Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Anarkisma

**Anarkisma** er heimspekilig og politisk hugsjón, sum vil avtaka alla almenna stýring. Ofta er funnist at anarkismu fyri at bera dám av lógloysi og kaosi. Anarkisma merkir "Uttan vald" og høvuðstankin aftanfyri hana er, at øll skulu gera sum tey vilja. har eru rættiliga fá dømir um anarkistisk samfeløg, eitt dømi er, Frístaðurin Christiania í Keypmannahavn, Danmark. annars er eisini onkur sum metir at jøda samelags hátturin nevnd ein Kibbutz, kemur undir anarkismu.

Tað er týdningarmikið at anarkisma hevur tvær høvðus tulkingar, eina høgravenda og eina vinstravenda, hvørgan hugsjónin tekur hina í álvara og tí er oftani nógv stríð í kjakinum harímillum.

Vinstravend anarkisma´ er onkuntí nevnd Komunisitsk anarksima, ella anarko-kommunisma, har man væntar at fólk uttan mótstríð frá einum settum (ella mett órættvísum) valdi yvir teimun koma at liva saman, og arbeiða saman náttúrligt, tí tey meta at hettar er hvat menniskja ger fyri seg sjálvt.

Har eru tvær tulkingar av høgravendari anarkismu, ein er kalla Kristilig anarkisma, ella anarko-kristni, oh ein er kalla Kapitalistisk anarkisma, ella anarko-kapitalisma. Kristilig anarkisma byggir uppá metingina at um eitt samfelag er kristiligt, er ein statur ikki neyðugur tí kristindómurin byggir ein moralskan botn fyri fólki at leggja sær eftir. Meðan Anarko-kapitalisma metir at tað eru bara politisk vald sum er mett at vera órættvíst, og tí er búskaparligt vald ikki ein innrás ímóti tí anarkistiska, teir meta at uttan statin klára fyritøkur og privatir persónar at klára seg sjálvan, og tí er óneyðugt at hava ein almennan geira yvirhøvur.

Einki dømi er til um hesi bæði, av tí at ongin nakrantíð hevur roynt tey. Tó er religión eisini ein partur av einari Kibbutz, tó er hettar ikki kristindómur.
# 1794

**1794** (MDCCXCIV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum
mikudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum
sunnudegi.

## Hendingar

* 8. mai - Franski evnafrøðingurin Antoine Lavoisier verður dømdur til deyða fyri falsan av tubakki og skattasvik. Hann verður tikin av døgum við hálshøgging í falløks (guillotinu) sama dag.

## Føðingar

## Andlát

* 5. apríl - Georges Danton, franskur kollveltingarmaður (f. 1759)
* 8. mai - Antoine Lavoisier, franskur evnafrøðingur (f. 1743)
* 23. juli - Alexandre de Beauharnais, franskur generalur (f. 1760)
* 28. juli - Maximilien de Robespierre, franskur kollveltingarmaður (f. 1758)
# 1866

**1866** (MDCCCLXVI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mánadegi

## Hendingar

* í 1866 varð Tórshavn formliga viðurkendur sum sjálvstýrandi eind, sum veruligur høvuðsstaður.

## Føðingar

* 15. januar - Nathan Söderblom, svenskur erkibiskupur (d. 1931)
* 13. apríl - Butch Cassidy, amerikanskur brotsmaður (d. 1909)
* 6. mai - Jóannes Patursson, føroyskur yrkjari, høvundur, sangskrivari, politikari og bóndi (d. 1946)
* 17. mai - Erik Satie, franskt tónaskald (d. 1925)
* 25. september - Thomas Hunt Morgan, amerikanskur djórafrøðingur og genetikkari (d. 1945)
* 4. desember - Vasilij Kandinskij, russiskur málari (d. 1944)

## Andlát

* 26. september – Carl Jonas Love Almqvist, svenskur rithøvundur og tónaskald (f. 1793)
# Írland (oyggj)

Fylgisveinamynd av Írlandi, tikin av einum NASA-fylgisveini 4. januar 2003. Skotland, Isle of Man, Wales og ein partur av Útsynningsonglandi síggjast eystanfyri.
Írland, liggur í ein útnyrðing frá Kontinentaleuropa við Stóra Bretlandi eystanfyri.
**Írland** (á Írsk *Éire*; Ulster Skotskt: *Airlann*) er aftan á Stóra Bretland og Ísland triðstørsta oyggj í Europa.

Politiskt er oyggin býtt sundur í Lýðveldið Írland, ið er ein suverenur statur, sum umfatar fimm sættapartar av oynni, og Norðurírland, ið umfatar tann sættapartin av oynni, sum er í landnorðri, og sum er partur av Stóra Bretland.

Írland verður eisini nevnt "Grøna oyggin" av nógva, grøna grasinum, sum veksur væl í lýggja og slavna veðurlagnum. Lendið er óføra gott beiti til neyt og seyð; og mjólkarvørur og kjøt eru ímillum týdningarmestu útflutningsvørurnar í einum landi, har landbúnaðurin altíð hevur verið høvuðsvinna. Vakra náttúran, helst stórsligna vesturstrondin, hevur gjørt Írland, Lýðveldið Írland og Norðurírland, til væl umtókt ferðamannaland.

## Sí eisini

* Lýðveldið Írland
* Norðurírland