Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1892

**1892** (MDCCCXCII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum fríggjadegi.

## Hendingar

* Føroysk skipatrygging verður stovnað, og bíligari verður at tryggja skip.
* 13. mai - Fyrsta føroyska fótbóltsfelagið, Tvøroyrar Bóltfelag (TB), verður stovnað. Í 1904 koma HB og KÍ afturat.
* Fiskatíggjund verður avtikin.

## Føðingar

* 3. januar - J.R.R. Tolkien, bretskur rithøvundur (d. 1973)
* 10. mars - Arthur Honegger, sveisiskt tónaskald (d. 1955)
* 7. mai - Josip Broz Tito, jugoslaviskur einaræðisharri (d. 1980)
* 23. juli - Haile Selassie, etiopiskur keisari (d. 1975)
* 4. september - Darius Milhaud, franskt tónaskald (d. 1974)
* 10. september - Arthur Compton, amerikanskur alisfrøðingur (d. 1962)
* 4. desember - Francisco Franco, spanskur einaræðisharri (d. 1975)

## Andlát

* 12. februar - Jens Hendrik Djurhuus, føroyskur bóndi og politikari (f. 1799)
* 24. februar - Niels Christopher Winther, føroyskur sakførari, politikari og ritstjóri (f. 1822)
* 26. mars - Walt Whitman, amerikanskur rithøvundur (f. 1819)
* 27. september - Peter Holten, amtmaður í Føroyum 1861-1871.
* 6. oktober - Alfred Tennyson, bretskur yrkjari (f. 1809)
* 18. november - Hannes Finsen, fúti í Føroyum 1858-71 og amtmaður 1871-84 (f. 1828)
* 6. desember - Werner von Siemens, týskur uppfinnari og ídnaðarmaður (f. 1816)
# Albert Einstein

Albert Einstein í 1947
**Albert Einstein** (føddur 14. mars 1879 í Ulm, Týsklandi, deyður 18. apríl 1955 í Princeton, New Jersey) var ein týskføddur granskari, sum fann fram til relativitetsástøði. Hann fekk Nobel-heiðurslønina í 1921 í alisfrøði, hann fekk heiðurslønina fyri sína frágreiðing um tann fotoelektroniska virknaðin. Hann varð føddur í suðurtýska býnum Ulm, men tá hann var hálvt ára gamal flutti familjan til München, har pápin læt upp eina elektronikkfyritøku. Orsakað av peningaligum trupulleikum flutti familjan til Torino í Italia í 1894 og fáir mánaðir seinni til Pavia. Albert Einstein bleiv verandi í München fyri at gera seg lidnan við studentaskúlan. Hann valdi í 1895 at støðga í skúlanum fyri at fylgja aftaná foreldrunum.

16-ára gamal royndi hann at verða innskrivaður í polytekniska háskúlan í Zürichs uttan nakað studentaskúlaprógv. Hann kláraði tó ikki upptøkuroyndina, sjálvt um hann fekk topkarakterir í alisfrøði og støddfrøði, og tí tók hann í 1896 studentspróvtøku á studentaskúlanum í Aarau í Sveis. Síðan fór hann alt fyri eitt í holt við lesnaðin í alisfrøði (fysikk) á polytekniska háskúlanum, og fýra ár seinni fekk hann prógv. Sum 17-ára gamal frásegði Albert sær sítt týska ríkisborgaraskap, og í 1901 fekk hann sveisiskt ríkisborgaraskap. Eftir tvey ár við skiftandi vikariatum varð hann settur í starv sum tekniskur málsviðgeri á patentskrivstovuni í Zürich.

Í 1903 giftist hann við Mileva Maric, sum hann bleiv separeraður frá í 1916. Tey bæði fingu tveir synir, Hans Albert (1904) og Eduard (1910). 2. juni 1919 giftist hann við systkinabarni sínum Elsa Löwenthal, fødd Einstein. Efternavnið hevði hon frá fyrsta hjúnabandinum. Elsa var trý ár eldri enn Albert. Tey bæði fingu ongi børn saman.
# Vatikanið

**Sancta Sedes**|

|  |  |
| --- | --- |
|  (Flagg Heilagi sjógvur) |  (Skjaldarmerki Heilagi sjógvur) |

 |
| Tjóðarslagorð: *Onki* |
| Tjóðsangur: *Inno e Marcia Pontificale* |
|  |
| **Alment mál** | Latín1 |
| **Høvuðsstaður** | Vatikan býur |
| **Pávi** | Leo XIV |
| **Stjórnardeildskardinálur** | Pietro Parolin |
| **Fullveldi** | 11. februar 1929 |
| **Vídd**  - tilsamans  - vøtn (%) |   0,44 km² 0 |
| **Íbúgvar**  - tilsamans 2005  - tættleiki |   921 2093/km² |
| **Gjaldoyra** | Evro (EUR) |
| **Tíðarøki** | UTC +1 |
| **Økisnavn á alnetinum** | .va |
| **Telefonkota** | `+39` |
|  |

**Vatikanið** (latín: *Status Civitatis Vaticanae*, italskt: *Stato della Città del Vaticano*), eisini nevnt **Vatikanríkið**, er mitt í Rom og er heimsins minsta frælsa ríki. Mong fólk koma higar at vitja, tí at hetta ríkið hevur stóran átrúnaðarligan týdning, og har eru stór mentanarsøvn. Vatikanið hevur egið flagg, egnan tjóðsang, egin frímerki og egnar myntir umframt dagblað og útvarpsstøð. Har búgva eini 1.000 fólk.

Pæturskirkjan er í Vatikanríkinum, og er ein av størstu kirkjunum í heiminum, og miðdepil hjá katólsku kirkjuni. Her hevur katólska kirkjan høvuðssæti, og her býr pávin. Fyrr ráddi pávin fyri mongum ríkjum í Italia; men nú á døgum er bara Vatikanríkið eftir. Pávin er hægsti myndugleiki fyri róma-kirkjuni. 900 milliónir eru rómversk-katólskar.

## Politikkur

Vatikanið er eitt teokrati.

## Landalæra

Vatikanríkið er í Róm. Tað er bara 0,44 km2 og er heimsins minsta sjálvstøðuga land.

## Búskapur

### Høvuðsvinnur í Vatikanstatinum eru

* Prenting
* Myntsláing
* Heiðursmerkjaframleiðsla
* Frímerkjaframleiðsla

## Myndir

* Útsýnið av tekjuni á Pæturskirkju. Fremst er Pæturstorgið, sum altíð er fullsett av fólki, tá ið pávin talar og lýsir signingina yvir tey.
* Benadikt XVI og George W. Bush
* Kort yvir Vatikanríkið

## Ávisingar úteftir

* Heimasíðan hjá Vatikaninum
* CIA World Factbook um Vatikanið Archived 2004-10-06 at the Wayback Machine
# 1970-árini

**1970-árini** vardu frá 1970 til og við 1979. Tað var áttanda áratíggju í 20. øld.

Øldir: 19. øld - **20. øld** - 21. øld

Áratíggju: 1920-árini 1930-árini 1940-árini 1950-árini 1960-árini - **1970-árini** - 1980-árini 1990-árini 2000-árini 2010-árini 2020-árini

Ár: 1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977 1978 1979

---

## Hendingar

* Watergate gølan
* Oljukreppa
* Vietnam-kríggið endar
* Microsoft varð stovnað

## Løgmenn

Atli Pætursson Dam

## Heimsins leiðarar

* Fidel Castro
* Anwar Sadat
* Golda Meir
* Gerald Ford
* James Earl Carter
* Leonid Brezhnev
* Mao Zedong
* Menachem Begin
* Muammar Gadaffi
* Nelson Rockefeller
* Richard Nixon
* Spiro Agnew
* Walter Mondale
* Salvador Allende
* Augusto Pinochet
* Anker Jørgensen
* Margaret Thatcher

## Tónleikarar og tónleikabólkar

* Kári P.
* ABBA
* Bob Marley
* David Bowie
* Elton John
* Kiss
* Led Zeppelin
* Olivia Newton-John
* Pink Floyd
* The Carpenters

## Slóðir úteftir
# 1891

**1891** (MDCCCXCI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byjaði á einum hósdegi.

## Hendingar

* 29. januar - Liliuokalani drotning tekur við hawaiiansku trúnuni.
* Fiskatíggjundin verður avtikin.
* Borgarakríggi í Kili.

## Føðingar

* 2. apríl - Max Ernst, týskur listamálari og myndahøggari (d. 1976)
* 23. apríl - Sergej Prokofjev, russiskt tónaskald (d. 1953)
* 26. desember - Henry Miller, amerikanskur rithøvundur (d. 1980)

## Andlát

* 4. januar - Konráð Gíslason, íslendskur málfrøðingur (f. 1808)
* 14. februar - William Tecumseh Sherman, amerikanskur herovasti (f. 1820)
* 5. desember - Pedro II, seinasti keisarin av Brasil (f. 1825)
# 1906

**1906** (MCMVI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár. Fyrsti dagurin var ein mánadagur.

## Hendingar

* 1. februar - Símun av Skarði skrivar Mítt alfagra land.
* 7. apríl - Gosfjallið Vesuvis byrjar at goysa, og hevur við sær nógva oyðilegging í Napoli í Italia.
* 18. juli - Løgtingsval
* 26. desember - Heimsins fyrsti biografilmur verður útgivin. Filmurin ber navnið *The Story of the Kelly Gang.*

### Ítróttur

#### Fótbóltur

## Føðingar

* 23. februar - Sámal Joensen-Mikines (d. 1979).

## Andlát

* 13. januar - Alexander Popov, russiskur alisfrøðingur (f. 1859)