# Turkiskt mál

| Turkiskt mál Türkçe / Türkiye Türkçesi |
| --- |
| Tosað í: | Turkaland, Norðurkýpros; Albania, Aserbadjan, Bosnia-Hersegovina, Bulgaria, Kroatia, Grikkaland, Ungarn, Irak, Jordan, Kosovo, Libanon, Lýðveldið Makedónia, Moldova, Montenegro, Palestina, Rumenia, Russland, Serbia, Sýria, Turkmenistan, Usbekistan; Týskland. |
| Tosandi íalt: | **+77 mió.** (Total: **+83 mió.**)  |
| Málætt: | Altai. |
| Málkotur |
| ISO 639-1: | tr |
| ISO 639-2: | tur |
| ISO 639-3: | tur
. |

**Turkiskt mál** er høvuðsmálið í Turkalandi, í Norðurkýpros og í Kýpros (saman við grikskum). Harumframt verður turkiskt eisini tosað í fleiri londum kring heimin, har turkiskir minnilutar búgva.

## Mállæra

### Navnorð

Tað er onki bundið kenniorð (definite article) á turkiskum, men tann bundni formurin verður vístur við at hvønnfall ending verður brúkt (sí niðanfyri). Turkisk navnaorð verða bend við at fáa ávísar endingar, eins og í latíni. Tað eru seks føll á turkiskum, har allar endingarnar fylgja sjálvljóðsharmoni við nýtslu av hevja tónatión (superscript notation). Fleirtalsmarkørurin *-ler*² fylgir beinleiðis navnorðinum áðrenn nakað annað fall ella nakra aðra ending (t.d. *köylerin* "bygdanna" ella *av bygdunum*).

| Fall | Ending | Dømi | Týdningur |
| --- | --- | --- | --- |
| *köy* "bygd" | *ağaç* "træ" |
| Hvørfall | Ø (onki) | *köy* | *ağaç* | bygd(in)/træ(ið) |
| Hvørsfall | *-in*4 | *köyün* | *ağa**c**ın* | bygdarinnar/træsins av bygdini/trænum |
| Hvørjumfall | *-e*² | *köye* | *ağa**c**a* | til bygdina/træi |
| Hvønnfall | *-i*4 | *köyü* | *ağa**c**ı* | bygd(ina)/træ(ið) |
| Ablativ | *-den*² | *köyden* | *ağaç**t**an* | frá bygdini/trænum |
| Locativ | *-de*² | *köyde* | *ağaç**t**a* | í bygdini/á trænum |

Hvønnfalls markørurin verður bert brúktur til bestemta kenniorðið (definite objects); samanber *(bir) ağaç gördük* "vit sóu **eitt** træ" við *ağacı gördük* "vit sóu træ"-**ið**. Fleirtals markørurin *-ler*² verður vanliga ikki brúktur tá ein flokkur ella bólkur merkir: *ağaç gördük* kann eins væl týða "vit sóu trø [meðan vit gingu gjøgnum skógin]"— mótsatt *ağaçları gördük* "vit sóu trøini [í spurningi]".

Navnorð kunnu taka endingar, sum vísa grammatiska persónin: til dømis *-imiz*4, "okkara". Harumframt kemur tað turkiska kopula (til dømis *-im*4, "Eg eri") heilir setningar kunnu formast. Spyrjandi kenniorðið *mi*4 fylgir beint eftir orðið sum spurt verður um: *köye mi?* "[fert tú] til bygdina?", *ağaç mı?* "[er tað eitt] træ?".

| Turkiskt | Føroyskt |
| --- | --- |
| *ev* | hús(ið) |
| *evler* | húsini |
| *evin* | títt hús |
| *eviniz* | tíni (fl./formelt) hús |
| *evim* | mítt hús |
| *evimde* | í mínum húsi |
| *evlerinizin* | av tínum húsi |
| *evlerinizden* | frá tínum húsi |
| *evlerinizdendi* | (hann/hon/tað) var frá tínum húsi |
| *evlerinizdenmiş* | (hann/hon/tað) var (eftir øllum at døma/sigst vera) frá tínum húsum |
| *Evinizdeyim.* | Eg eri í tínum húsi. |
| *Evinizdeymişim.* | Eg var (eftir øllum at døma) í tínum húsi. |
| *Evinizde miyim?* | Eri eg í tínum húsi? |

### Sagnorð

Turkisk sagnorð vísa grammatiska persónin]. Tey kunnu gerast negativ, møgulig (kann) ella ómøgulig (kann ikki) negative. Harumframt vísa turkisk sagnorð tíð (nútíð, tátíð, framtíð og aorist), grammatiskar hættir (kondisjónalis]], boðsháttur, inferentialis, nesessitativ og ynskiháttur) og grammatiskt aspekt. Negasjón verður víst við einum innskeyti mitt i orðinum *-me²-* beint eftir orðastammuna.

| Turkiskt | Føroyskt |
| --- | --- |
| *gel-* | (at) koma |
| *gelebil-* | (at) be kunna koma |
| *gelme-* | ikki (at) koma |
| *geleme-* | (at) hava møguleika at koma |
| *gelememiş* | Eftir øllum at døma kundi (hon)hann ikki koma |
| *gelebilecek* | (hon)hann fer at kunna koma |
| *gelmeyebilir* | (hon)hann kann (møguliga) ikki koma |
| *gelebilirsen* | um tygum kunnu koma |
| *gelinir* | (*passivt*) ein kemur, fólk koma |
| *gelebilmeliydin* | tygum skuldu havt møguleika fyri at komi |
| *gelebilseydin* | um tygum kundu havt komið |
| *gelmeliydin* | tygum skuldu havt komið |

Øll turkisk sagnorð verða bend á sama hátt, uttan tey óregluligu sagnorðini og tey defektivu sagnorðini *i-*. Turkiskt kopula (samsvarandi tað føroyska *at vera* og enska *to be*), sum kunnu verða brúkt í samansettum formum (tann stutti formurin verður róptur enklitiskt): *Gelememişti* = *Gelememiş idi* = *Gelememiş + i- + -di*.

## Kelda