Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Arabiskt mál

| Arbiskt *الْعَرَبيّة*, *al-ʿarabiyyah* *عَرَبيْ* *ʿarabī* |
| --- |
| Tosað í: | **Sum høvuðsmál í** Algeria, Barain, Egyptalandi, Irak, Jemen, Jordan, Katar, Kuvait, Libanon, Libya, Marokko, Móritania, Oman, Palestina, Sameindu Emirríkjunum, Saudi Arabia, Somalia, Sudan, Sýria og Tunesia
 **Almennan status** í Algeria, Barain, Djibuti, Egyptaland, Eritrea, Irak, Ísrael, Jemen, Jordan, Katar, Komoroyggjunum, Kuvait, Libanon, Libya, Marokko, Móritania, Oman, Palestina, Sameindu emirríkini, Saudi Arabia, Somalia, Sudan, Sýria, Kjad og Tunesia. |
| Tosandi íalt: | uml. 225 mió |
| Málætt: | Afro-Asiatiskt
  semitiskt
    miðsemitiskt
     arabiskt
       **arabiskt**. |
| Málkotur |
| ISO 639-1: | ar |
| ISO 639-2: | ara |
| ISO 639-3: | ara
. |

Útbreiðslan av tí talaða arábiska málinum.
**Arabiskt mál** (arabiskt; *الْعَرَبيّة*, *al-ʿarabiyyah* ella bara *عَرَبيْ* *ʿarabī*), er í afroasiatiska málættin, semitiska greinin. Um 206.000.000 fólk tosa okkurt frábrigdi av arabiskum. Hóast standardarabiskt, sum er eitt tillagað frábrigdi av klassiskum arábiskum, er alment mál í arabiskum londum, eru tað vanliga bert fólk við góðari útbúgving, sum duga tað hampiliga væl. Koranin er skrivað á klassiskum arabiskum, sum er átrúnaðarligt mál hjá muslimum. Tað arabiska stavraðið hevur 28 bókstavir og skriftmálið verður skrivað frá høgru til vinstru. Arabiskar dialektir verða talaðar í Norðurafrika (frá Maghreb í Marokko til Egyptaland) og í Miðeystri (frá Palestina/Ísrael til Irak, og úr Sýria til Jemen). Maltesiskt er eisini ein arabisk dialekt. Hóast felagsheitið "arabiskt" (av átrúnaðarligum og politiskum orsøkum) verður brúkt, so er talan "de facto" um fleiri ymiskt "arabisk" mál, har fólk ikki skilja hvønn annan.

## Stavraðið

| Einsæris | Fremst í orði | Í miðum orði | Aftast í orði | Navn | Umstavað (Latín) | IPA |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ﺀ | أ ؤ إ ئ ٵ ٶ ٸ , o.s.fr. | hamza | ʼ /ʾ / ’ | [ʔ] |
| ﺍ | — | ﺎ | ʼalif | ā / ʼ / ʾ / ’ | ymisk, eisini [aː] |
| ﺏ | ﺑ | ﺒ | ﺐ | bāʼ | b | [b] |
| ﺕ | ﺗ | ﺘ | ﺖ | tāʼ | t | [t] |
| ﺙ | ﺛ | ﺜ | ﺚ | ṯāʼ | ṯ / th | [θ] |
| ﺝ | ﺟ | ﺠ | ﺞ | ǧīm, onnur tónaløg: (gjīm, gīm) | ǧ / j / g | [ʤ] / [ɡ] |
| ﺡ | ﺣ | ﺤ | ﺢ | ḥāʼ | ḥ / ħ | [ħ] |
| ﺥ | ﺧ | ﺨ | ﺦ | ḫāʼ | ḫ / kh / x | [x] |
| ﺩ | — | ﺪ | dāl | d | [d] |
| ﺫ | — | ﺬ | ḏāl | ḏ / dh / ð | [ð] |
| ﺭ | — | ﺮ | rāʼ | r | [r] |
| ﺯ | — | ﺰ | zāī | z | [z] |
| ﺱ | ﺳ | ﺴ | ﺲ | sīn | s | [s] |
| ﺵ | ﺷ | ﺸ | ﺶ | šīn | š / sh | [ʃ] |
| ﺹ | ﺻ | ﺼ | ﺺ | ṣād | ṣ | [sˁ] |
| ﺽ | ﺿ | ﻀ | ﺾ | ḍād | ḍ | [dˁ] |
| ﻁ | ﻃ | ﻄ | ﻂ | ṭāʼ | ṭ | [tˁ] |
| ﻅ | ﻇ | ﻈ | ﻆ | ẓāʼ | ẓ / ḍh | [ðˁ] / [zˁ] |
| ﻉ | ﻋ | ﻌ | ﻊ | ʻayn | ʻ / ʿ / ‘ / c /9 | [ʕ] / [ʔˁ] |
| ﻍ | ﻏ | ﻐ | ﻎ | ġayn | ġ / gh | [ɣ] / [ʁ] |
| ﻑ | ﻓ | ﻔ | ﻒ | fāʼ | f | [f] |
| ﻕ | ﻗ | ﻘ | ﻖ | qāf | q | [q] |
| ﻙ | ﻛ | ﻜ | ﻚ | kāf | k | [k] |
| ﻝ | ﻟ | ﻠ | ﻞ | lām | l | [l], [lˁ] (bert í *Allah*) |
| ﻡ | ﻣ | ﻤ | ﻢ | mīm | m | [m] |
| ﻥ | ﻧ | ﻨ | ﻦ | nūn | n | [n] |
| ﻩ | ﻫ | ﻬ | ﻪ | hāʼ | h | [h] |
| ﻭ | — | ﻮ | wāw | w, ū | [w], [uː] |
| ﻱ | ﻳ | ﻴ | ﻲ | yāʼ | Sy, ī | [j], [iː] |
# 1953

**1953** (MCMLIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum hósdegi.

## Hendingar

Drotning Elizabeth II Í 1953.
* 7. januar - Harry S. Truman, forseti USA, boðar frá at landið hevur framleitt hydrogen bumbur.
* 5. februar - Disney filmurin *Peter Pan* verður frumsýndur í filmshúsum í USA.
* 12. februar - Norðurlandaráðið (Norden) verður stovnað.
* 28. februar - James Watson og Francis Crick, frá háskúlanum University of Cambridge boða frá teirra uppdaging av bygnaði DNA.
* 1. mars - Jósef Stalin fær hjartaslag, ímeðan hann er til døgurða saman við nøkrum sovjetiskum ráðharrum. Hjartaslagið ger hann lamnan í høgru síðu og uttan vit, til hann verður roknaður deyður nakrar dagar seinni.
* 17. mars - Fyrsta kjarnorkuvápns royndin verður hildini eini oyðimørk í Nevada, USA.
* 19. mars - Oscars virðislønin verður handað. Hetta er fyrstu ferð løtan verður sjónvarpað, og *The Greatest Show on Earth* vinnur virðislønina fyri besta film.
* 26. mars - Jonas Salk boðar frá uppdaging síni av Polio koppseting.
* 29. mai - Sir Edmund Hillary og Tenzing Norgay verða fyrstir at røkka toppin á Mount Everest. Arne Vatnhamar var fyrsti føroyingur at røkka toppin. Tað gjørdi hann 60 ár seinni, tann 25. mai 2014.
* 2. juni - Elizabeth II, Drotning av Bretlandi verður krýnd.
* 18. juni - Egyptaland verður ein republikk.
* 20. august - USA gevur Vesturtýsklandi 382 skip aftur, sum landið hevði hertikið í Seinna heimsbardaga.
* 25. august - Maurizio Malvestiti, italskur biskupur.
* 4. september - Granskarar uppdaga REM svøvnmynstur.
* 12. september - John F. Kennedy giftist Jacqueline Lee Bouvier í Rhode Island, USA.
* 30. desember - Fyrstu litsjónvørpini verða seld í USA.

### Ókendar dagsetningar

* desember - Hugh Hefner útgevur tað fyrsta Playboy blaðið, við Marilyn Monroe sum "folda út gentu", blaðið selst í 54.175 eintøkum.

### Ítróttur

#### Fótbóltur

* 14. juli - Føroyar-Hetland 5-0 (2-0) í Tórshavn.

## Føðingar

Anders Fogh Rasmussen
* 10. januar - Pat Benetar, amerikonsk songkvinna
* 26. januar - Anders Fogh Rasmussen, danskur forsætismálaráðharri og FN aðalskrivari.
* 5. apríl - Jóanes Nielsen, føroyskur rithøvundur
* 18. apríl - Rick Moranis, kanadiskur skemtari og sjónleikar (*Honey, I shrunk the kids*)
* 6. mai - Tony Blair, enskur forsætismálaráðharri
* 16. mai - Pierce Brosnan, írskur sjónleikari (James Bond)
* 13. juni - Tim Allen, amerikanskur sjónleikar (*Home Improvement*)
* 22. juni - Cindi Lauper, amerikonsk songkvinna
* 9. juli - Martin Næs, føroyskur bókavørður og rithøvundur
* 22. september - Ségolène Royal, franskur politikari
* 8. desember - Kim Basinger, amerikanskur sjónleikari (*L.A. Confidential*)

## Andlát

* 1. januar - Hank Williams, amerikanskur countrysangari
* 5. mars - Jósef Stalin
# Maoriskt (mál)

| Maoriskt Te Reo Māori |
| --- |
| Tosað í: |  Nýsæland |
| Tosandi íalt: | Umleið 149,000 |
| Málætt: | Austronesiskt |
| Málkotur |
| ISO 639-1: | mi |
| ISO 639-2: | mao (B) / mri (T) |
| ISO 639-3: | mri
. |

Maoriskt í Nýsæland
**Maoriskt** (Maoriskt: Te Reo Māori) er eitt mál í Nýsæland. Umleið 149,000 fólk tala málið.