakoyrari (d. 2019)
* 13. apríl - Christopher Hitchens, enskur rithøvundur
* 23. apríl - Alexandur Kristiansen, føroyskur rithøvundur
* 9. mai - Billy Joel, amerikanskur tónleikari
* 19. mai - David Johannesen, føroyskur prestur og rithøvundur
* 13. juni - Niels Midjord, føroyskur sangskrivari og sangari (d. 2022)
* 18. juni - Lech Kaczynski, pólskur politikari (d. 2010)
* 20. juni - Vibeke Larsen, danskur ríkisumboðsmaður í Føroyum 1995 - 2001.
* 22. juni - Meryl Streep, amerikonsk sjónleikarinna
* 7. juli - Shelley Duvall, amerikonsk sjónleikarinna
* 8. august - Páll Vang, føroyskur politikari (d. 2023)
* 27. august - Hergeir Nielsen, føroyskur politikari
* 14. september - Tommy Seebach, danskur tónleikari (d. 2003)
* 19. september - Twiggy, ensk modell
* 8. oktober - Sigourney Weaver, amerikonsk sjónleikarinna
* 11. oktober - John S. Myllhamar, føroyskur rithøvundur og trúboðari.
* 21. oktober - Benjamin Netanyahu, ísralelskur forseti
* 16. november - Axel H. Nolsøe, føroyskur politikari
* 20. november - Ulf Lundell, svenskur tónleikari
* 10. desember - Ólavur Klakk, føroyskur tónleikari (d. 2013)

## Andlát

* 15. desember - Jógvan Waagstein, tónasmiður og málari (f. 1879).
# Litava

**Lietuvos Respublika**|

|  |  |
| --- | --- |
|  (Flagg Litava) |  (Skjaldarmerki Litava) |

 |
| Tjóðarslagorð: "Tautos jėga vienybėje" |
| Tjóðsangur: "Tautiška Giesmė" |
|  |
| **Alment mál** | Litaviskt |
| **Høvuðsstaður** | Vilnius |
| **Forseti** | Gitanas Nausėda |
| **Forsætisráðharri** | Inga Ruginienė |
| **Fullveldi** | 1990 |
| **Vídd**  - tilsamans  - vøtn (%) |   65 300 km² 1,98 % |
| **Íbúgvar**  - tilsamans 2025  - tættleiki |   2 897 430 44/km² |
| **Gjaldoyra** | euro |
| **Tíðarøki** | UTC +2 |
| **Økisnavn á alnetinum** | .lt |
| **Telefonkota** | `+370` |
|  |

Vilnius.
**Litava** (Litaviskt: *Lietuva*) er lýðveldi í Miðevropa. Litava hevur mark við Eystrasalt, Russland (Kaliningrad) og Lettland í norðri, Pólland í vestri, og Hvítarussland. Litava mørkini eru, kanska meiri enn onnur evropeisk, broytt óteljandi ferðir í søguni. Litava skilur seg á mangan hátt frá hinum báðum Baltalondunum. Meginparturin av fólkinum er litavar; í Estlandi og Lettlandi er rættiliga stórur partur av fólkinum tilfluttir russarar. Mesta fólkið býr eisini inni í landinum - har høvuðsstaðurin, Vilnius, eisini er - og ikki við strendurnar. Triðja, sum víkur frá, er fruktagóða jørðin. Litava var fyrsta landið í fyrrverandi Sovjetsamveldinum, sum tók loysing, og síðan hevur Litava leita vestureftir. Litava er limur í bæði NATO, ES og ST. Litava gekk soleiðis á odda fyri at koma burturúr Sovjetsamveldinum, og tað kostaði eisini eitt hart stríð við stjórnina í Moskva, sum eisini royndi at brúka vald at steðga loysingarroyndini.

## Búskapur

Litava er eitt land í vøkstri og við nógvum møguleikum, og landið hevur ment seg til at hava ein opnan marknaðarbúskap. Litava hevði ætlað at gerast partur av evra-samstarvinum í ES í 2007, men orsaka av ov høgari inflatión, sleppur Litava ikki við enn .

Landbúnaðurin hevur stóran týdning fyri litavska búskapin.

## Hygg eisini at

## Ávisingar úteftir

* Almenn heimasíða Archived 2007-04-26 at the Wayback Machine
# New York Stock Exchange

New York-børsin
**New York Stock Exchange** (**NYSE**) er heimsins størsti keypskáli, liggur á Wall Street í New York.

Kursir fyri hvørt vinnufelag, ið er skrásett á børsinum, eru alment tøkir alla tíðina. Børsin vísir eisini indeksir fyri bransjur og marknaðir. Tey kendastu eru Dow Jones og S&P 500.
# Vetur

|  |
| --- |
| **Árstíðir vár
* summar
* heyst
* vetur
 |

Slættaratindur í kava, januar 2004.
**Vetur** er tann kaldasta av teimum 4 árstíðunum, tað er tann árstíðin, tá jørðin vendir burtur frá sólini. Dagarnir eru stuttir og næturnar eru langar. Veturin er tann árstíðin, ið er millum heyst og vár. Veturin er so ymiskur alt eftir hvar ein er staddur á jørðini. Á norðaru hálvkúlu verður sagt, at veturin er í desember, januar og februar. Fleiri djórasløg fara í hi um veturin. Tað finnast ymiskt sløg av vetrarítrótti, og fjórða hvønn vetur verða Vetrar-Olympisku leikirnir fyriskipaðir. Nógvastaðni legst kavi um veturin og alt kann frysta. Í Føroyum er tað ikki so ofta, at tað legst kavi um veturin, og ofta liggur hann ikki serliga longi. Á syðru hálvkúlu er veturin í juni, juli og august, sum er sama tíðarskeið, ið norðara hálvkúla hevur summar.

## Keldur