Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bókmentir

**Bókmentir** er felagsheitið fyri skriva tilfar av ymiskum slag. Vit skilja ímillum tvey høvuðssløg av bókmentum: *Fagrar bókmentir* og *Yrkisbókmentir*. Fagrar bókmentir er tað sum á donskum eitur *Skønlitteratur*, tað er fiktivur skaldskapur, tvs. at rithøvundurin kann sjálvur finna uppá eina søgu ella yrking, hann ella hon nýtist ikki at halds seg til veruleikan.
Fagrar bókmentir kunnu býtust upp í:

* Skaldsøga
* Stuttsøga
* Yrking
* Sjónleikur

Yrkisbókmentir er bókmentir sum viðgerða veruligar hendingar, t.d. søgubøkur, siðsøguligar bøkur, lívsævisøgur, endurminningar, bygdasøgur osfr.

Man kann tosa um bókmentir sum eru útkomnar í bók, men sjálvt um t.d. yrking ella stuttsøga ikki er útkomin í bók men bara í til dømis einum tiðindablaði, so er talan álíkavæl um bókmentir. Í Føroyum eru bókmentir ikki so gamlar. Men føroysku kvæðini, sum ikki blivu skrivaði niður fyrr enn einaferð í 1800-árunum eru nógv eldri enn tað, og tað eru bókmentir, sjálvt um tað var munnlig siðvenja fyrstu tíðina. Tað sama er galdandi fyri sagnir og ævintýr bæði úr Føroyum og øðrum londum, at her var talan ofta fyrst um munnliga siðvenju, har fólk fortaldu hvør øðrum søgur ella sungu fyri hvørjum øðrum út frá minninum. Seinni eru hesi fest niður á pappír og givin út í bók. Annars eru skrivaðar bókmentir er gomul siðvenja í eitt nú Grikkalandi. Homer yrkti Ilionskvæði og Kvæði um Oddysseus, sum var Trojanska kríggið. Hildið verður, at kvæðini eru yrkt umleið 12. ella 11. øld fyri Kristi føðing.

## Sí eisini

* Føroyskar bókmentir
* Listi av føroyskum rithøvundum
* Listi av útlendskum rithøvundum

## Keldur

## Slóðir úteftir

* Rithøvundafelag Føroya
* Føroya landsbókasavn Archived 2008-09-15 at the Wayback Machine
# Navnorð

| Mállæra |
| --- |
| Kyn: |
| * Hvørkikyn
* Felagskyn
* Kallkyn
* Kvennkyn
 |
| Orðaflokkar: |
| * Sambindingarorð
* Hjáorð
* Fyrisetingar
* Kenniorð
* Navnorð
* Fornøvn
* Talorð
* Lýsingarorð
* Miðalvarpingar
* Sagnorð
 |
| Føll: |
| * Hvørsfall
* Hvønnfall
* Hvørjumfall
* Hvørfall
* Vokativ
 |
| Bendingarformar í tíð: |
| * Boðsháttur
* Navnháttur
* Nútíð
* Tátíð
* Núliðin tíð
* Táliðin tíð
 |

**Navnorð** eru ein bólkur av orðum, ið lýsa nøvn á ítøkiligum lutum (t.d. stólur, bilur, genta, drongur), fyribrigdum (vestfall, eystfall, mysing, mánalýsi) og hugtøkum (sorg, gleði, longsul) umframt sernøvn (Petur, Sólvá, Enniberg, Sørvágur).

Navnorð verða býtt í felagsnøvn og sernøvn og eru antin kvennkyn, kallkyn ella hvørkikyn.

## Hygg eisini at

* Føroyskt mál - Navnorð

## Slóðir úteftir

* *Navnorð* á síðu 12 í bókini Stutt mállæra (Anna Maria Reinert Jensen og Harry Davidsen), snar.fo
* *Navnorð* á síðu 50 í bókini Mállæra (Paulivar Andreasen og Árni Dahl), Føroya Skúlabókagrunnur
# Lýsingarorð

| Mállæra |
| --- |
| Kyn: |
| * Hvørkikyn
* Felagskyn
* Kallkyn
* Kvennkyn
 |
| Orðaflokkar: |
| * Sambindingarorð
* Hjáorð
* Fyrisetingar
* Kenniorð
* Navnorð
* Fornøvn
* Talorð
* Lýsingarorð
* Miðalvarpingar
* Sagnorð
 |
| Føll: |
| * Hvørsfall
* Hvønnfall
* Hvørjumfall
* Hvørfall
* Vokativ
 |
| Bendingarformar í tíð: |
| * Boðsháttur
* Navnháttur
* Nútíð
* Tátíð
* Núliðin tíð
* Táliðin tíð
 |

**Lýsingarorð**, eru orð ið lýsa ein persón ella ein lut. Sum t.d. "hundurin er svartur", "húsið er blátt og hvítt".

Lýsingarorð bendast í tølum, føllum og kynum.

## Hygg eisini at

* Føroyskt mál - Lýsingarorð

## Slóðir úteftir

* *Lýsingarorð* á síðu 21 í bókini Stutt Mállæra (Anna Maria Reinert Jensen og Harry Davidsen), snar.fo
* *Lýsingarorð* á síðu 228 í bókini Mállæra (Paulivar Andreasen og Árni Dahl), Føroya Skúlabókagrunnur

## Keldur
# Sagnorð

| Mállæra |
| --- |
| Kyn: |
| * Hvørkikyn
* Felagskyn
* Kallkyn
* Kvennkyn
 |
| Orðaflokkar: |
| * Sambindingarorð
* Hjáorð
* Fyrisetingar
* Kenniorð
* Navnorð
* Fornøvn
* Talorð
* Lýsingarorð
* Miðalvarpingar
* Sagnorð
 |
| Føll: |
| * Hvørsfall
* Hvønnfall
* Hvørjumfall
* Hvørfall
* Vokativ
 |
| Bendingarformar í tíð: |
| * Boðsháttur
* Navnháttur
* Nútíð
* Tátíð
* Núliðin tíð
* Táliðin tíð
 |

Eitt **sagnorð** (á latíni: *verbum*) er ein orðaflokkur, ið lýsir gerð, støðu ella broyting í støðu. Sagnorð bendast í tíð og virka sum umsøgn. Sagnorð bendast í persónum, tali og hátti.

### Les eisini

* Hjálparsagnorð
* Sterkt bend sagnorð
* Veikt bent sagnorð
* Ávirkandi sagnorð
* Óávirkandi sagnorð

### Hygg eisini at

* Føroyskt mál - Sagnorð

## Slóðir úteftir

* *Sagnorð* á síðu 31 í bókini Stutt Mállæra (Anna Maria Reinert Jensen og Harry Davidsen), snar.fo
* *Sagnorð* á síðu 112 í bókini Mállæra (Paulivar Andreasen og Árni Dahl), Føroya Skúlabókagrunnur
# Kinesiskt mál

**Kinesiskt mál** ella **kinverskt** (kinesiskt; *汉语/漢語*, *Hànyǔ*, *中文* ella *Zhōngwén*) er í grundini fleiri skyld mál, har mandarinskt, sum er móðurmál hjá um 875.000.000 fólkum, er tað størsta, og tað er eisini standardmál í Kina. Kinesisk mál eru móðurmál hjá meira enn 1.200.000.000 fólkum, harav meginparturin býr í Kina og um 22.000.000 í Teivan. Í kinverska teknmálinum eru mong túsund tekn. Hvørt tekn er orð ella hugtak og ikki ljóð sum í okkara skriftmáli.

Kinesiskt er størsta málið í Fólkalýðveldi Kina. Harumframt er kinesiskt høvuðsmálið í Lýðveldið Kina, Hongkong, Makao og Singapor.
# Sapporo

|  |
| --- |
| Land: |  Japan |
| Grundað: | 1. august 1922 |
| Vídd: | 1,121.12 km² |
| Íbúgvar (2007): | 1 890 561 |
| fyri km²: | 1,686/km² |
| Mál: | Japanskt |
| Heimasíða: | www.city.sapporo.jp Archived 2019-09-15 at the Wayback Machine |

**Sapporo** er ein av størstu býum í Japan og hevur umleið 1,9 mió íbúgvar. Í 1972 vóru OL-veturleikirnir í býnum.

## Myndir

*
*
*
*
*
*
*
*
# Sumo-glíming

Sumo-glíming.
**Sumo-glíming** er japansk ítróttargrein og var í fyrstantíð partur í aldagomlum hátíðarhaldi við dansi og leiki, sum varð hildið á keisaraborgini, so at jørðin skuldi geva góða grøði. Í sumo-glíming roynir annar glímarin at syfta ella trýsta mótstøðumannin út av pallinum ella at fáa aðrar partar av honum enn bara iljarnar ar nerta við gólvið. Skal glímari standa seg væl, má hann verða bæði tungur og sterkur, so sumoglímarar eta nógvan og góðan mat.